Πώς “παρενέβη” ο ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ στη συζήτηση για τον ΣΥΡΙΖΑ που θέλουμε
Κατά την πρόσφατη επίσκεψή του στην Ελλάδα, ο ύπατος αρμοστής του ΟΗΕ για τους πρόσφυγες, Αντόνιο Γκουτέρες, παρενέβη με τις δηλώσεις του, χωρίς να είναι προφανώς αυτή η πρόθεσή του, στη συζήτηση για το τι κόμμα χρειάζεται να είναι –ή να γίνει– ο ΣΥΡΙΖΑ. Ο κ. Γκουτέρες, υπογραμμίζοντας τη σημαντική συμβολή της Ελλάδας στη διαχείριση της προσφυγικής κρίσης τόνισε το υψηλό αίσθημα αλληλεγγύης του ελληνικού λαού. Αναφερόμενος, μάλιστα, στα σημαντικά προβλήματα που παρουσιάστηκαν στα σημεία υποδοχής των προσφύγων, επισήμανε ότι τα όποια προβλήματα αντιμετωπίστηκαν χάρη στην ανθρωπιά, γιατί χωρίς αυτήν δεν γίνεται τίποτα.
Πώς και ποιος άλλαξε το κλίμα
Αν η εύστοχη αυτή παρατήρηση του πορτογάλου αξιωματούχου του ΟΗΕ γινόταν πριν από κάμποσους μήνες, θα ακουγόταν σαν ειρωνεία. Τότε η επίδειξη ανθρωπιάς ήταν καταδικαστέα εξαίρεση για την επίσημη πολιτεία, για τις κυβερνήσεις του ΠΑΣΟΚ ή της ΝΔ και των διάφορων συνδυασμών τους. Κάθε προσπάθεια έκφρασης της αλληλεγγύης προς τους πρόσφυγες αντιμετωπιζόταν σαν επικίνδυνο αδίκημα. Και η ιδεολογική σκιά του ρατσισμού βάραινε πάνω στην κοινωνία με τη βοήθεια των συντηρητικών και αντιδραστικών ανακλαστικών των κυβερνήσεων και τη συνδρομή του εγκληματικού βραχίονα της Χρυσής Αυγής.
Πώς άλλαξε αυτή η δεινή κατάσταση, ώστε να μπορεί να λέει όσα είπε ο κ. Γκουτέρες; Δεν άλλαξε προφανώς σε μια μέρα. Δεν μεταβλήθηκε με μαγικό τρόπο επειδή άλλαξε η κυβέρνηση στις 25 Ιανουαρίου του 2015. Αντίθετα, η κυβέρνηση μπόρεσε να αλλάξει –και να αλλάξει και την κρατική πολιτική στο ζήτημα αυτό– επειδή ήδη είχε αρχίσει να αλλάζει μέσα στην κοινωνία η «κοινή αντίληψη».
Κι αυτό συνέβη χάρη στην επίμονη δράση των ανθρώπων του ΣΥΡΙΖΑ και των άλλων οργανώσεων της αριστεράς, παρά τις σημαντικές αναστολές και παλινδρομήσεις που σημειώνονταν κατά καιρούς. Η επιμονή με την οποία δόθηκε η πολιτική και ιδεολογική μάχη σ’ αυτό το μέτωπο, προετοίμασε το έδαφος, ώστε να το βρει πρόσφορο μια κυβέρνηση της αριστεράς την κρίσιμη στιγμή της όξυνσης της προσφυγικής κρίσης και να μπορέσει να αποτρέψει αποτελεσματικά, αποστομωτικά τις αντιδραστικές προσπάθειες των συντηρητικών και ρατσιστικών πολιτικών δυνάμεων να συδαυλίσουν την κοινωνική αντίδραση.
Κυρίαρχος λόγος κατάφερε να γίνει ο λόγος της αλληλεγγύης, της ανθρωπιάς. Αυτό που πριν λίγα χρόνια καταδικαζόταν ούτε λίγο ούτε πολύ σαν εθνική προδοσία, κυριάρχησε ως επίσημος λόγος της πολιτείας και ως «κοινή αντίληψη» στην κοινωνία, με σαφή υποχώρηση, για την ώρα τουλάχιστον, των αντίπαλων αντιλήψεων.
