Μπορεί να γίνει το πρώτο βήμα για την αναμόρφωση των αστυνομικών υπηρεσιών;
Καλή είδηση ήταν η απόφαση του υπουργού Δημόσιας Τάξης να διαλυθεί η Ομάδα Δέλτα της ΕΛ.ΑΣ. Η Ομάδα Δέλτα υπήρξε σε όλο το διάστημα της ύπαρξής της εμβληματική για την αστυνομική αυθαιρεσία. Η εντύπωση μάλιστα που αναγκαστικά θα αποκομίσει κανείς μελετώντας τα πεπραγμένα της, είναι ότι πρόκειται για ηθελημένη και σχεδιασμένη αυθαιρεσία· κανείς δεν θα πιστέψει ότι μια αστυνομική μονάδα ασκούνταν επί έξι χρόνια σε καταδρομικές επιχειρήσεις εναντίον διαδηλωτών, σε αυθαίρετες συλλήψεις και σε βασανιστήρια ακόμα, χωρίς όχι την ανοχή αλλά την ενθάρρυνση των προϊσταμένων της. Ήταν λοιπόν μονάδα ηθελημένης αυθαιρεσίας για την τρομοκράτηση όσων αντιφρονούντων εκδήλωναν το διαφορετικό τους φρόνημα με συλλαλητήρια και διαδηλώσεις.
Διαβάζοντας τη δήλωση του Δημήτρη Κυριαζίδη, υπεύθυνου της ΝΔ για ζητήματα Δημόσιας Τάξης, διαπιστώνεις μια αντίδραση που θυμίζει περισσότερο μια κακή πρακτική συνδικαλιστών της Αστυνομίας να υπερασπίζουν τους συναδέλφους τους ή, ακόμα χειρότερα, αστυνομικές δομές ή και να ζητάνε διαφορετική μεταχείριση της Αστυνομίας από τις δικαστικές αρχές, ακόμα και σε περιπτώσεις που αστυνομικοί ή η δράση τής Αστυνομίας έρχονται σε ευθεία σύγκρουση με τη δημοκρατία. Κι όμως, ο Δημήτρης Κυριαζίδης ως συνδικαλιστής είχε έρθει σε μετωπική αντιπαλότητα με ακροδεξιούς και νεοναζιστικούς θύλακες στην ΕΛ.ΑΣ.· να πιστέψουμε ότι αυτό ήταν μόνο από ανταγωνισμό για το ποιος έχει το πάνω χέρι στον συνδικαλισμό της Αστυνομίας;
Από τη Δέλτα στα ΜΑΤ…
Την καλή είδηση της διάλυσης της Ομάδας Δέλτα ήρθε να τη θολώσει η πρόθεση του υπουργού να εντάξει το ένα τρίτο, όπως είπε, της δύναμής της στις Μονάδες Αποκατάστασης Τάξης, τα ΜΑΤ, και μάλιστα ως μηχανοκίνητες ομάδες συλλήψεων – εκεί είναι πολύ πιθανό να δούμε τις επόμενες εισβολές στο σώμα διαδηλώσεων.
Η ίδια η ύπαρξη των ΜΑΤ και η δράση τους είναι πρόβλημα για τη δημοκρατία. Όπως είναι γνωστό, την ιδέα για τη δημιουργία τους την είχε διατυπώσει στην Ελλάδα πρώτος ο Μαρκεζίνης, πρωθυπουργός της Χούντας τότε. Σκοπός θα ήταν –στο πλαίσιο της μετάβασης από το στρατιωτικό καθεστώς σε έναν ελεγχόμενο και αυταρχικό κοινοβουλευτισμό– να μη χρειάζεται η επέμβαση του στρατού για την καταστολή διαδηλώσεων. Εκείνο το καθεστώς το απειλούσαν όντως οι διαδηλώσεις – τη δημοκρατία όμως; Βέβαια, δεν εννοώ ότι έναν κακό και αντιδημοκρατικό τρόπο να αντιμετωπίζεται η υπαρκτή ανορθολογική βία, που στην πραγματικότητα εμποδίζει τους πολίτες να εκφράζουν τη γνώμη τους με συλλαλητήρια και διαδηλώσεις, πρέπει να τον αντικαταστήσει το τίποτα. Αλλά και γι’ αυτό υπάρχουν σοβαρές προτάσεις από το τμήμα Σωμάτων Ασφαλείας του ΣΥΡΙΖΑ, που πέρασαν μετά στο πρόγραμμά του, προτάσεις που υποδεικνύουν τρόπους, ώστε η αστυνόμευση να είναι ήπια και ειρηνευτική.
