Φωτογραφία: Γιώργος Κονταρίνης / Eurokinissi
Ξεκίνησαν και οι επιχειρήσεις της Ελληνικής Αστυνομίας στους καταυλισμούς και οικισμούς των Ρομά ανά την επικράτεια, προκειμένου «να ενισχυθεί το αίσθημα ασφάλειας των πολιτών» (sic!).
Έτσι, η στοχοποίηση συνολικά των Ρομά αποκτά και θεσμικό χαρακτήρα. Μέχρι τώρα η ελληνική αστυνομία εφάρμοζε «απλώς» τακτικές ελέγχων με φυλετικό προφίλ –σταματούσε δηλαδή κατά προτίμηση όποιους έμοιαζαν με Ρομά– συγχέοντας το εθνοτικό με το εγκληματικό προφίλ. Τώρα έχει το πράσινο φως να εγκατασταθεί με διαρκή παρουσία σε συγκεκριμένες περιοχές προκειμένου να επιτηρεί διαρκώς.
Είχαν προηγηθεί δηλώσεις πολιτικών ηγετών –της Λατινοπούλου προεξέχουσας– που έδειχναν σε αυτήν την κατεύθυνση, ταυτίζοντας τους Ρομά με την παραβατικότητα. Η πολιτική ηγεσία φαίνεται έκανε τη χάρη στο εκλογικό της ακροατήριο.
Μαζί, την πληρώνουν οι συνήθεις ύποπτοι: οι πρώτες επιχειρήσεις έφεραν συλλήψεις για παράτυπη σύνδεση στο δίκτυο ρεύματος (τα παραπήγματα δεν μπορούν να συνδεθούν νόμιμα), 17χρονο για έλλειψη νομιμοποιητικών εγγράφων (τα οποία είναι γνωστό ότι πολλοί Ρομά αδυνατούν να εκδώσουν για γραφειοκρατικούς λόγους, χωρίς να ευθύνονται οι ίδιοι), ενήλικα για 0,8 γραμμάρια κάνναβης. Ενισχύθηκε το αίσθημα ασφάλειας κάποιου;
Η επιχείρηση «Εντός», όπως ονομάστηκε, δίνει το εντελώς λάθος κοινωνικό και πολιτικό μήνυμα. Στοχοποιεί συνολικά ευάλωτους πληθυσμούς, ακυρώνει τις, όποιες, πολιτικές συμπερίληψης. Χαϊδεύει τα αφτιά ενός συγκεκριμένου εκλογικού ακροατηρίου και επεκτείνει το δόγμα νόμος και τάξη και μεταξύ των περισσότερο ευάλωτων.
Ο υπουργός αναγκάστηκε να προχωρήσει σε αυτή την, επικοινωνιακή κυρίως, κίνηση. Η κυβέρνηση έχει προ πολλού εγκαταλείψει κάθε σοβαρή και επεξεργασμένη πολιτική συμπερίληψης των Ρομά. Οι καταυλισμοί αφέθηκαν στην τύχη τους, ιδίως μετά την πανδημία. Τα προγράμματα βελτίωσης στέγασης δεν προχωρούν, οι κοινωνικές υπηρεσίες υποβαθμίστηκαν, η καθημερινότητα χιλιάδων ανθρώπων επιδεινώνεται σταθερά. Η αστυνομική παρουσία έρχεται να καλύψει ένα τεράστιο κενό πολιτικών που, ακόμη και αν πιστέψουμε τα αδημοσίευτα στοιχεία της ΕΛΑΣ, οδήγησε σε αύξηση της παραβατικότητας.
Το 2018 –δεν αναφέρω τυχαία την ημερομηνία– αντιπροσωπεία του Συμβουλίου της Ευρώπης επισκέφθηκε έναν οικισμό στον Ασπρόπυργο. Η ηλικιωμένη τσιγγάνα προσπαθούσε να εξηγήσει στην γαλλίδα απεσταλμένη τις δυσκολίες που έχει η ζωή τους. Κάποια στιγμή έβαλε τα κλάματα περιγράφοντας: δεν αντέχουμε άλλο. Μέρα παρά μέρα στις 6 το πρωί πεταγόμαστε έντρομοι. Άλλη μια αστυνομική επιχείρηση. Τα παιδιά κλαίνε και εμείς χάνουμε τον ύπνο μας. Δεν αντέχουμε.