Πώς κερδήθηκε η μάχη μέσα στην κοινωνία
Πολλοί είπαν –και ο ίδιος ο πρωθυπουργός απευθυνόμενος στον κ. Γκουτέρες– ότι όλα αυτά οφείλονται και στο γεγονός ότι οι Έλληνες και οι Ελληνίδες έχουν τη βιωματική εμπειρία του πρόσφυγα. Ειδικότερα δε στη Λέσβο, που η αριστερά έχει και παράδοση δεκαετιών. Έτσι είναι. Αλλά μήπως κι αυτά τα δύο στοιχεία δεν είναι καρπός της καλλιέργειας του πνεύματος της αλληλεγγύης που εκπέμπει επίμονα η αριστερά, δεν είναι αποτέλεσμα μιας επίμονης μάχης που έχουν δώσει οι πρόγονοι του ΣΥΡΙΖΑ, για να πάψουν οι πρόσφυγες της Μικρασίας να είναι «τουρκόσποροι» και να απαλλαγούν οι λαϊκές τάξεις από την επιρροή των αντιδραστικών ιδεολογιών;
Θα μπορούσε να υπάρχει αυτή η «κοινή αντίληψη» σήμερα, αν σε κρίσιμες στιγμές ο ΣΥΡΙΖΑ αναδιπλωνόταν υπό την πίεση των αντιπάλων ή αν οι οργανώσεις του, τα μέλη του σκέφτονταν με τον κυνικό ρεαλισμό που αρκετοί πρότειναν εν όψει της πιθανότητας να σχηματίσει προσεχώς κυβέρνηση ο ΣΥΡΙΖΑ; Και θα μπορούσε ο κ. Γκουτέρες να εξάρει τη σημασία της κάλυψης των κενών της κρατικής μηχανής από την έμπρακτη εκδήλωση αλληλεγγύης και ανθρωπιάς, αν ο ΣΥΡΙΖΑ και η αριστερά εν γένει δεν έδιναν τη μάχη της ιδεολογικής και πολιτικής ηγεμονίας, αλλά και της πρακτικής συμβολής με επιτυχία; Και, τέλος, θα μπορούσε η κυβέρνηση σήμερα να προσδοκά ένα ευρύτερο κίνημα λαϊκής συμπαράστασης και μονιμότερου χαρακτήρα πρωτοβουλίες για τη διευκόλυνση των ξένων που προστρέχουν στην Ελλάδα και στην Ευρώπη, αν δεν εμπλακεί ακόμα περισσότερο το κομματικό σώμα σ’ αυτή τη μεγάλη μάχη της οργάνωσης της αλληλεγγύης και της μονιμότερης στήριξης και επικράτησης των ιδεών της στο κοινωνικό σώμα και στην πολιτική; Έτσι ώστε ακόμη κι όταν δεν θα μπορεί ίσως ο ΣΥΡΙΖΑ να βρίσκεται στην κυβέρνηση, να είναι από δύσκολο μέχρι αδύνατο στις αντίπαλες πολιτικές δυνάμεις να ανατρέψουν ό,τι έχει κατακτηθεί.
Ένα κόμμα που ανοίγει δρόμους
Ένα τέτοιο κόμμα θα έπρεπε να ονειρευόμαστε σε όλο το φάσμα της πολιτικής δράσης. Ένα κόμμα που για την ηγεσία του οι θεσμοθετημένες τάσεις εντός του δεν θα είναι πρόβλημα, αλλά δυνατότητα για να δοκιμάζει τις δυνάμεις του, το μπόι του, ανοίγοντας δρόμους εκεί που ακόμα και μια κυβέρνηση της αριστεράς, που θα τη βαραίνουν πάντα διάφοροι πολιτικοί καταναγκασμοί, δεν μπορεί ίσως να βαδίσει μόνη της.
Ένα τέτοιο κόμμα δεν αρκεί να είναι αγωνιστικό και ετοιμοπόλεμο και να υπακούει σε κοινές αρχές (σημειωτέον, κοινή καταστατική αρχή του ΣΥΡΙΖΑ είναι και η θεσμοθέτηση των τάσεων, που σέβονται το ρόλο τους και δεν επιδιώκουν απλώς ένα ευνοϊκό συσχετισμό στο μοίρασμα της εσωκομματικής ισχύος, αλλά διεκδικούν να επηρεάσουν τη διαμόρφωση των συλλογικών αποφάσεων και το σύνολο του κομματικού οργανισμού, αντί να περιμένουν την κατάλληλη στιγμή για να διαχωρίσουν τη θέση τους). Χρειάζεται να επιτρέπει στον εαυτό του την καλλιέργεια της ανατρεπτικής σκέψης –σε αντίθεση με την τυχοδιωτική– και της αυτοτελούς αποτελεσματικής δράσης –σε αντίθεση με το ευκαιριακό ακτιβισμό– προς όφελος των λαϊκών τάξεων. Να κατανοεί, να βιώνει τη δημοκρατική συλλογική λειτουργία όχι σαν επιβολή της πλειοψηφίας στη μειοψηφία, αλλά σαν δυνατότητα της διαφορετικής άποψης να γονιμοποιεί την κάθε φορά επικρατούσα και να διεκδικεί νόμιμα και δικαιωματικά να γίνει ή ίδια κρατούσα.
Κάθε έλλειμμα ως προς ένα τέτοιο τρόπο λειτουργίας είναι αναμενόμενο να αποδυναμώνει τις συσπειρώσεις γύρω από τις πολιτικές απόψεις και ρεύματα ιδεών και να ενισχύει τις συσπειρώσεις με βάση την κατανομή ισχύος εντός των κομματικών μηχανισμών. Με αποτέλεσμα να ευνοείται ο γνωστός τύπος κόμματος που έχει σημείο αναφοράς την αναπαραγωγή της κομματικής δομής και ηγεσίας, αντί του μετασχηματισμού της κοινωνίας.
Χ. Γεωργούλας
