Ένα στα τέσσερα άτομα που αιτούνται διεθνή προστασία στην Ελλάδα είναι παιδί. Σύμφωνα με την Ύπατη Αρμοστεία του ΟΗΕ για τους Πρόσφυγες, οι αφίξεις προσφύγων και μεταναστών αυξήθηκαν κατά 28% το 2024 σε σχέση με το 2023, φθάνοντας τις 62.119 –ο υψηλότερος αριθμός από το 2019. Πάνω από 15.000 παιδιά έφτασαν δια θαλάσσης, κυρίως κάτω των 12 ετών, ενώ οι αιτήσεις ασύλου από ασυνόδευτα παιδιά προσέγγισαν τις 4.000, καταγράφοντας αύξηση άνω του 45%.[1]
Τα στατιστικά δεδομένα περιγράφουν αφηρημένα την κατάσταση του συστήματος υποδοχής για τα παιδιά, περιστατικά, όμως, όπως αυτού του υποσιτισμού έξι παιδιών στην Κλειστή Ελεγχόμενη Δομή (ΚΕΔ) της Σάμου, φέρνουν στο προσκήνιο πτυχές μιας αθέατης πραγματικότητας στο πεδίο. Η πραγματικότητα αυτή είναι σκληρή ακόμη και για τα παιδιά σε οικογένειες που συχνά θεωρείται ότι εφόσον είναι σε οικογένεια-ακόμη και αν είναι σε μετακίνηση- «αυτόματα» καλύπτονται όλες τους οι ανάγκες.
Πρόσφατη έρευνα των οργανώσεων Save the Children και Ελληνικό Συμβούλιο για τους Πρόσφυγες κατέδειξε ότι οι συνθήκες διαβίωσης στις δομές αιτούντων άσυλο παραμένουν ανησυχητικές για τα παιδιά, καθώς δεν απολαμβάνουν ειδικές συνθήκες υποδοχής, όπως προβλέπεται για ευάλωτα άτομα. Τα ίδια τα παιδιά ανέφεραν έλλειψη βασικών υπηρεσιών προστασίας, κακή υγιεινή και αίσθημα απομόνωσης, δεδομένου ότι, κατά κανόνα, οι δομές δεν είναι ευχερώς προσβάσιμες από τα αστικά κέντρα. Ορισμένα παιδιά ανέφεραν κακή ποιότητα παρεχόμενων τροφίμων, ακόμη και ληγμένων, καθώς και ότι ζούσαν σε χώρους με μούχλα και κατσαρίδες.[2]
Όσον αφορά τα ασυνόδευτα παιδιά, η πρώτη υποδοχή τους πραγματοποιείται στις λεγόμενες «ασφαλείς περιοχές» (safe areas) εντός των Κέντρων Υποδοχής και Ταυτοποίησης (ΚΥΤ), με στόχο την κάλυψη των άμεσων αναγκών τους πριν τη μεταφορά τους σε ξενώνες. Ωστόσο, πρόσφατες αναφορές από το πεδίο υπογραμμίζουν εδώ και μήνες [3] ότι οι συνθήκες διαβίωσης στις «ασφαλείς περιοχές», κάθε άλλο παρά ασφαλείς είναι, καθώς τα παιδιά βρίσκονται συνωστισμένα, δεν έχουν βασικά είδη πρώτης ανάγκης, όπως ρούχα και παπούτσια, δεν έχουν έγκαιρη και πλήρη πρόσβαση στις απαραίτητες υπηρεσίες (π.χ. επιτροπείας, ιατρικές, εκπαιδευτικές) και καθυστερεί η μεταφορά τους στους ξενώνες λόγω ελαττωμένης δυναμικότητας των θέσεων σε αυτούς. Οι σοβαρές αυτές οι ελλείψεις στις «ασφαλείς περιοχές» αυξάνουν τον κίνδυνο εκμετάλλευσης, κακοποίησης και εμπλοκής σε βίαιες καταστάσεις.
Από την αρχή του 2025 μέχρι σήμερα, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο Δικαιωμάτων του Ανθρώπου χορήγησε ασφαλιστικά μέτρα για τέσσερα παιδιά στην «ασφαλή περιοχή» της Σάμου, ενώ τρία εθνικά διοικητικά πρωτοδικεία έκριναν ότι η παρατεταμένη παραμονή παιδιών σε «ασφαλείς περιοχές», υπό τις συνθήκες που τέθηκαν υπόψιν τους, ισοδυναμεί με de facto κράτηση. Παρά τη νομοθετική κατάργηση της «προστατευτικής φύλαξης» (=κράτησης) το 2020, η εξέλιξη του συστήματος υποδοχής των παιδιών δημιουργεί εύλογες ανησυχίες για την εκ νέου, έμμεση, επαναφορά της πρακτικής αυτής, παρόλο που η κράτηση των παιδιών, σε οποιαδήποτε μορφή, δεν μπορεί να θεωρηθεί συμβατή με το βέλτιστο συμφέρον τους.
Τα παιδιά σε μετακίνηση, με ή χωρίς οικογένεια, είναι από τα πιο ευάλωτα πρόσωπα κατά τον αναγκαστικό εκτοπισμό. Απαιτείται παιδοκεντρική αναθεώρηση του μοντέλου υποδοχής και επανέναρξη των μετεγκαταστάσεων στην ΕΕ, ώστε να διασφαλιστεί το δικαίωμα σε μια ασφαλή παιδική ηλικία, όσο αυτή ακόμη διαρκεί.
Σημειώσεις:
1. Στατιστικά στοιχεία από το Υπουργείο Μετανάστευσης και Ασύλου, https://migration.gov.gr/statistika/, UNHCR Operational Portal, https://data.unhcr.org/en/situations/europe-sea-arrivals/location/24489, UNHCR Greece Sea Arrivals Dashboard 2024, https://data.unhcr.org/en/documents/details/114135
2. βλ. Save the Children&ΕΣΠ, «Δε μοιάζει με αληθινή ζωή» Η καθημερινή ζωή των παιδιών στις προσφυγικές δομές στην Ελλάδα, Δεκέμβριος 2024, στο https://gcr.gr/el/gcr-reports/item/report-it-does-not-feel-like-real-life-childrens-everyday-life-in-greek-refugee-camps/
3. βλ. Κοινό Δελτίο Τύπου 12 Οργανώσεων-Μελών του Δικτύου Συνηγορίας για τα Δικαιώματα του Παιδιού σε https://tdh.gr/el/ekatontades-asynodeyta-paidia-se-mi-asfaleis-zones
