«Διάδρομος προς την ενεργειακή απεξάρτηση από τη Ρωσία
Η ΕΕ κατευθύνεται προς τη δημιουργία ενεργειακής ένωσης. Κύριος στόχος της είναι η ελαχιστοποίηση της ενεργειακής εξάρτησης από τη Ρωσία. Η Κομισιόν προσπαθεί με όλα τα διαθέσιμα μέσα να αναβαθμίσει τη στρατηγική συνεργασία, κυρίως, με το Αζερμπαϊτζάν και το Τουρκμενιστάν. Η σύγκρουση στην Ουκρανία οδήγησε στη μεγαλύτερη όξυνση των σχέσεων, στη διάρκεια των τελευταίων δεκαετιών, μεταξύ ΕΕ – Ρωσίας. Η Ρωσία αυτή τη στιγμή καλύπτει περίπου το 1/3 των αναγκών της ΕΕ σε φυσικό αέριο. Η γεωπολιτική αντιπαράθεση χρησιμοποιείται από την ΕΕ ως το όχημα για την αναζήτηση νέων προμηθευτών φυσικού αερίου, εναλλακτικών στην «Γκαζπρόμ». Ανεξαρτήτως όμως των προθέσεων της Κομισιόν, η Ρωσία θα παραμείνει, για πολλούς και διάφορους λόγους, ο βασικός της προμηθευτής, αν και θα γίνουν συντονισμένες προσπάθειες για τη μείωση της επιρροής της τα επόμενα χρόνια.
Οταν, πριν περίπου μισό χρόνο, ο αντιπρόεδρος της Κομισιόν για την ενεργειακή ένωση Μάριος Σέβτσοβιτς ανέλαβε τα καθήκοντά του, έθεσε ως πρώτη προτεραιότητα την κατασκευή του «Νότιου διαδρόμου». Ο συγκεκριμένος αγωγός υπολογίζεται ότι θα στοιχίσει 45 δισ. δολάρια και θα τροφοδοτεί τη νοτιοανατολική Ευρώπη με αέριο από την Κασπία και ενδεχομένως από τη Μέση Ανατολή, χωρίς να έχουν ακόμη προσδιοριστεί οι ποσότητες λόγω της ρευστής κατάστασης στην περιοχή. Τα μόνα που έχουν γίνει γνωστά μέχρι στιγμής είναι, ότι ο «Νότιος διάδρομος» θα προμηθεύει από το 2020 και μετά με 10 δισ. κυβικά μέτρα αζέρικου φυσικού αερίου και ότι το τελευταίο τμήμα του, ο ΤΑΡ, θα περνάει από τη χώρα μας και θα καταλήγει στη νότια Ιταλία.
Οι Βρυξέλλες, για να επισπεύσουν την κατασκευή του ΤΑΡ και να υποσκελίσουν την υφιστάμενη νομοθεσία για τον ανταγωνισμό, ονόμασαν τον αγωγό «σχέδιο γενικού ενδιαφέροντος». Η Κομισιόν ασκεί έντονες πιέσεις στον ιταλό πρωθυπουργό Ματέο Ρέντζι να κάμψει τις αντιδράσεις των κατοίκων της Απουλίας που αντιτίθενται στην κατασκευή του αγωγού στο έδαφός τους για σεισμολογικούς και περιβαλλοντικούς λόγους.
