Φωτογραφία: Ron Lach από το pexels.com
Τι μας λέει η στάση των θεσμών παγκόσμιας διακυβέρνησης, του πολιτικού προσωπικού, της οικονομικής ελίτ και των πολιτών, απέναντι στις διαπιστώσεις της επιστημονικής κοινότητας για τον κίνδυνο περιβαλλοντικής κατάρρευσης.
Όλοι μας έχουμε παρατηρήσει, σε ένα περίπατο σε χιονισμένο τοπίο, πως η εκπνοή μας συμπυκνώνεται σε ένα μικρό συννεφάκι μπροστά στη μύτη ή το στόμα. Η παρατήρηση αυτή, όταν τη μελετήσουμε μας δίνει δύο συμπεράσματα: ότι οι υδρατμοί συμπυκνώνονται όσο η θερμοκρασία είναι χαμηλότερη, και ότι υπάρχουν περισσότεροι υδρατμοί σε υψηλότερη θερμοκρασία.
Πράγματι, ο κρύος αέρας που εισπνέουμε, έχει λιγότερο νερό, μέσα στους πνεύμονες ζεσταίνεται, παίρνει νερό (κατά μέσο όρο θεωρείται πως εκπνέουμε μισό λίτρο νερό την ημέρα) και στην εκπνοή συμπυκνώνεται στο μικρό συννεφάκι. Προσέξτε λοιπόν τις παρακάτω σχέσεις: (α) ο κρύος αέρας δημιουργεί τα σύννεφα (συμπυκνώνει τον υδρατμό) και (β) ο ζεστός αέρας κρατάει περισσότερους υδρατμούς – από τους οποίους δημιουργούνται τα σύννεφα.
Η επιστημονική παρατήρηση θα μεταφράσει τα παραπάνω ως εξής: στη σχέση θερμοκρασία – δημιουργία σύννεφων υπάρχει: θετική συσχέτιση (δηλαδή υψηλότερη θερμοκρασία, άρα περισσότεροι υδρατμοί δηλαδή υλικό για το σύννεφο) και αρνητική συσχέτιση, αφού η υψηλότερη θερμοκρασία επιφέρει μικρότερη συμπύκνωση.
Αν μπερδευτήκατε, σωστά μπερδευτήκατε. Τί να κάνουμε; έτσι λειτουργεί η φύση.
Αυτή η περιγραφή είναι ένα πολύ μικρό μέρος της συνθετότητας των αλληλεπιδράσεων που παράγουν το κλιματικό φαινόμενο. Αστροφυσική, βιολογία, φυσική και χημεία, εμφανίζονται σε κάθε μελέτη του κλίματος. Με την παρουσία των ανθρώπων, συμμετέχει και η οικονομία και ο πληθυσμός τους. Αυτή η συνθετότητα το κάνει δυσπρόσιτο στην ανθρώπινη κατανόηση ως όλον. Η συνεχής αλλαγή του καιρού, η περιοδικότητα και η μεταβλητότητα στις εποχές, συνηγορούν στην αποβολή του από το γνώσιμο.
Στην εικόνα φαίνεται η συγκέντρωση CO2 στην ατμόσφαιρα. Καμία επιστημονική διαπίστωση ή διεθνής παρέμβαση δεν αλλάζει την τάση εκθετικής αύξησης.
Το ανθρώπινο υποσύστημα
Ας δούμε τώρα το ανθρώπινο υποσύστημα:
Θεσμοί παγκόσμιας διακυβέρνησης δεν υπάρχουν. Το πιο κοντινό σε αυτό τον σκοπό όργανο είναι ο ΟΗΕ, οι σχετικές επιτροπές, τα διεθνή επιστημονικά συνέδρια. Δεν έχουν όμως καμιά αρμοδιότητα επιβολής μέτρων. Με εξαίρεση τη μεγάλη συμφωνία του Παρισιού για το κλίμα το 2015, η παγκόσμια κοινότητα αγνοεί το θέμα. Οι αποφάσεις που συμφωνήθηκαν εκεί, απέχουν πολύ από το να δώσουν μια κάποια λύση. Κατά τη μη ταπεινή μου άποψη, αυτό έγινε γιατί όσοι εκεί αναζητούσαν μια λύση είτε δεν γνώριζαν το πρόβλημα στις πραγματικές του διαστάσεις είτε ενδιαφερόταν μόνο να υπάρξει μια «συμφωνία» είτε ο απόλυτος περιοριστικός όρος ήταν να μην διαταραχθεί το υπάρχον πολιτικό-οικονομικό πλαίσιο
Το πολιτικό προσωπικό, σε παγκόσμιο επίπεδο, έχει σε πρώτη προτεραιότητα την επανεκλογή του και θέματα που ενδιαφέρουν αυτούς που τους έβαλαν εκεί. Δεν εννοώ φυσικά τους εκλογείς. Η παρακμή στην ποιότητα αυτού του προσωπικού, είναι τερατώδης. Η γελοιότητα του προσωπικού αυτού (κυρίως στη Δύση, αλλού υπάρχουν εξαιρέσεις) γίνεται ολοφάνερη στον δικό μας πρωθυπουργό, που βλέπει στην αλλαγή του κλίματος την ευκαιρία για μεγαλύτερη τουριστική περίοδο. Αγνοεί πως χωρίς νερό δεν υπάρχει τροφή για κανένα και πως η αεροπορική δραστηριότητα είναι η πιο επιβαρυντική για το κλίμα.
