Συνέντευξη με την Εστέρ Σολάνο, καθηγήτρια κοινωνιολογίας στο ομοσπονδιακό πανεπιστήμιο του Σάο Πάολο
Ξεκινά περίοδος
μεγάλων προκλήσεων,
τον Οκτώβριο γίνονται
δημοτικές εκλογές,
στις οποίες θα φανεί
πόσο δυνατό είναι το Εργατικό Κόμμα
αλλά και ο Μπολσονάρο
Τη συνέντευξη πήρε ο Δημήτρης Γκιβίσης
Πώς αποτιμάς τον πρώτο χρόνο της κυβέρνησης Μπολσονάρο;
Σε οικονομικό επίπεδο, οι προοπτικές είναι καλύτερες μόνο για τις αγορές και το κεφάλαιο, μετά τις σκληρές νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις που έκανε ο Μπολσονάρο για την εργασία και τις συντάξεις. Οι μεταρρυθμίσεις αυτές ήταν η υπόσχεση που είχε δώσει στις αγορές ο υπουργός Οικονομικών Πάολο Γκουέντες, μαζί με το πρόγραμμα ιδιωτικοποιήσεων κρατικών επιχειρήσεων που συνεχίζεται να υλοποιείται. Σε κοινωνικό επίπεδο, τα πράγματα είναι πολύ άσχημα, εξαιτίας της τεράστιας ανισότητας μεταξύ πλούσιων και φτωχών, που είναι η μεγαλύτερη όλων των εποχών. Η ανέχεια εξαπλώνεται και η κατάσταση, που ήταν καλύτερη με τον Λούλα, επιστρέφει στην χειρότερη μορφή της. Τα ποσοστά παιδικής θνησιμότητας έχουν αυξηθεί ραγδαία και οι δαπάνες για κοινωνικές παροχές στους φτωχούς μειώθηκαν. Παράλληλα, το επίσημο ποσοστό ανεργίας είναι 12%, αλλά το ανεπίσημο φτάνει στο 40% και εκατομμύρια άνθρωποι εργάζονται επισφαλώς χωρίς συμβάσεις.
Ποιες είναι οι επιπτώσεις της κυβέρνησης Μπολσονάρο στην εξωτερική πολιτική της Βραζιλίας;
Η εξωτερική πολιτική του Μπολσονάρο έχει μια πολύ έντονη ιδεολογική στροφή, σε σύγκριση με την περίοδο διακυβέρνησης του PT (Εργατικό Κόμμα). Είναι υπερσυντηρητική και οπισθοδρομική. Ο υπουργός Εξωτερικών Ερνέστο Αραούχο είναι αντικομουνιστής και θρησκευτικός φονταμενταλιστής και λέει απίστευτα πράγματα, όπως ότι τα προβλήματα στη διεθνή αρένα οφείλονται στην ηγεμονία του μαρξισμού, της αριστεράς και των κομουνιστών και για αυτό πρέπει να πολεμήσουμε ενάντια σε αυτήν την ηγεμονία, καθώς και ότι πρέπει να ανακτήσουμε το ρόλο του Θεού στις διεθνείς σχέσεις. Αυτό που κάνει είναι να αγνοεί την συνθήκη Mercosur και την Λατινική Αμερική και να παίρνει θέσεις κυρίως υπέρ των ΗΠΑ. Επίσης, η Βραζιλία, που ήταν πολύ κοντά στις αραβικές χώρες, τώρα βρίσκεται πολύ πιο κοντά στο Ισραήλ. Στην διάσκεψη του ΟΗΕ στην Μαδρίτη για το κλίμα, ήταν ένας από αυτούς που εμπόδισαν μια ατζέντα αποτελεσματικής προόδου για το περιβάλλον. Στη συνέχεια, είναι η ποινικοποίηση της Βενεζουέλας, της Βολιβίας και του Μπολιβαριανισμού, ευθυγραμμισμένη πλήρως με τις νεοσυντηρητικές πολιτικές. Μπορούμε να πούμε ότι η Βραζιλία έχει γίνει σκλάβος της πολιτικής των ΗΠΑ. Αυτό προξενεί προβλήματα και στο εσωτερικό, όπως για παράδειγμα τώρα με την κρίση στο Ιράν, που ο Μπολσονάρο είπε ότι θα υποστηρίξει και έμπρακτα τον Τραμπ, παρόλο που ο στρατός θέλει η χώρα να μείνει ουδέτερη και να μην εμπλακεί σε σύγκρουση με το Ιράν. Άλλο παράδειγμα, επίσης, είναι στην αγροτική πολιτική, αφού οι αγρότες θέλουν να μείνουν κοντά στις αραβικές χώρες, και όχι στο Ισραήλ, λόγω των τεράστιων εξαγωγών σε αυτές τις χώρες.
