Η 20η Ιουλίου 2015 αποτελεί για την Τουρκία την ημέρα που ανέδειξε με τον πλέον δραματικό τρόπο τα αδιέξοδα στα οποία έχει περιέλθει η μεσανατολική πολιτική της Άγκυρας, καθώς και τις καταστροφικές επιλογές της τουρκικής πλευράς στο ζήτημα του συριακού εμφυλίου πολέμου. Οι τουρκικές αρχές αναφέρουν πως οι νεκροί στη Σουρούτς ανέρχονται στους 32 ενώ οι τραυματίες ξεπερνούν τους 100. Τα θύματα προέρχονται από μία ακτιβιστική οργάνωση, η οποία συμμετείχε σε εκδήλωση με σκοπό την ανασυγκρότηση της συριακής πόλης Κομπάνι. Ο βομβιστής της επίθεσης αυτοκτονίας, Σεϊχ Αμπντουραχμάν Αλαγκόζ, ήταν ένας 20χρονος τούρκος φοιτητής και πρόσφατο μέλος του Ισλαμικού Κράτους του Ιράκ και του Λεβάντε (ΙΚΙΛ). Η τρομοκρατική ενέργεια πραγματοποιήθηκε μπροστά στις κάμερες, ενώ έχει και έναν ιδιαίτερα συμβολικό χαρακτήρα αφού η τουρκική πόλη Σουρούτς βρίσκεται στα τουρκοσυριακά σύνορα, ακριβώς απέναντι από τη συριακή πόλη Κομπάνι, που αποτελεί πλέον το σύμβολο της κουρδικής αντίστασης ενάντια στο Ισλαμικό Κράτος.
Της Αθηνάς Σκούρτα*
Ο Πρόεδρος Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν σε συνέντευξη Τύπου που μεταδόθηκε ζωντανά από την Τουρκική Δημοκρατία της Βόρειας Κύπρου, όπου βρισκόταν, καταδίκασε αυτούς που βρίσκονται πίσω από την πολύνεκρη επίθεση και είπε χαρακτηριστικά πως «η τρομοκρατία δεν έχει θρησκεία, εθνότητα, εθνικότητα και χώρα. Πάντοτε υποστηρίζαμε πως ο αγώνας ενάντια στην τρομοκρατία είναι διεθνής, κάτι το οποίο συνεχίζουμε να εκφράζουμε». Ο τούρκος πρωθυπουργός, Αχμέτ Νταβούτογλου, υιοθέτησε μία περισσότερο σκληρή στάση απέναντι στα γεγονότα δηλώνοντας πως «στόχος αυτής της επίθεσης είναι η Τουρκία». Ο Νταβούτογλου υποστήριξε πως είναι επιτακτική ανάγκη να επικρατήσει η κοινή λογική καλώντας όλα τα κόμματα να τηρήσουν μία κοινή στάση απέναντι στην επίθεση, ενώ προσέθεσε πως τα μέτρα ασφαλείας στα σύνορα με τη Συρία θα αυξηθούν. Ωστόσο, είναι ξεκάθαρο πως η κυβέρνηση του ΑΚΡ έχει αποτύχει να κατανοήσει τη σημασία του Κομπάνι για τους Κούρδους και διαφαίνεται ότι θα αποτύχει, επίσης, να κατανοήσει και τη σημασία των γεγονότων στο Σουρούτς.
Οι πρόεδροι του φιλοκουρδικού κόμματος HD, Σελαχατίν Ντεμιρτάς και Φιγκέν Γιουκσεκντά, ζήτησαν από την προσωρινή πλέον κυβέρνηση του ΑΚΡ να λογοδοτήσει για το γεγονός ότι «επέτρεψε» σε βομβιστές αυτοκτονίας να κυκλοφορούν ελεύθεροι στην πόλη Σουρούτς, κατηγορώντας την έμμεσα για συνενοχή στην επίθεση. Το HDP σε ανακοίνωση του κατηγορεί ευθέως την κυβέρνηση του ΑΚΡ για ανοχή απέναντι στις κτηνωδίες που έχει διαπράξει το ΙΚΙΛ, ενώ υπογραμμίζει πως η κυβέρνηση ελάχιστα έκανε για να αποτρέψει τρομοκρατικές ενέργειες σε συγκεκριμένους στόχους στο εσωτερικό, όπως για παράδειγμα τις επιθέσεις που είχαν πραγματοποιηθεί πριν τις εκλογές της 7ης Ιουνίου στα γραφεία και στις συγκεντρώσεις του φιλοκουρδικού κόμματος. Οι Κούρδοι της Τουρκίας βλέπουν ξεκάθαρα ότι τα γεγονότα αυτά δεν είναι παρά το αποτέλεσμα της παταγώδους αποτυχίας της κυβέρνησης να εμποδίσει τις δράσεις του ΙΚΙΛ, ενώ το ΡΚΚ επιρρίπτει ξεκάθαρα στην Άγκυρα τις ευθύνες για την επίθεση της 20ης Ιουλίου.