Με την υπόλοιπη Αστυνομία τι γίνεται;
Τόσο στην ομιλία του στη Βουλή για τις προγραμματικές δηλώσεις όσο και στη συνέντευξη Τύπου που έδωσε, αλλά και στη συνέντευξή του στο ραδιοφωνικό σταθμό «Στο Κόκκινο», ο νέος υπουργός Δημόσιας Τάξης απέφυγε να μιλήσει για γενικότερη αναμόρφωση της Αστυνομίας. Όχι πως όσα είπε δεν είναι θετικά. Πράγματι, στο παλιό καθεστώς στην ακαδημία της Αστυνομίας η καθαρά αστυνομική εκπαίδευση διευρυνόταν σταδιακά εις βάρος των θεωρητικών μαθημάτων, όπως είναι το Δίκαιο και το Σύνταγμα, τα δικαιώματα των πολιτών, η Κοινωνιολογία. Αυτό δήλωσε ότι προτίθεται να το αλλάξει ο Νίκος Τόσκας. Μόνο που το ζήτημα της εκπαίδευσης των αστυνομικών υπαλλήλων δεν εξαντλείται με τέτοιες, αναγκαίες, διορθώσεις. Οι ίδιοι οι αστυνομικοί ζητούν από καιρό, δικαίως, την αναβάθμιση των σχολών τους. Από το τμήμα Σωμάτων Ασφαλείας του ΣΥΡΙΖΑ είχε προταθεί και είχε γίνει δεκτό από την επιτροπή προγράμματος να υπάρχει ενιαία εκπαίδευση όλων των αστυνομικών υπαλλήλων (αστυφυλάκων και αξιωματικών) στην πρώτη βαθμίδα με δυνατότητα εξέλιξης, ώστε να μη δημιουργείται ξεχωριστό σώμα αξιωματικών που δεν έχουν κάνει περιπολία. Η ενιαία Ακαδημία με βασικές σπουδές που οδηγούν στον βαθμό του αστυφύλακα, συνέχεια για τους μεσαίους αξιωματικούς και ολοκλήρωση για τους ανώτατους βαθμούς – που καλύτερο θα ήταν οι υποψήφιοι να έχουν διδακτορικό πτυχίο από πανεπιστημιακές σχολές –, μπορεί να αποτελέσει λύση για μια νέας μορφής υπηρεσία δημόσιας τάξης με υπαλλήλους υψηλού μορφωτικού επιπέδου.
Εκπαίδευση και εκδημοκρατισμος
Το ζήτημα της εκπαίδευσης συνδέεται και τις προσλήψεις. Μπορεί να έχει κανείς ό,τι γνώμη θέλει για τον Στέλιο Παπαθεμελή και τις πολιτικές του απόψεις. Όμως, η εισαγωγή των υποψηφίων στις αστυνομικές σχολές με γενικές εξετάσεις που εισηγήθηκε, ήταν μια βαθιά τομή στο προηγούμενο καθεστώς και βήμα εκδημοκρατισμού, γιατί κατάργησε την αθλιότητα του μέσου και του ελέγχου του φρονήματος. Αυτή η πρόοδος ανακόπηκε με προσλήψεις διαφορετικών κατηγοριών αστυνομικών – των ειδικών φρουρών και των συνοριοφυλάκων. Λες και χρειάζονταν αστυνομικοί υπάλληλοι με περιορισμένα προσόντα. Αυτό πρέπει να καταργηθεί αμέσως και υπάρχει τρόπος να λείψουν διακρίσεις εις βάρος όσων έχουν προσληφθεί χωρίς να φοιτήσουν σε σχολές. Όταν οι Παιδαγωγικές Ακαδημίες εντάχθηκαν στα Πανεπιστήμια, φτιάχτηκε για τους παλιότερους δασκάλους ένα πρόγραμμα «εξομοίωσης» που λειτουργεί ακόμα. Έτσι θα μπορούσαν οι ειδικοί φρουροί να γίνουν ισότιμοι με τους αστυνομικούς συναδέλφους τους· όσοι δεν τα καταφέρουν, θα συνεχίσουν στο παλιό καθεστώς. Αλλά κανείς δεν θα προσλαμβάνεται πια, εάν δεν έχει αποφοιτήσει από την Ακαδημία.
