Επιβεβαιώθηκαν, πριν περάσει εικοσιτετράωρο από τη δημοσίευση και τον σχολιασμό τους, οι εικασίες για μια τελευταία κίνηση του προέδρου Μπάιντεν πριν αποχωρήσει[1]. Αργά το απόγευμα της περασμένης Παρασκευής, ώρα Ευρώπης, το Στέιτ Ντιπάρτμεντ ανακοίνωσε τις πιο επιθετικές, όπως ειπώθηκε, κυρώσεις που έχουν επιβάλει μέχρι σήμερα οι ΗΠΑ στον ρωσικό κλάδο ενέργειας, εστιάζοντας, μεταξύ άλλων, σε μεγάλους εξαγωγείς πετρελαίου και φυσικού αερίου, τις Gazprom Neft και Surgutneftegas, σε μεσεγγυητές και στα 183 δεξαμενόπλοια του «σκιώδους στόλου» που διακινεί το ρωσικό πετρέλαιο, μεγάλο μέρος του οποίου καλύπτει άμεσες ανάγκες των εναέριων και οδικών συγκοινωνιών της Ευρώπης.
Ομολογημένος στόχος, η ρωσική οικονομία. Πανθομολογούμενη συνέπεια η απόλυτη ενεργειακή εξάρτηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης από τις ΗΠΑ, υπό την απειλή υψηλών δασμών στις εξαγωγές της Ευρώπης, αν η τελευταία δεν αποκοπεί από τις ρωσικές πηγές, δασμών που η ζημία τους εκτιμάται στα 100 δισ. ευρώ. Πλήττεται έτσι η καχεκτική, μεταξύ 1% και 1,4%, ανάκαμψη της Ευρωζώνης, αποτέλεσμα, συν τοις άλλοις, του ότι το 2024 οι εξοπλιστικές δαπάνες της ΕΕ έφτασαν τα 314 δισ. ευρώ, όταν οι αντίστοιχες δαπάνες της Ρωσίας το ίδιο διάστημα εκτιμώνται στα 140 δισ., με τους ρυθμούς ανάπτυξης της ρωσικής οικονομίας στο 4%.
Μετά και τη διακοπή των ροών ρωσικού φυσικού αερίου μέσω Ουκρανίας προς την Ευρώπη, προεξοφλείται αύξηση της ενεργειακής δαπάνης, αφού η απώλεια θα καλυφθεί από αμερικανικό υγροποιημένο φυσικό αέριο που φτάνει στην Ευρώπη με υπερδιπλάσιο κόστος.
Με τον γαλλογερμανικό άξονα σε διπλή, οικονομική και πολιτική, κρίση, η Ευρωπαϊκή Ένωση αδυνατεί να επεξεργαστεί έγκαιρα στρατηγική εξόδου από τη διαφαινόμενη μονομερή ενεργειακή εξάρτησή της το 2025, κινδυνεύοντας, όπως προειδοποιεί η Ευρωπαϊκή Κεντρική Τράπεζα, να βρεθεί στη δίνη μιας κρίσης παρόμοιας με εκείνη της περασμένης δεκαετίας.
Η κρίση που διαπερνά τις οικονομίες της Γερμανίας και της Γαλλίας στη σκιά του ανεπιτυχούς εγχειρήματος στην Ουκρανία, θα επηρεάσει άμεσα την ελληνική οικονομία, με εμφανείς ήδη τις επιπτώσεις στον τουρισμό και τις εξαγωγές.
Αναφορικά με το πρώτο, τα στοιχεία μιλούν καθαρά: τα έσοδα της Ελλάδας από τη γαλλική τουριστική αγορά ήταν κατά 10% λιγότερα πέρυσι −από 1,4 δισ. ευρώ το 2023 στα 1,261 δισ. το 2024. Αναφορικά με το δεύτερο, οι εξαγωγές αγαθών το 2024 αναμένεται να κλείσουν με μείωση 2% – 2,5%, όπως και το 2023, μεγεθύνοντας το εμπορικό έλλειμμα, που, με βάση τα στοιχεία της ΕΛΣΤΑΤ για το 11μηνο Ιανουαρίου Νοεμβρίου, αυξήθηκε κατά 9,9%, φτάνοντας τα 31,15 δισ. ευρώ, έναντι 28,67 δισ. ευρώ το ίδιο διάστημα του 2023.
Η νέα τετραετία Τραμπ βρίσκει ανοχύρωτη την Ευρώπη, στην οποία γίνεται πλέον αντιληπτό ότι ο νέος πρόεδρος των ΗΠΑ αντιμετωπίζει την ΕΕ ως συμπληρωματικό εταίρο, ότι επιδίωξή του είναι η ισχυροποίηση των ΗΠΑ ακόμη και εις βάρος των παραδοσιακών συμμάχων τους. Χάνει ο λιγότερο ισχυρός. Αυτός είναι ο νέος κανόνας. Οι κανόνες της διεθνούς τάξης που επέβαλε η χώρα του όταν μονοπωλούσε την παγκόσμια επιρροή δεν ενδιαφέρουν τον Τραμπ.