Πώς έχουν επιδράσει στη βραζιλιάνικη κοινωνία οι ακραίες θέσεις του Μπολσονάρο;
Άμεσα. Για παράδειγμα, δημιουργήθηκε ένα νέο υπουργείο για τα οικογενειακά δικαιώματα και τα δικαιώματα γυναικών, με μια πολύ συντηρητική υπουργό που κατέστρεψε όλες τις πολιτικές για τις γυναίκες. Σήμερα, κανείς δεν μιλάει για εκτρώσεις, είναι κάτι εντελώς απαγορευμένο. Επίσης, από την πρώτη εβδομάδα κατάργησαν τους νόμους για τους LGBTQI, και σήμερα η Βραζιλία έχει το παγκόσμιο ρεκόρ στις δολοφονίες των LGBTQI μαζί με το Μέξικο. Να προσθέσω ακόμα, ότι κάθε χρόνο γίνονται 500.000 βιασμοί, μιλάμε για έναν απολύτως δραματικό αριθμό. Και φυσικά, είναι και η φονική δραστηριότητα της αστυνομίας που σκοτώνει όλο και περισσότερο. Το παράδειγμα απέναντι στον μαύρο πληθυσμό στις φαβέλες είναι χαρακτηριστικό, και το πιο σημαντικό είναι αυτό που γίνεται στο Ρίο ντε Τζανέιρο. Ο κυβερνήτης του, που είναι άνθρωπος του Μπολσονάρο και εκλέχτηκε ακριβώς για αυτό το λόγο, εφαρμόζει μια πολιτική ασφάλειας που είναι ρατσιστική και θανατηφόρα. Η αύξηση των φόνων από την αστυνομία στην πόλη είναι στο 40%, και σήμερα η αστυνομία είναι υπεύθυνη για 3 στους 10 φόνους που γίνονται. Μια επίσης σημαντική επίδραση από τον μάτσο λόγο του Μπολσονάρο, είναι ότι η βία ενάντια στις γυναίκες και τους LGBTQI έχει αυξηθεί δραματικά. Θα έλεγα ότι αυτά τα εγκλήματα μίσους ερμηνεύονται ως «φυσιολογικά», γιατί ο θύτης και ψηφοφόρος του λέει «αφού ο πρόεδρος είναι ομοφοβικός και μισογύνης γιατί όχι και εγώ;». Ο βάρβαρος λόγος του Μπολσονάρο έχει νομιμοποιήσει τον καθημερινό φασισμό.
Ποιοι υποστηρίζουν σήμερα τον βραζιλιάνο πρόεδρο; Η δημοφιλία του βλέπουμε ότι είναι αρκετά χαμηλή.
Πράγματι, σήμερα μόνο το 29% το πληθυσμού τον υποστηρίζει, το 35% λέει ότι η κυβέρνηση είναι πολύ κακή, και υπάρχει και ένα κομμάτι προβληματισμένο. Αυτό όμως που είναι εξαιρετικά ενδιαφέρον, είναι ότι στα χαμηλά εισοδήματα παρατηρούμε πως το ποσοστό που τον υποστηρίζει είναι 28%, και στα υψηλότερα εισοδήματα είναι 45%. Βλέπουμε δηλαδή ότι στις φτωχές τάξεις υπάρχει μια μεγάλη έλλειψη υποστήριξης, γιατί οι άνθρωποι αυτοί επηρεάζονται πολύ έντονα από τις νεοφιλελεύθερες μεταρρυθμίσεις. Θα έλεγα, λοιπόν, ότι αυτό που αποτυπώνουν οι έρευνες είναι το τεράστιο ταξικό χάσμα που υπάρχει στη Βραζιλία. Συγχρόνως, εκτός από την σκληρή νεοφιλελεύθερη πολιτική του Μπολσονάρο, το δεύτερο σημείο που δημιουργεί μεγάλη δυσαρέσκεια είναι ο επιθετικός τόνος του, ο αυταρχισμός και η βία του, και η εικόνα που δείχνει ότι είναι ανίκανος να κυβερνήσει χωρίς την καταστολή. Σε αυτό επικρίνεται ακόμα και από μεγάλο κομμάτι των ψηφοφόρων του.