Αλλαγή πλάνου
Στις Βρυξέλλες, το τελευταίο διάστημα, γίνονται σκέψεις για νεκρανάσταση του «Nαμπούκο», η κατασκευή του οποίου ακυρώθηκε πέρυσι και θα έφτανε μέχρι την Αυστρία. Ο αγωγός αυτός είχε σχεδιαστεί να μεταφέρει προς την Ευρώπη 31 δισ. κυβικά μέτρα, που δεν μπόρεσαν να τα εξασφαλίσουν και αναγκαστικά προέκριναν τον ΤΑΡ. Το ενδιαφέρον της ΕΕ αναθερμάνθηκε ιδιαίτερα μετά την ακύρωση της κατασκευής του «South stream» από τη Ρωσία, ο οποίος θα μετέφερε 63 δισ. κυβικά μέτρα, και την αντικατάστασή του από ένα νέο hub στα ελληνοτουρκικά σύνορα. Βέβαια, ο ΤΑΡ με 10 δισ. κυβικά μέτρα δεν μπορεί σε καμία περίπτωση να υποκαταστήσει το «South stream». Γι’ αυτό οι Βρυξέλλες έχουν εντατικοποιήσει τις διαπραγματεύσεις όχι μόνο με το Αζερμπαϊτζάν, αλλά και με το Τουρκμενιστάν και το Ιράκ και τελευταία με το Ιράν , με σκοπό να εξασφαλίσουν 20 δισ. κυβικά μέτρα ετησίως, μετά το 2020. Ιδιαίτερα ελπίζουν να εξασφαλίσουν κάποιες ποσότητες από το Τουρκμενιστάν. Σ’ αυτό βοήθησε και η ανακοίνωση που έκανε η «Γκαζπρόμ» το Φλεβάρη, ότι θα μειώσει τις εισαγωγές φυσικού αερίου από το Τουρκμενιστάν, και το Ασχαμπάτ βρίσκεται πλέον προς αναζήτηση νέων πελατών. Σοβαρό ανασταλτικό παράγοντα για την προμήθεια φυσικού αερίου από την Κασπία μπορεί να αποτελέσει η στάση της Ρωσίας. Η Μόσχα θεωρεί ότι για κάτι τέτοιο πρέπει να συμφωνήσουν όλες οι χώρες που την περιβάλλουν, διαφορετικά μπορεί να προβάλλει βέτο την κατάλληλη στιγμή.
Οι μεγάλοι παίχτες
Η σχεδιαζόμενη ενεργειακή ένωση κινείται προς την κατεύθυνση της αναζήτησης εναλλακτικών προμηθευτών φυσικού αερίου. Οι κυριότεροι είναι:
1. Τουρκμενιστάν, το 2015 η εξόρυξη φυσικού αερίου θα ανέλθει στα 80 δισ. κυβικά μέτρα, από τα οποία θα εξάγει τα 50 δισ. 2. Αζερμπαϊτζάν, το 2015 θα φτάσει τα 30 δισ. κυβικά μέτρα. 3. Αλγερία, επιχειρείται διεύρυνση της συνεργασίας, κυρίως στο υγροποιημένο φυσικό αέριο. 4. Ιράν, τον Οκτώβρη 2014 η ΕΕ προχώρησε σε άρση των κυρώσεων εναντίον της ιρανικής ΤΙΤC, που είναι μια από τις μεγαλύτερες εταιρείες μεταφοράς υδρογονανθράκων με τάνκερς.
Η ΕΕ αποσκοπεί στον έλεγχο των χωρών-μελών σε θέματα προμήθειας υδρογονανθράκων. Η Κομισιόν θέλει να αποκτήσει το στάτους του ενεργειακού ρυθμιστή και οι χώρες-μέλη να εξασφαλίζουν τη συγκατάθεσή της πριν την υπογραφή οποιουδήποτε συμβολαίου με ξένους προμηθευτές. Μέχρι τώρα, οι επίτροποι της ΕΕ έπαιρναν τα συμβόλαια μετά την υπογραφή τους, ενώ από τώρα και μετά, τα συμβόλαια θα ζητούνται πριν από την υπογραφή τους.
Αρχικά θα επιδιωχθεί να γίνει αναδιάταξη των μεγάλων παιχτών που προμηθεύουν με φυσικό αέριο την ΕΕ, αλλά οι προσδοκίες για κάτι τέτοιο είναι πολύ μικρές. Ποιοι είναι οι μεγάλοι παίχτες;
α) Η ρωσική «Γκαζπρόμ» με 161 δισ. κυβικά μέτρα (30%), β) η νορβηγική «Statoil» με 115 δισ. κυβικά μέτρα (21%), γ) η ολλανδική «GasTerra» με 80 δισ. κυβικά μέτρα (15%), δ) η αλγερινή «Sonatrach» με 38 δισ. κυβικά μέτρα (7%) και ε) η «Qatar Gas» και η «RasGas» από το Κατάρ με 25 δισ. κυβικά μέτρα (5%).
