φωτογραφία: ΑΝΤΩΝΗΣ ΛΑΜΠΡΟΥ / EUROKINISSI)
Δεν έχει σημασία:
- αν το κράτος το ονομάζει «αποτροπή»,
- αν γίνεται στη θάλασσα,
- αν δεν έχει προηγηθεί «είσοδος».
Στο δίκαιο:
👉 η δικαιοδοσία αρκεί, όχι η τυπική είσοδος
Ο όρος pushback (στα ελληνικά συνήθως: επαναπροώθηση) χρησιμοποιείται κυρίως στο πεδίο της μετανάστευσης και των συνόρων.\
Σημαίνει την αναγκαστική επιστροφή προσφύγων ή μεταναστών από ένα κράτος προς άλλη χώρα (συνήθως τη χώρα απ’ όπου ήρθαν), χωρίς να τους δοθεί η δυνατότητα να ζητήσουν άσυλο και χωρίς να τηρηθούν οι προβλεπόμενες νομικές διαδικασίες.
Λίγο πιο αναλυτικά:
- γίνεται συνοπτικά και βίαια (π.χ. στη θάλασσα ή στα χερσαία σύνορα),
- χωρίς ατομική εξέταση της κάθε περίπτωσης,
- συχνά συνοδεύεται από κακομεταχείριση, κατάσχεση εγγράφων ή εγκατάλειψη σε επικίνδυνες συνθήκες.
Νομική διάσταση
Τα pushbacks θεωρούνται παράνομα βάσει:
- του Διεθνούς Δικαίου Προσφύγων (αρχή της μη επαναπροώθησης – non-refoulement),
- της Ευρωπαϊκής Σύμβασης Δικαιωμάτων του Ανθρώπου,
- του ενωσιακού δικαίου της ΕΕ.
Στον ελληνικό δημόσιο λόγο
Ο όρος χρησιμοποιείται συχνά για να περιγράψει πρακτικές κρατικών παραγόντων:
- στο Αιγαίο (επιστροφές προς Τουρκία),
- στον Έβρο (αναγκαστικές επαναπροωθήσεις προς Τουρκία).
1. Αρχή της μη επαναπροώθησης (non-refoulement)
Σύμβαση της Γενεύης (1951)
Άρθρο 33 §1:
«Κανένα Συμβαλλόμενο Κράτος δεν θα απελαύνει ή επαναπροωθεί (refouler) με οποιονδήποτε τρόπο έναν πρόσφυγα στα σύνορα εδαφών όπου η ζωή ή η ελευθερία του θα απειλούνταν…»
🔹 Το “with any manner whatsoever” σημαίνει:
- ανεξαρτήτως τόπου (σύνορα, θάλασσα, εντός επικράτειας),
- ανεξαρτήτως μέσου (ατομική ή μαζική πράξη),
- ανεξαρτήτως αν έχει κατατεθεί τυπικά αίτημα ασύλου.
👉 Pushback = πράξη επαναπροώθησης κατά παράβαση του άρθρου 33.
2. Απαγόρευση συλλογικών απελάσεων
Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ)
Πρωτόκολλο 4, Άρθρο 4:
«Απαγορεύονται οι συλλογικές απελάσεις αλλοδαπών.»
- κάθε απομάκρυνση χωρίς ατομική εξέταση συνιστά συλλογική απέλαση,
- ακόμη κι αν γίνεται στα σύνορα ή πριν την επίσημη είσοδο.
👉 Τα pushbacks είναι εξ ορισμού συλλογικές απελάσεις, ακόμη κι αν η επιστροφή είναι έμμεση (αλυσιδωτή επαναπροώθηση – chain refoulement).
3. Δίκαιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης
Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ
Άρθρο 19 §1
«Απαγορεύονται οι συλλογικές απελάσεις.»
Οδηγία 2013/32/ΕΕ (Διαδικασίες Ασύλου)
- Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα:
- να υποβάλει αίτηση ασύλου,
- να εξεταστεί ατομικά,
- να παραμείνει έως την απόφαση πρώτου βαθμού.
👉 Pushback = παράκαμψη της διαδικασίας ασύλου
