Η εκτός απροόπτου εκλογή στην ηγεσία του Σοσιαλδημοκρατικού Κόμματος της Γερμανίας δύο προσώπων, που επέκριναν ως τώρα την πολιτική του «μεγάλου συνασπισμού» έδωσε τροφή για πολλά σενάρια εντός και εκτός συνόρων. Όσοι βιάστηκαν να προεξοφλήσουν το τέλος της συνεργασίας με τους Χριστιανοδημοκράτες θα πρέπει, μάλλον, να κάνουν υπομονή για κάποιο διάστημα. Η αλλαγή σελίδας για το SPD θα είναι μια διαδικασία που δεν θα συντελεστεί χωρίς πόνους και αντιστάσεις.
Του Δημήτρη Σμυρναίου
Ηταν μια εξέλιξη που έκανε πολλούς αναλυτές της γερμανικής πολιτικής σκηνής, παραδοσιακούς αλλά και όψιμους, να βγάλουν μια βιαστική ετυμηγορία. Η εκλογή στην ηγεσία του σοσιαλδημοκρατικού κόμματος της Σάσκια Εσκεν και του Νόρμπερτ Βάλτερ-Μπόργιανς οδηγεί στην εκτίμηση ότι οι ημέρες του «μεγάλου συνασπισμού» της κυβερνητικής συνεργασίας, δηλαδή με τους Χριστιανοδημοκράτες είναι μετρημένες. Άλλωστε, και οι δύο είχαν επικρίνει την ως τώρα στάση του κόμματος ως εταίρου αυτής της κυβέρνησης, σε αντίθεση με τον μεγάλο χαμένο της εσωκομματικής ψηφοφορίας, τον υπουργό Οικονομικών και αντικαγκελάριο Όλαφ Σολτς.
Διαχωριστικές γραμμές
Αυτό το Σαββατοκύριακο, το συνέδριο του SPD στο Βερολίνο θα επικυρώσει λογικά την εκλογή των δύο, όπως αυτή προέκυψε από την κομματική βάση και θα συζητήσει και το θέμα της κυβερνητικής συνεργασίας. Είναι, όμως, απίθανο να καταλήξει και σε απόφαση για αποχώρηση από την κυβέρνηση, παρά τη σχετική επιθυμία μιας μερίδας της «αριστερής πτέρυγας» του κόμματος. Άλλωστε, τα συνέδρια, σε αντίθεση με το ό,τι συμβαίνει ίσως στη χώρα μας, δεν έχουν στόχο να ασχοληθούν απλώς με τα «τρέχοντα» ζητήματα, αλλά να θέσουν προγραμματικούς στόχους και προτεραιότητες. Αυτό που πιθανότατα θα προκύψει θα είναι μια στρατηγική, που θα θέλει να τραβήξει σαφείς διαχωριστικές γραμμές από τη μερκελική χριστιανοδημοκρατία και να θέσει στόχους που θα θυμίσουν στα κομματικά μέλη τις καταβολές του SPD. Κάτι έτσι κι αλλιώς δύσκολο για ένα κόμμα, που πάσχει εδώ και δύο δεκαετίες τουλάχιστον από συντηρητικοποίηση και κυβερνητισμό.
Οι Εσκεν και Βάλτερ-Μπόργιανς είναι πολύ πιο πιθανό να προχωρήσουν σε μια πορεία που αναπόφευκτα θα οδηγήσει σε διαζύγιο με τη Χριστιανοδημοκρατική Ένωση, αλλά δεν θα ζητήσουν από το συνέδριο λευκή επιταγή για να μετατρέψουν σε λάβαρό τους μια τέτοια πορεία. Και θα πρέπει να πείσουν ότι αυτό που προέχει είναι ο «επαναπρογραμματισμός και η αναδιάταξη» του κόμματος και όχι πρόσκαιρες εκλογικές σκοπιμότητες. Η υπόσχεση που έδωσαν, πάντως, είναι ότι μέχρι τα τέλη του 2020 θα μπορέσουν να επαναφέρουν το κόμμα στα ποσοστά που του ταιριάζουν, δηλαδή γύρω στο 30%, τραβώντας το από το σημερινό «βάλτο» του 15%.
Είναι χαρακτηριστικό ότι ακόμα και ο Κέβιν Κύνερτ, πρόεδρος της Νεολαίας του Κόμματος και από τους πιο σκληρούς επικριτές της κυβερνητικής συνεργασίας πάτησε φρένο αυτή την εβδομάδα, δηλώνοντας πώς μια αλόγιστη αποχώρηση από την κυβέρνηση θα στερούσε από το SPD τη δυνατότητα να επηρεάσει τα πράγματα.