Σε ποια κατάσταση βρίσκεται σήμερα το ΡΤ (Εργατικό Κόμμα);
Δεν είναι σε πολύ άσχημη κατάσταση, έχει μια ισχυρή κοινοβουλευτική ομάδα, και έναν σημαντικό αριθμό τοπικών κυβερνητών, κυρίως στο βορειανατολικό τμήμα της χώρας. Και τώρα, με τον Λούλα εκτός φυλακής, οι προοπτικές φαίνονται καλύτερες. Όμως αντιμετωπίζει ένα πολύ σημαντικό πρόβλημα, γιατί υπάρχει αβεβαιότητα για το τι θα γίνει με τον Λούλα, καθώς δεν έχουν ακυρωθεί οι εναντίον του κατηγορίες και μπορεί να ξαναπάει φυλακή. Αναμφίβολα πρόκειται για έναν πολύ μεγάλο ηγέτη και για αυτό είναι πολύ σημαντικός για το κόμμα του, κυρίως όσον αφορά τις συμμαχίες που μπορεί αυτός να κάνει. Όμως δεν μπορούν τα πάντα να εξαρτώνται από τον Λούλα. Είναι προβληματικό το γεγονός ότι στο Εργατικό Κόμμα σχεδόν τίποτα δεν μπορεί να οικοδομηθεί χωρίς τον Λούλα, και ότι το κόμμα έχει τεράστιες δυσκολίες να χτίσει την στρατηγική για το μέλλον του έξω από αυτόν. Αυτό είναι κάτι σαν παράλυση. Το επόμενο διάστημα θα είναι πολύ σημαντικό γιατί τον Οκτώβριο γίνονται δημοτικές εκλογές, στις οποίες θα φανεί πόσο δυνατό είναι το Εργατικό Κόμμα από την μια, και ο Μπολσονάρο από την άλλη. Άρα τώρα είναι η στιγμή να γίνουν συμμαχίες, και να φανεί ποιες πολιτικές θα συμπορευτούν μεταξύ τους. Για το Εργατικό Κόμμα ξεκινά μια περίοδος μεγάλων προκλήσεων: το πώς θα ανοικοδομηθεί, το πώς θα μιλήσει με τους φτωχούς που είναι δυσαρεστημένοι από την κυβέρνηση, το πώς θα ξεπεραστεί το αντί-PT κλίμα που υπάρχει σε τμήματα της βραζιλιάνικης κοινωνίας, από τα χρόνια που το ΡΤ βρισκόταν στην εξουσία και ήταν απόμακρο από τις περιφέρειες, συγκεντρωτικό, και αρκετά μακριά από τους φτωχούς. Δεν θα είναι εύκολο τώρα να τους πλησιάσει και να κερδίσει την εμπιστοσύνη τους.
Τι προοπτικές υπάρχουν για την ανασυγκρότηση των κοινωνικών αγώνων, μετά από μια περίοδο μουδιάσματος λόγω της νίκης του Μπολσονάρο;
Οι προοπτικές είναι θετικές. Υπάρχουν σημαντικά κοινωνικά κινήματα όπως, για παράδειγμα, το φεμινιστικό και του μαύρου πληθυσμού, που είναι πολύ ισχυρά από την άποψη της κινητοποίησης. Το πρόβλημα όμως είναι ότι δεν έχουν ισχυρή θεσμική αντιπροσώπευση, και αυτό έχει ως συνέπεια αυτή η μεγάλη κοινωνική ενέργεια να μην ακούγεται στα όργανα της εξουσίας. Για παράδειγμα, η συμμετοχή των μαύρων και των γυναικών στο κογκρέσο είναι πολύ χαμηλή. Το ποσοστό των γυναικών είναι μόλις 11%, και δυστυχώς, ακόμα και στα αριστερά κόμματα, η γυναικεία εκπροσώπηση είναι εξαιρετικά χαμηλή. Είναι λυπηρό το χάσμα που βλέπουμε ανάμεσα στη δύναμη που υπάρχει στην κοινωνία και στην εκπροσώπηση που υπάρχει στο κοινοβούλιο.