Οι ευθύνες της κυβέρνησης του ΑΚΡ
Έχει ευρύτατα υποστηριχθεί πως η κυβέρνηση του ΑΚΡ έχει συντελέσει καθοριστικά στην ανάπτυξη και στην ενδυνάμωση της οργάνωσης του Ισλαμικού Κράτους στη Συρία. Είναι γεγονός, πως η τουρκική κυβέρνηση, από την έναρξη του συριακού εμφυλίου πολέμου, επικεντρώθηκε στην ανατροπή του Προέδρου Μπασάρ Αλ-Άσαντ και έτσι υποστήριξε όλες τις αντικαθεστωτικές δυνάμεις, ανεξαρτήτως ιδεολογικών προσανατολισμών και τάσεων. Η επιλογή της Άγκυρας να ανοίξει τα σύνορα της, βοήθησε αυτές τις οργανώσεις, κάποιες από τις οποίες είχαν τη δυνατότητα ακόμη και να εκπαιδευτούν στα προσφυγικά στρατόπεδα συγκέντρωσης. Επίσης, δημοσιογράφοι και εισαγγελείς, οι οποίοι έχουν καταγγείλει τη μεταφορά όπλων από το τουρκικό προς το συριακό έδαφος, έχουν βρεθεί αντιμέτωποι με ποινικές διώξεις και κατηγορίες για προδοσία και κατασκοπεία. Είναι, επίσης, ιδιαίτερα προβληματικό το γεγονός ότι η Άγκυρα, μετά την ήττα που δέχτηκε το ΙΚΙΛ στη Ροζέβα -στο βόρειο τμήμα της Συρίας-, προσπάθησε να επιβάλει την άποψη ότι το Κόμμα Δημοκρατικής Ένωσης των Κούρδων (PYD) είναι σαφώς πιο επικίνδυνο από το ΙΚΙΛ. Αυτό είναι το αποτέλεσμα μιας οπτικής υπό το ΑΚΡ, η οποία βλέπει την ευθυγράμμιση των Κούρδων της Συρίας με το ΡΚΚ ως ζωτικής σημασίας απειλή για το τουρκικό κράτος, ενώ το ΙΚΙΛ ως μία προσωρινή πρόκληση ασφάλειας, η οποία θα εξαφανιστεί την επόμενη μέρα της κατάρρευσης του καθεστώτος Άσαντ στη Συρία.
Επιπλέον, η τουρκική κυβέρνηση αντί να καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να «μπλοκάρει» τις δράσεις του ΙΚΙΛ, τόσο εντός όσο και εκτός τουρκικού εδάφους, επέλεξε να «μπλοκάρει» τη διάδοση και την αναπαραγωγή των ειδήσεων και του φωτογραφικού υλικού, που αφορά στα γεγονότα στο Σουρούτς, μέσω διαδικτύου. Δύο ημέρες μετά την τρομοκρατική επίθεση στο Σουρούτς, με απόφαση του τοπικού δικαστηρίου, το δημοφιλές κοινωνικό δίκτυο Twitter, μέσω του οποίου δημοσιεύονταν εικόνες από το τραγικό γεγονός, αποκλείστηκε. Παρόλα αυτά, κατά το προηγούμενο διάστημα, μετά από σκληρές αμερικανικές πιέσεις, η Τουρκία είχε αρχίσει να αναμειγνύεται πιο ενεργά στον αγώνα εναντίον του ΙΚΙΛ, εξαπολύοντας συντονισμένες επιχειρήσεις, ώστε να συλληφθούν δεκάδες μέλη της οργάνωσης και να εμποδισθούν εκατοντάδες άλλοι να περάσουν τα σύνορα προς τη Συρία. Έτσι, η επίθεση στο Σουρούτς μπορεί να ερμηνευθεί και ως απάντηση του Ισλαμικού Κράτους στις πρόσφατες τουρκικές ενέργειες.
Κλιμάκωση των εξελίξεων μετά το Σουρούτς
Οι εξελίξεις που διαδέχτηκαν τα γεγονότα στο Σουρούτς, άνοιξαν ένα νέο κύκλο βίας με τους Κούρδους αντάρτες στην Τουρκία να περνάνε σε αντίποινα, σκοτώνοντας τρεις αστυνομικούς και τραυματίζοντας βαριά άλλον έναν στις πόλεις Τσεϊλάνπιναρ και Ντιγιαρμπακίρ στη Νοτιοανατολική Τουρκία. Στις 23 Ιουλίου, ο τουρκικός στρατός έρχεται για πρώτη φορά αντιμέτωπος με τους μαχητές του Ισλαμικού Κράτους. Ένας Τούρκος υπαξιωματικός έπεσε νεκρός από σφαίρα στην περιοχή Κιλίς στα σύνορα με τη Συρία, ενώ η τουρκική πλευρά απάντησε με βομβαρδισμούς σκοτώνοντας έναν μαχητή του ΙΚΙΛ. Η τουρκική Εθνοσυνέλευση αποφάσισε να ανοίξει τη βάση του Ιντσιρλίκ, ώστε τα αμερικανικά αεροσκάφη να συμμετάσχουν σε κοινούς βομβαρδισμούς σε στόχους εναντίον του ΙΚΙΛ. Είναι σαφές πως οι αποτυχημένοι χειρισμοί της κυβέρνησης του ΑΚΡ τόσο σχετικά με τη συριακή κρίση όσο και σχετικά με το κουρδικό ζήτημα, έχουν πυροδοτήσει το κλίμα στο εσωτερικό και έχουν καταστήσει την Τουρκία ιδιαίτερα ευάλωτη στις εξωτερικές προκλήσεις. Η υποστήριξη του ακραίου ριζοσπαστικού Ισλάμ στη Συρία για την ανάσχεση της επιρροής του καθεστώτος στη χώρα, αποτελεί πολιτική απόφαση, που όμως έχει συνέπειες. Και αυτές ακριβώς τις συνέπειες καλείται αυτή τη στιγμή η Τουρκία να αντιμετωπίσει. Στην πραγματικότητα πρόκειται για ένα τέρας που η ίδια εξέθρεψε ή τουλάχιστον δεν έλαβε κανένα απολύτως μέτρο για να το περιορίσει. Και, δυστυχώς, το Κουτί της Πανδώρας άνοιξε.
* H A. Σκούρτα είναι διεθνολόγος – απόφοιτη του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο» του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