Δεν έφτασε, βεβαίως, ο θεωρούμενος ως εκφραστής της αριστερής πτέρυγας στο σημείο να ταυτιστεί με τους εκπροσώπους της κομματικής νομενκλατούρας, που εκμεταλλεύονται οποιαδήποτε δημόσια εμφάνιση για να θυμίσουν τα «επιτεύγματα» της σοσιαλδημοκρατίας και των υπουργών της σε αυτή την κυβέρνηση. Αλλά, το γεγονός ότι θα έχει πλέον μια δυαδική ηγεσία, που βρίσκεται πολύ πιο κοντά στις δικές του θέσεις του δίνει την πολυτέλεια να εμφανιστεί λιγότερο ακραίος και περισσότερο ρεαλιστής.
Αναζητώντας αξιοπιστία
Η αλήθεια είναι ότι το SPD βρίσκεται πια σε ένα κρίσιμο σταυροδρόμι. Θα είναι αδύνατο για τους δύο νέους προεδρεύοντες να ξεχάσουν όσα έλεγαν μέχρι πρότινος και να συνεχίσουν στην ίδια γραμμή συμπόρευσης με την CDU (Χριστιανοδημοκρατική Ένωση) σαν να μην συμβαίνει τίποτε. Πρέπει να επιβεβαιώσουν το τέλος μιας εποχής για το κόμμα. Μιας εποχής που το οδήγησε στην «πασοκοποίησή» του. Από την άλλη, δεν μπορούν να εμφανιστούν με μαξιμαλιστικές θέσεις απέναντι στον ισχυρότερο κυβερνητικό εταίρο, αποκαλύπτοντας έτσι ότι απλά ζητούν μια αφορμή για διαζύγιο. Θα πρέπει δηλαδή να πείσουν μια κοινή γνώμη, που σε μεγάλο βαθμό τους έχει γυρίσει την πλάτη, ότι έχουν να προτείνουν κάτι διαφορετικό και πιο αξιόπιστο από αυτό, που υλοποιούν μέχρι τώρα σε συνεργασία με την «κουρασμένη» Μέρκελ.
Μια λύση, όπως προέκυψε και από τις δηλώσεις Κύνερτ θα είναι όχι η απόρριψη του κυβερνητικού προγράμματος, όπως αυτό είχε συμφωνηθεί μετά τις εκλογές του Σεπτέμβρη του 2017 και τις πολύμηνες διεργασίες για σχηματισμό κυβέρνησης. Αλλά η «επαναξιολόγηση των συνθηκών» και η συμπλήρωση αυτού του προγράμματος με πρόσθετους στόχους, όπως άλλωστε και προβλεπόταν από τη σχετική συμφωνία για τα μισά της τετραετίας.
Οι πολιτικές θέσεις των Έσκεν και Βάλτερ-Μπόργιανς δείχνουν προς ποιά κατεύθυνση θα μπορούσαν να κινηθούν αυτοί οι στόχοι. Περισσότερη κοινωνική δικαιοσύνη, ενίσχυση με περισσότερα χρήματα του κλιματικού πακέτου, περισσότερες επενδύσεις με επίκεντρο την ψηφιακή οικονομία. Μια τέτοια συζήτηση θα μπορούσε να καταλήξει σε διαφωνία σε σχέση με την τήρηση του κανόνα περί μηδενικών ελλειμμάτων, τον οποίο η αριστερή πτέρυγα του SPD θεωρεί -έτσι κι αλλιώς- αναχρονιστικό και να αποτελέσει τελικά και την αιτία για το διαζύγιο. Η χριστιανοδημοκρατία της κυρίας Μέρκελ δεν θα είναι πρόθυμη να δεχτεί υπερβολικές απαιτήσεις, ειδικά τώρα που η εξουσία της ίδιας μέσα στο κόμμα της δεν είναι πια τόσο αδιαμφισβήτητη όσο άλλοτε και η όποια διάθεσή της για υπαναχώρηση απέναντι στον κυβερνητικό εταίρο δεν θα μπορούσε να επιβληθεί ασυζητητί και στα υπόλοιπα υψηλόβαθμα στελέχη και υπουργούς της. Η ρήξη θα μπορούσε να βολέψει ως δικαιολογία και τους δύο.
