Σε αυτό το πολύπλευρο και πολύπλοκο πεδίο πολιτικής αντιπαράθεσης, κανένας από τους πρωταγωνιστές δεν είχε ως πρώτο στόχο την προσφυγή στη [ρήξη]. Το ξέσπασμα των Δεκεμβριανών πρέπει να γίνει αντιληπτό ως η κατάληξη μιας διαδικασίας, όπου η αποτυχία της προσπάθειας των αντιμαχόμενων πλευρών να εξασφαλίσουν ευνοϊκότερη πολιτική θέση διαπραγμάτευσης υπό την απειλή της [ρήξης], οδήγησε τελικά σε αυτή […]. Η τακτική της αποφυγής της άμεσης σύγκρουσης […] στέρησε από τον ΕΛΑΣ, αν όχι τη νίκη στη μάχη της Αθήνας, σίγουρα την εξασφάλιση στρατηγικών πλεονεκτημάτων, που θα ήταν πολύ δύσκολο να ανατραπούν […]. Στο σημείο αυτό ο παράγοντας του χρόνου ήταν καθοριστικός.
Μενέλαος Χαραλαμπίδης,
Δεκεμβριανά 1944
Ο ισχυρισμός της ελληνικής κυβέρνησης, ότι το χρέος είναι μη βιώσιμο, πέρα από τη δεινή κατάσταση της ελληνικής κοινωνίας, επιβεβαιώνεται από τους ψυχρούς αριθμούς, που φυσικά βρίσκονται από καιρό σε γνώση όλων. Μόνο για τον Ιούνιο, οι δανειακές υποχρεώσεις της χώρας προς το ΔΝΤ ανέρχονται σε 1,4 δισ. ευρώ και προς έντοκα γραμμάτια στα 5,2 δισ. ευρώ, ενώ ως τα τέλη Αυγούστου φτάνουν συνολικά τα 23 δισ. ευρώ. Με τα αποθεματικά του Δημοσίου στα γνωστά οριακά μεγέθη, πρόκειται για ποσά πολλαπλάσια από τις δαπάνες για μισθούς και συντάξεις – και απλώς μη συγκρίσιμα με τα μόλις 200 εκ. που διαθέτει η κυβέρνηση για την ανακούφιση όσων δοκιμάζονται σκληρά μέσα στην ανθρωπιστική κρίση.
Εμμονή στη λιτότητα μέσω χειροπιαστής απειλής
Για να εξασφαλιστεί η αποπληρωμή «υποχρεώσεων», που δεν αποπληρώνονται, οι δανειστές επισύρουν την ίδια απειλή, που οδήγησε στη συμφωνία της 20ης Φεβρουαρίου: τη διακοπή της ρευστότητας. Πρόκειται για απειλή αξιόπιστη, με την έννοια ότι είναι απολύτως «χειροπιαστή» – αλλά και απολύτως προβλέψιμη. Οι δανειστές δεν παίζουν απλώς το παιχνίδι της επίρριψης ευθυνών, επιδιώκοντας να χρεώσουν στην ελληνική κυβέρνηση την ευθύνη για ενδεχόμενο ατύχημα. Η τακτική τους δεν εξαντλείται στη διαχείριση εντυπώσεων και πολιτικών συμβολισμών: απειλούν με γεγονότα, που είναι σε θέση να προκαλέσουν, υποχρεώνοντας ήδη την κυβέρνηση σε υποχωρήσεις. Είτε το κάνουν επειγόμενοι να κλείσουν την «αριστερή παρένθεση», είτε απλώς για να κατοχυρώσουν θέσεις στη διαπραγμάτευση, να εξασφαλίσουν δηλαδή την πειθαρχία της κυβέρνησης σε θέσεις ανάμεσα στο κυβερνητικό πρόγραμμα και το μέιλ Χαρδούβελη (γνωρίζοντας την απροθυμία της κυβέρνησης να το εφαρμόσει), η ουσία μένει η ίδια: οι δανειστές επισύρουν μια αξιόπιστη απειλή, πεπεισμένοι ότι οι απόψεις τους, η εμμονή δηλαδή στη λιτότητα, είναι οι μόνες που μπορούν να ανατάξουν την ελληνική οικονομία, και δι’ αυτής και την κοινωνία.