Πολιτική υπηρεσία η Αστυνομία
Αυτά θα ήταν βήματα για την αναμόρφωση των υπηρεσιών ασφαλείας – σκόπιμα δεν χρησιμοποιώ τον όρο «σώματα ασφαλείας», γιατί το σωματειακό πνεύμα εμποδίζει την ομαλή ένταξη της δημόσιας τάξης στην κοινωνία. Κυρίως θα ήταν βήματα προς την κατεύθυνση της αποστρατιωτικοποίησης των υπηρεσιών ασφαλείας, ένα βαρύ κατάλοιπο από το μετεμφυλιακό και το χουντικό καθεστώς. Κάθε φορά επισημαίνεται από την κυβέρνηση ότι η ασυνομία δεν είναι στρατός. Δεν πολεμάει, δεν έχει απέναντι έναν οργανωμένο και εκπαιδευμένο εχθρό που πρέπει να τον συντρίψει. Αντίθετα, αυτή είναι η ιδέα όσων ονειρεύονται ένοπλη σύγκρουση με το κράτος – και καταλήγουν δολοφόνοι. Η Αστυνομία, λοιπόν, χρειάζεται να μετατραπεί σε πολιτική υπηρεσία με όσα αυτό σημαίνει για τη διοίκηση και τη συμπεριφορά. Φυσικά, η Αστυνομία δεν είναι ληξιαρχείο, αλλά ένοπλη υπηρεσία με συχνά πολύ δύσκολες συνθηκες εργασίας και χρειάζεται ιδιαίτερη πειθαρχία. Με τη μετατροπή σε πολιτική υπηρεσία συναρτάται και το αίτημα, που υποστηρίζουν και οι αστυνομικοί υπάλληλοι, να υπαχθεί η Αστυνομία στην εποπτεία της Βουλής, ας πούμε με ειδική επιτροπή της.
Πάλι για την οπλοφορία
Τόσο ο σημερινός όσο και ο προηγούμενος υπουργός, ο Γιάννης Πανούσης και ο Νίκος Τόσκας, έχουν πει ότι άοπλη αστυνομία είναι αδιανόητη. Αυτό είναι μόνο εν μέρει σωστό. Δεν είναι τελείως αυτονόητο ότι όλοι οι αστυνομικοί υπάλληλοι και σε όλες τις περιπτώσεις φέρουν όπλα. Η οπλοφορία, ας πούμε, σε συλλαλητήρια και διαδηλώσεις, ακόμα και σε περιπολίες στις γειτονιές –όπου η χρήση του όπλου θα έπρεπε να αποκλείεται αυτονόητα–, μόνο τραγικά αποτελέσματα μπορεί να έχει. Ακόμα, δεν είναι αυτονόητο ότι κάθε αστυνομικός υπάλληλος είναι ικανός να οπλοφορεί σε όλη του τη σταδιοδρομία. Θα μπορούσε κανείς να σκεφτεί την εισαγωγή μια ειδικής άδειας οπλοφορίας για αστυνομικούς, που θα συναρτάται με την τακτική εξέταση της ικανότητας από πολλές απόψεις και θα επανεξετάζεται σε τακτά χρονικά διαστήματα.
Όλοι οι πολιτικοί προϊστάμενοι της Αστυνομίας, κάθε τόσο, επαινούν τους υφισταμένους τους και μιλούν για τις δύσκολες συνθήκες εργασίας. Καλά κάνουν. Μόνο που αυτό θα έπρεπε να συνεπάγεται μέτρα για αυτές τις συνθήκες εργασίας, ας πούμε τα ωράρια, τις συνδικαλιστικές ελευθερίες, τη σχέση υφισταμένων με προϊστάμενους – με δεδομένη την αναγκαία ειδική πειθαρχία.
Δημοκρατική αναμόρφωση
Οι δύσκολες συνθήκες εργασίας συνεπάγονται και μεγάλες ψυχικές επιβαρύνσεις, με δυσάρεστες επενέργειες τόσο για τους ίδιους τους εργαζόμενους στην Αστυνομία όσο και για τους πολίτες που έρχονται σε επαφή μαζί της. Η ψυχολογική υποστήριξη σήμερα παρέχεται μόνο έπειτα από αίτημα του αστυνομικού, το οποίο υποβάλλεται δύσκολα, γιατί έτσι έχουμε μάθει: όποιος συμβουλεύεται ψυχολόγο, είναι μουρλός. Η υποχρεωτική ψυχολογική εξέταση, ας πούμε κάθε χρόνο, και η, επίσης υποχρεωτική, συζήτηση με ειδικούς έπειτα από την αντιμετώπιση δύσκολων καταστάσεων θα έλυνε αυτό το πρόβλημα.
Η δημοκρατική αναμόρφωση, ο δημοκρατικός εκσυγχρονισμός της Αστυνομίας είναι ζήτημα που ο ΣΥΡΙΖΑ είχε θέσει επιτακτικά μετά τη νεανική εξέγερση του Δεκέμβρη του 2008. Τότε υπήρχαν καλύτερες αντικειμενικές συνθήκες, γιατί το συζητούσαν όλοι, μέσα και έξω από την Αστυνομία. Αλλά οι πολιτικές προϋποθέσεις δεν υπήρχαν. Τώρα υπάρχουν. Δεν μπορούν να γίνουν όλα μεμιάς. Μπορεί όμως να παρθούν οι πρώτες αποφάσεις και να αρχίσει η συζήτηση.
Θόδωρος Παρασκευόπουλος