Οι πολιτικές ελίτ της Ευρώπης και η ηγεσία των Βρυξελλών θα διαπιστώσουν σύντομα ότι τελούν υπό περιορισμό σε βαθμό απειλητικό για την ίδια την πολιτική επιβίωσή τους.
Η κρίση θα επιταθεί επί Τραμπ, με παράπλευρη συνέπεια την προβολή ακροδεξιών σχηματισμών που κινούνται κόντρα στην σύλληψη μιας ομόσπονδης Ευρώπης «υπεράνω εθνών». Είναι τυχαίο που ο Τραμπ προσκάλεσε στο εξοχικό του στη Φλώριντα μόνο την ιταλίδα πρωθυπουργό, Τζόρτζια Μελόνι; Που ούτε η πρόεδρος της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, ούτε η ύπατη εκπρόσωπος της ευρωπαϊκής διπλωματίας, Κάγια Κάλας, προσκλήθηκαν στην τελετή εγκατάστασης του Τραμπ στον Λευκό Οίκο;
Δεν είναι απίθανο οι πολιτικές εξελίξεις στην Ευρώπη τα επόμενα 2-3 χρόνια να κρίνουν το μέλλον της ευρωπαϊκής ενοποίησης.
Αν το δίπολο ΗΠΑ – ΕΕ διαρραγεί επί Τραμπ, αυτό που για την Ελλάδα αποτέλεσε τα τελευταία πέντε χρόνια μια βολική συνθήκη εξωτερικής πολιτικής χάρη στην απόλυτη ευθυγράμμιση της κυβέρνησης Μητσοτάκη με τις επιλογές του δυτικού μπλοκ, τώρα φαίνεται να διαταράσσεται, με απρόβλεπτες συνέπειες. Συνέπειες που η εγχώρια ελίτ διαβλέπει με ανησυχία, μπροστά στο ενδεχόμενο οι ΗΠΑ του Τραμπ να συμψηφίσει ελληνικά συμφέροντα σε μια διαπραγμάτευσή της με την Τουρκία επί γενικότερων ζητημάτων, στη Μέση Ανατολή και ευρύτερα.
Είναι η ίδια ανησυχία που διαπερνά την επισήμανση του Κυρ. Μητσοτάκη στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο του έτους την περασμένη Δευτέρα, όπου ο πρωθυπουργός, αναφερόμενος εμμέσως στις επιλογές του δίδυμου Τραμπ – Μασκ, μίλησε για «ένα πρωτόγνωρο σκηνικό όπου παγκόσμιοι οικονομικοί παράγοντες διεκδικούν τον ρόλο διαμορφωτή της κοινής γνώμης σε πολλές χώρες», για «ένα τοπίο το οποίο δεν το σκιάζουν μόνο διακηρύξεις και πρωτοφανείς εξαγγελίες, προαναγγέλλοντας και γεωστρατηγικές μεταβολές, αλλαγές στις ζώνες επιρροής».
Στηρίζοντας την πολιτική Μπάιντεν και στηριζόμενος στις σχέσεις που είχε αναπτύξει προσωπικά με την πρόεδρο της Κομισιόν, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν [2], ο Κυρ. Μητσοτάκης ήλπιζε ότι θα μπορούσε να διεκδικήσει έστω τη θέση του προέδρου του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Κορυφής, διαδεχόμενος τον πορτογάλο πρώην πρωθυπουργό, Αντόνιο Κόστα, ως πρώην πρωθυπουργός πλέον και αυτός, μετά από δυόμισι χρόνια.
Η επικράτηση Τραμπ ανέτρεψε το σκηνικό. Ο Μητσοτάκης αναζητά συνομιλητές στο περιβάλλον του νέου προέδρου. Ματαίως, όπως προκύπτει από τη στροφή του στην εναλλακτική, δηλαδή την κυρία Φον ντερ Λάιεν. Στην οποία ο πρωθυπουργός απέστειλε την Τετάρτη επιστολή με την οποία ζητά με όψιμο ζήλο από την ΕΕ «ταχύτερες κινήσεις» που θα ρίξουν τις τιμές της ενέργειας.
Παραμένει μέχρι στιγμής άγνωστο αν η κυρία πρόεδρος της Κομισιόν ευκαίρησε να του απαντήσει.
Σημειώσεις:
1. Βλ. «Φτηνό αέριο, ακριβές επιλογές», Η Εποχή, 11 Ιανουαρίου 2025.
2. Βλ. «Καλοκαίρι με την Ούρσουλα…», Η Εποχή, 16 Σεπτεμβρίου 2023.