Χρηματιστήριο καυσίμων
Ένα άλλο θέμα που απασχολεί την Κομισιόν είναι ο μηχανισμός τιμολόγησης του φυσικού αερίου. Στα περισσότερα συμβόλαια η πορεία των τιμών συμβαδίζει με την πορεία των τιμών του πετρελαίου. Αυτή την παράδοση θέλουν να σπάσουν, ώστε οι τιμές να ορίζονται στα hub, τα οποία θα αποτελέσουν ένα είδος χρηματιστηρίου καυσίμων. Έτσι οι τιμές του φυσικού αερίου θα αποσυνδεθούν από τα μακροπρόθεσμα συμβόλαια της τιμής του πετρελαίου και θα προσδιορίζονται από τις διαθέσιμες ποσότητες στα hub και τη ζήτηση. Σύμφωνα με τον «Economist», το φυσικό αέριο που αγοράζεται από τα hub, αυξήθηκε στην Ευρώπη από 15% σε 50% τα τελευταία 7 χρόνια. Με τη θέση αυτή δεν συμφωνεί η «Γκαζπρομ», που υποστηρίζει ότι η σύνδεση με την τιμή του πετρελαίου λειτουργεί αποτελεσματικά τα τελευταία 40 χρόνια. Αυτό τον τρόπο υπολογισμού δεν τον υποστηρίζουν πλέον οι ανταγωνιστές της. Η νορβηγική «Statoil» το 2014 αποσύνδεσε από την τιμή του πετρελαίου το 50% των συμβολαίων της και σκοπεύει την επόμενη πενταετία να συνδέεται μόνο το 25%. Τον Απρίλη του προηγούμενου χρόνου, η γαλλική «GDF Suez» υπέγραψε συμβόλαιο με τη ΒΡ χωρίς σύνδεση με την τιμή του πετρελαίου.
Τι επιδιώκουν οι ΗΠΑ
Ο ευρωπαίος επίτροπος για θέματα ενέργειας και κλίματος Μιγκέλ Αρίας Κανιέτε, κατά την επίσκεψή του στην Ουάσινγκτον, στο πλαίσιο των συζητήσεων που γίνονται για τη Διατλαντική Εταιρική Σχέση Εμπορίου και επενδύσεων (ΤΤΙΡ), πρότεινε τη δημιουργία ελεύθερου διατλαντικού εμπορίου στους τομείς της ενέργειας και ειδικότερα στο φυσικό αέριο. Ο αμερικανός πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα, το Μάρτη του 2014, είχε υποσχεθεί ότι θα επιτραπεί η εξαγωγή αερίου από τις ΗΠΑ στην Ευρώπη. Οι υποσχέσεις, βέβαια, αυτές παρέμειναν στα χαρτιά μέχρι τώρα. Σύμφωνα με ειδικούς, φυσικό αέριο από τις ΗΠΑ μπορεί να έρθει στην Ευρώπη όχι γρηγορότερα από το 2020. Καταρχάς, οι ΗΠΑ πρέπει να το επιτρέψουν, γιατί μέχρι σήμερα απαγορεύεται. Μια τέτοια εξέλιξη όμως θα είχε αρνητικές συνέπειες, πριν απ’ όλα για τις ίδιες τις ΗΠΑ, όπως ελλείψεις στην εσωτερική αγορά και αύξηση των τιμών. Επιπλέον, τόσο οι ΗΠΑ όσο και η ΕΕ θα χρειαστεί να δημ��ουργήσουν υποδομές φόρτωσης, εκφόρτωσης και αποθήκευσης υγροποιημένου φυσικού αερίου. Ακόμη και αν ξεπεραστούν τα παραπάνω εμπόδια, αυτό δεν σημαίνει ότι το αμερικάνικο αέριο θα κατευθύνεται προς την Ευρώπη. Ήδη οι αμερικανοί traders επεξεργάζονται σενάρια εξαγωγής προς τις χώρες της Ασίας, όπου οι τιμές του υγροποιημένου φυσικού αερίου είναι οι υψηλότερες παγκοσμίως. Οι χώρες της ΕΕ αγοράζουν υγροποιημένο αέριο επικουρικά σε μικρές ποσότητες και πολλές φορές με ζημία, λόγω της υψηλής τιμής του.
Μιχάλης Ρένεσης