Για όποιον δεν έχει πρόσβαση στους χώρους, όπου διεξάγεται η διαπραγμάτευση, είναι εντυπωσιακό να διαπιστώνει πόση πολιτική και πόση ιδεολογία έχει στον πυρήνα της αυτή η τακτική. Εντυπωσιακό, αν σκεφτεί κανείς πόσο εδραιωμένη υπήρξε στην Ελλάδα (και στην Αριστερά) η πεποίθηση ότι «αυτά», δηλαδή η διαπραγμάτευση, είναι δουλειά πρωτίστως, αν όχι μόνο, εξειδικευμένων τεχνοκρατών. Πέρα όμως από τις εντυπώσεις, υπάρχει το συγκεκριμένο – και από την 20η Φεβρουαρίου, ήδη, επιτακτικά αναγκαίο: τι έχει να αντιπαραθέσει η κυβέρνηση απέναντι σ’ αυτή την τόσο προβλέψιμη απειλή των δανειστών και των τεχνικών τους κλιμακίων;
Τρία ερωτήματα για την τακτική μας
Ο εκβιασμός για τη διακοπή της ρευστότητας – τον οποίο καθιστά αφόρητο η υπονόμευση εκ των έσω, από την Τράπεζα της Ελλάδος – θα μπορούσε (και μπορεί) να αντιμετωπιστεί με γεγονότα. Την περασμένη Κυριακή, ο Παύλος Κλαυδιανός έγραφε εδώ για την ανάγκη λήψης έκτακτων φορολογικών μέτρων σε βάρος των πλουσιότερων, που ήδη καθυστέρησαν πολύ. Σε άλλες παρεμβάσεις, οι Χρήστος Λάσκος, Πέτρος Σταύρου και Ηλίας Χρονόπουλος1 έκαναν λόγο για «ανορθόδοξα μέτρα». Ακόμα κι αν αυτά είναι βραχείας διάρκειας ή μη εξασφαλισμένης απόδοσης, υπάρχουν τρία ζητήματα: Το πρώτο, τι ακριβώς εξασφαλίζει η παράταση μιας τακτικής προσανατολισμένης προς τον αντίπαλο – όταν αυτός αποδεδειγμένα χρησιμοποιεί το χρόνο μετά την 20η Φεβρουαρίου, για να πολλαπλασιάζει τις απαιτήσεις του και να φθείρει την κυβέρνηση– όταν αυτή η τακτική δεν δημιουργεί κανένα απολύτως γεγονός (ελληνικό παιχνίδι επίρριψης ευθυνών χωρίς διακύβευμα); Το δεύτερο, αν μια σειρά από ανορθόδοξα μέτρα (βλ. αναδιάρθρωση του χρέους της Ουκρανίας, με αντάλλαγμα ιδιωτικοποιήσεις) έδειξαν ότι οι πολιτικοί υπολογισμοί υπερέχουν των άκαμπτων δογμάτων, με τα οποία συγκροτείται το ευρωπαϊκό οικοδόμημα, τότε ποιό χρόνο και ποιόν τρόπο εφαρμογής έχει η θέση του ΣΥΡΙΖΑ για ριζική επανίδρυση της Ε.Ε και των ιδρυτικών συνθηκών της, εν προκειμένω του δόγματος της Ευρωζώνης «καμιά νομισματική βοήθεια, κάθε χώρα να σωθεί μόνη της»; Το τρίτο, πώς γίνεται ο ΣΥΡΙΖΑ να δηλώνει έτοιμος «για όλα τα ενδεχόμενα» (συνεδριακή απόφαση Ιουλιου 2013), τα στελέχη του να διακηρύσσουν ότι στην καπιταλιστική κρίση οι αντίπαλοι δεν αφήνουν χώρο για κεντρώες λύσεις («να τα βρούμε κάπου στη μέση»), ως κυβέρνηση όμως να δουλεύει με βάση την αντίθετη παραδοχή – υλοποιώντας την μάλιστα και στο εσωτερικό (ανοχή στον ανεκδιήγητο Πανούση, διορισμός Ταγματάρχη στο ΔΣ της ΕΡΤ κ.ά.);
Εδώ και τρεις μήνες, η διαπραγματευτική τακτική της κυβέρνησης αποσκοπεί περισσότερο να κερδίσει τους μετριοπαθείς εταίρους και να απομονώσει τους ακραίους – σε κάθε περίπτωση, επιδιώκοντας να εξευμενίσει/πείσει την άλλη πλευρά. Κάπως έτσι, ασχολείται ελάχιστα με τα δικά της πλεονεκτήματα, απορρίπτοντας στην πράξη (λόγω διοικητικού σοκ και αρνητικού συσχετισμού) ένα μοντέλο διακυβέρνησης, που να εμπλέκει, να αξιοποιεί και να κινητοποιεί τον λαϊκό παράγοντα. Για να μη δημιουργείται χάος, στην τακτική αυτή στοιχίζεται μέχρι σήμερα και το κόμμα: «Η επίτευξη συμφωνίας με τους δανειστές», γράφει το κύριο άρθρο της Αυγής στις 14 Μαϊου, «παραμένει το συντριπτικά πιθανότερο σενάριο με βάση την κοινή παραδοχή ότι το αντίθετο δεν συμφέρει κανέναν».
Στα συμφραζόμενα αυτά, θεωρώ ιστορικής σημασίας την απόφαση της ΠΓ για ένα «πλατύ κάλεσμα κινητοποίησης για την νίκη της δημοκρατίας και της αξιοπρέπειας». Τα πλεονεκτήματα τα αξιοποιεί κανείς όσο τα έχει. Ο χρόνος, δηλαδή, έχει και πάλι καθοριστική σημασία.
Σημείωση:
1.Ο ΣΥΡΙΖΑ και η διαπραγμάτευση ως “ναρκοπέδιο”, Η εποχή, 10.5.2015· Να διανοηθούμε, και αν χρειαστεί, να πραγματοποιήσουμε την ρήξη, του Ηλία Χρονόπουλου, RedNotebook, 15.5.2015
Δημοσθένης Παπαδάτος –
Αναγνωστόπουλος