Η οικονομική ελίτ είναι ο αυτουργός, ο ωφελούμενος –αν υπάρχει στο τέλος– της κατάρρευσης στο φυσικό περιβάλλον. Έχοντας υιοθετήσει το κέρδος ως αποκλειστικό σκοπό, επιτρέπουν τις δήθεν δράσεις για το περιβάλλον, με μόνο σκοπό την παραπλάνηση και φυσικά το κέρδος. Το πλουσιότερο 10% παράγει το 50% των αερίων θερμοκηπίου. Αλλά η επίδρασή τους είναι κυρίως πολλαπλασιαστική γιατί αυτοί αποφασίζουν τον σκοπό της παραγωγικής μηχανής, επιλέγουν τη μορφή της «ανάπτυξης», τον καταναλωτισμό ως μέτρο ζωής και την πνευματική αφασία των λαών.
Οι πολίτες παρακολουθούν ανήμποροι να αντιδράσουν. Ένα βολικό ψέμα, ότι δήθεν κάτι γίνεται από τους κυβερνήτες, ή ότι θα βρεθεί μια τεχνολογική λύση, τους επιτρέπει να βγάζουν τη μέρα τους χωρίς (πρόσθετους) κλιματικούς εφιάλτες. Η απάτη του φόρου άνθρακα και των πολεμικών προετοιμασιών τους θυμώνει αλλά δεν βλέπουν, δεν κατανοούν ούτε το βάρος, ούτε τη δυσκολία των επόμενων γενεών. Ακόμα, ο τρόπος που το κλίμα επηρεάζει τις ζωές όλων δεν γίνεται κατανοητός γιατί είναι μια διασπορά προβλημάτων που το κυρίαρχο πολιτικό ρεύμα δεν επιτρέπει να γίνουν κατανοητοί ως μέρος ενός συνολικού προβλήματος. Τα ακραία καιρικά φαινόμενα παρουσιάζονται ως «θεομηνίες» ή «εκδίκηση της φύσης», έτσι ενώ το κλιματικό πρόβλημα μεγαλώνει οι πολίτες δεν μπορούν να το κατατάξουν ως κριτήριο πολιτικής επιλογής.
Ποια πολιτική στάση απαιτείται;
Με ποια πολιτική στάση θα αντιμετωπίσουμε την περιβαλλοντική κατάρρευση;
1. Το πρώτο θέμα βρίσκεται στην ανάγκη να κατανοήσουμε πλήρως το πρόβλημα. Καταστρέφουμε οι άνθρωποι το οικοσύστημα που μας στηρίζει. Γιατί δεν μπορούμε να καταλάβουμε πώς το επηρεάζουμε, πόσο είναι ευαίσθητο, πόσο είναι ασταθές.
Αυτή, η μη κατανόηση, είναι «φυσιολογική» γιατί το θέμα είναι δύσκολο, αλλά κυρίως η νοοτροπία σε σχέση με αυτό είναι σε πλήρη αντίθεση με την νοοτροπία του σύγχρονου κοινωνικού συστήματος. Η καθημερινή μας ζωή, μέσα από τις λειτουργίες του οικονομικού συστήματος μάς εκπαιδεύει να εστιάζουμε στο κέρδος, την τυπικότητα. Να αγνοούμε δευτερογενείς επιδράσεις των αποφάσεων μας.
Στο πεδίο της συνείδησης, λοιπόν, το αποφασιστικό βήμα είναι η πλήρης κατανόηση πως ο σημερινός τρόπος ζωής δεν είναι συμβατός με την λειτουργία του πλανητικού οικοσυστήματος της ολόκαινου εποχής. Αν θέλουμε τον κόσμο όπως τον γνωρίσαμε πρέπει να αλλάξουμε τον κόσμο που φτιάξαμε.
2. Το δεύτερο θέμα είναι πως οι οικονομικές ανισότητες βρίσκονται στη βάση του περιβαλλοντικού προβλήματος. Μια οικονομία πρωτογενούς παραγωγής, θα μπορούσε άνετα να στηρίξει τον σημερινό πληθυσμό. Όταν όμως κάποιοι «πετάγονται» στο Μιλάνο για καφέ, αυτό συνεπάγεται πως εκατομμύρια θα αναγκαστούν να μεταναστεύουν κάθε χρόνο γιατί ο τόπος τους δεν υπάρχει πια. Οι ανισότητες είναι πλέον τερατώδεις, οι «πάνω» είναι τόσο ψηλά που δεν ξέρουν που πατούν. Οι φωνές των «κάτω» δεν φτάνουν σε αυτιά – ούτε αυτά ακούν τίποτε στην κενότητα του εγώ τους.
3. Έτσι λοιπόν δεν έχουμε παρά να ακούσουμε την φωνή των λαών που λένε «ένας άλλος κόσμος είναι εφικτός». Να ξεπεράσουμε τις διαπιστώσεις αμπελοφιλοσοφούντων πως «μπορούμε να φανταστούμε το τέλος του κόσμου αλλά όχι το τέλος του καπιταλισμού». Να ακολουθήσουμε πραγματικούς ηγέτες, όπως ο πρόεδρος της Κολομβίας, Γουστάβο Πέτρο, που μιλάει για ένα στρατό του φωτός. Είμαστε διατεθειμένοι να απαρνηθούμε το χρυσό περιτύλιγμα στα σκατά της καθημερινότητας για μια βρυσούλα καθαρό νερό;
Σημείωση:
Για περισσότερη ανάλυση, αναζητήστε «Πολιτική πρόταση για το περιβαλλοντικό πρόβλημα»στο youtube.