Η παραπάνω ιστορία δείχνει, εκτός από το ότι το πρόβλημα δεν είναι καινούργιο, πως και οι ίδιοι οι Ρομά, ενήλικοι, ηλικιωμένοι και παιδιά, συχνά αποτελούν θύματα των παραβατών που δρουν εντός των οικισμών τους. Εγγυάται η ενίσχυση της αστυνομικής παρουσίας ότι αυτοί θα προστατευθούν; Μάλλον όχι. Η ΕΛΑΣ έχει βεβαρημένο ιστορικό αλληλεπίδρασης με τους Ρομά: περιστατικά κακομεταχείρισης, αυθαίρετης βίας, φυλετικών ελέγχων και ρατσιστικής ρητορικής έχουν επανειλημμένα καταγραφεί από διεθνείς οργανισμούς και ανεξάρτητες αρχές και όχι μόνο επί αυτής της κυβέρνησης. Αντί να αποκαταστήσει την εμπιστοσύνη, η νέα επιχείρηση κινδυνεύει να εντείνει την καχυποψία και να περιθωριοποιήσει ακόμη περισσότερο κοινότητες που ήδη βιώνουν κοινωνικό αποκλεισμό.
Την ίδια στιγμή, χιλιάδες Ρομά ενώ ζουν σε άθλιες συνθήκες εργάζονται, σπουδάζουν, μεγαλώνουν παιδιά και προσπαθούν να ξεπεράσουν εμπόδια χωρίς καμία ουσιαστική στήριξη. Αυτό που χρειάζονται δεν είναι περαιτέρω επιτήρηση, αλλά πρόσβαση σε βασικά αγαθά: νερό, ρεύμα, εκπαίδευση, αξιοπρεπή κατοικία και εργασία. Η κυβέρνηση, αντίθετα, δείχνει να προτιμά την επικοινωνία των αστυνομικών επιχειρήσεων παρά την επίπονη δουλειά βελτίωσης των συνθηκών διαβίωσης.
Αξίζει επίσης να αναρωτηθεί κανείς: ποιο το κόστος διάθεσης εκατοντάδων αστυνομικών στην επιχείρηση διαρκούς επιτήρησης; Μόνο για μισθούς θα δοθούν δεκάδες εκατομμύρια ευρώ τον χρόνο. Πόσο άραγε θα μειώνονταν η παραβατικότητα αν τα χρήματα αυτά επενδύονταν σε προγράμματα πρόσβασης στο νερό και το ρεύμα, επαγγελματικής αποκατάστασης, βελτίωσης στέγης και τακτοποίησης των εγγράφων;
Είναι μήπως η πρόσληψη Ρομά διαμεσολαβητών στη σωστή κατεύθυνση; Στις δεκάδες εκπαιδεύσεις τις οποίες πραγματοποίησα από το 2014 για λογαριασμό του Συμβουλίου της Ευρώπης επαναλαμβάναμε ένα πράγμα: ο διαπολιτισμικός διαμεσολαβητής δεν μπορεί να λειτουργεί σαν δούρειος ίππος των αρχών. Διαφορετικά χάνεται η εμπιστοσύνη και ακυρώνεται ο ρόλος του. Το «σχέδιο Χρυσοχοϊδη» ακολουθεί αυτήν ακριβώς τη λανθασμένη τακτική.
Η κοινωνική ένταξη δεν μπορεί να αντικατασταθεί από αστυνομικά μέτρα. Αντί για συμβολικές κινήσεις τάξης και ασφάλειας –ή και παράλληλα με αυτές– χρειάζονται μακροπρόθεσμες πολιτικές συμπερίληψης αλλά και ανακούφισης, σχεδιασμένες με τη συμμετοχή των ίδιων των κοινοτήτων, τοπικά. Μόνο έτσι το κράτος θα πάψει να αντιμετωπίζει τους Ρομά ως πρόβλημα και θα αρχίσει να τους βλέπει ως πολίτες.