Λιγοστές εναλλακτικές
Είναι, λοιπόν, λογικό να μην ποντάρουν και πολλοί στο ενδεχόμενο αυτός ο συνασπισμός των χαμένων του 2017 να συνεχίσει να υφίσταται ως το φθινόπωρο του 2021. Όπως, επίσης, είναι απίθανο να μπορέσει να μακροημερεύσει μια κυβέρνηση μειοψηφίας της κυρίας Μέρκελ, αν κάποια στιγμή μέσα στο 2020 σπάσουν τα δεσμά που ενώνουν τους κυβερνητικούς εταίρους. Η Γερμανία θα αλλάξει σελίδα και πιθανώς θα οδηγηθεί σε πρόωρες εκλογές, οι οποίες απλά θα επιβεβαιώσουν αυτό που κάποιοι προσπάθησαν να καμουφλάρουν πίσω από ένα ανόρεχτο προξενιό στις αρχές του 2018. H χώρα, μαζί της και η Ευρώπη, διανύει μια περίοδο σημαντικής πολιτικής αστάθειας, αμφισβήτησης συνολικά τόσο του πολιτικού συστήματος, όσο και της εποχής Μέρκελ, η οποία τελειώνει οριστικά.
Τα σενάρια της επόμενης ημέρας δεν είναι πολλά, ούτε και εύκολα υλοποιήσιμα. Πιθανότερο φαντάζει αυτό της συνεργασίας των Χριστιανοδημοκρατών με τους Πράσινους αν και οι δύο ξεπεράσουν την αμοιβαία καχυποψία τους και αν οι κεντρώες δυνάμεις και στα δύο κόμματα κατορθώσουν να επιβληθούν χωρίς μεγάλες απώλειες. Οι Πράσινοι γνωρίζουν ότι τα υψηλά ποσοστά, που τους δίνουν οι δημοσκοπήσεις, θα τους θέσουν σίγουρα προ κυβερνητικών ευθυνών. Δεν θα έχουν την πολυτέλεια να καθίσουν στην αντιπολίτευση και να παρατηρούν τα γεγονότα. Μια συνεργασία μόνο με τη Χριστιανοδημοκρατία θα ήταν σίγουρα πιο εύκολη από ότι το πείραμα της «Τζαμάικα», ενός τρικομματικού δηλαδή συνασπισμού με την προσθήκη των φιλελευθέρων, μοντέλο που πολλοί προέκριναν το 2017, αλλά αποδείχτηκε αδύνατο να περπατήσει στην πράξη εξαιτίας των (νεο)φιλελεύθερων εμμονών ενός κόμματος που πλέον δεν εκφράζει φιλελευθερισμό αλλά το «ακραίο κέντρο».
Με βάση τα σημερινά δεδομένα μοιάζει μάλλον με ουτοπία να πιστεύει κανείς και σε μια κυβέρνηση αριστερότερα του κέντρου με τη συμμετοχή του SPD, των Πρασίνων και της Αριστεράς (die Linke). Εδώ η αμοιβαία καχυποψία είναι ακόμα ισχυρή, όπως και οι διαφωνίες για ένα τέτοιο ενδεχόμενο μέσα στα ίδια τα κόμματα, κυρίως μέσα στο SPD αλλά και στην die Linke που μοιάζουν διχασμένα όσο ποτέ άλλοτε. Αυτό αποδείχθηκε και από τα αποτελέσματα των πρόσφατων εκλογικών εσωκομματικών διαδικασιών. Στο σοσιαλδημοκρατικό στρατόπεδο το «σκορ» ανάμεσα στα δύο εντελώς διαφορετικά ζευγάρια υποψήφιων προέδρων ήταν 53%-45% υπέρ των Έσκεν και Βάλτερ-Μπόργιανς, δείχνοντας ουσιαστικά πόσο διχασμένο είναι το κόμμα. Αλλά και στην Αριστερά, η πρόσφατη εκλογή της Άμιρα Μοχάμεντ Άλι στη θέση της διαδόχου της Ζάρα Βάγκενκνεχτ για την προεδρία της κοινοβουλευτικής ομάδας έγινε με ποσοστό μόλις 52,2%, που δείχνει ότι και εδώ το κόμμα παραμένει διχασμένο ανάμεσα στους οπαδούς της θεωρίας της καθαρότητας και τους υποστηρικτές ενός ευρύτερου ανοίγματος. Η Άλι ανήκει, πάντως, στο αριστερό ρεύμα του κόμματος, όπως και η προκάτοχός της Βάγκενκνεχτ, που επέκρινε το κόμμα της για απώλεια των χαρακτηριστικών του και του χαρακτήρα του. Μια συνεργασία με τους Πράσινους, που έχουν σαφώς αστικοποιηθεί και μετακινηθεί προς το κέντρο δεν θα ήταν απαραίτητα κάτι που θα εγκρινόταν με μεγάλη άνεση, για να μην μιλήσουμε για τις αντιδράσεις που θα προκαλούσε μια στήριξη προς την σοσιαλδημοκρατία. Αλλά, βεβαίως, οι συνθήκες θα μπορούσαν να αλλάξουν σε ένα σκηνικό που παραμένει ιδιαίτερα ρευστό και με την ακροδεξιά να συνεχίζει να δίνει τον τόνο σε πολλές δημόσιες συζητήσεις.
