Του Γιάννη-Ορέστη Παπαδημητρίου
Οταν τα αριστερότερα μέλη ενός σοσιαλδημοκρατικού κόμματος θέλουν να κρούσουν τον κώδωνα του κινδύνου για τη δεξιά στροφή της ηγεσίας τους, δεν θα βρουν καλύτερο παράδειγμα απ’ το Πανελλήνιο Σοσιαλιστικό Κίνημα· το κόμμα εκείνης της μικρής μεσογειακής χώρας που αφού εξέλεξε πρωθυπουργό με 44%, τον είδε πέντε χρόνια αργότερα εκτός Βουλής να δίνει σκληρό αγώνα ενάντια στον νεο-σαμαρικό αντάρτη Απόστολο Γκλέτσο και τον (εσχάτως επανεφευρεθέντα ως «έχει-πει-και-σωστά-πράγματα») Βασίλη Λεβέντη, που στις τελευταίες ώρες της τηλεοπτικής του Πομπηίας, έψαχνε να βρει «ποιος έκλεβε την ταμπακιέρα».
Πασοκοποίηση όπως κονιορτοποίηση
Εμπνεόμενος από τις ιδιαιτερότητες του ελληνικού παραδείγματος, ο ακτιβιστής των Εργατικών στο Ηνωμένο Βασίλειο, Τζέιμς Ντόραν, χτύπησε φλέβα χρυσού για την πολιτική ανάλυση, όταν επινόησε τον όρο “Pasokification” (ελληνιστί «πασοκοποίηση») για να δείξει το πολιτικό κόστος για την κεντροαριστερά όταν εκείνη συντηρεί τη νεοφιλελεύθερη γραμμή της εν καιρώ κρίσης. Απ’ τη σκοπιά της πιο αριστερής πτέρυγας του κόμματος, ο Ντόραν πιστεύει ότι η αποδοχή του αξιακού πλαισίου των Συντηρητικών, η αποσύνδεση από τα συνδικάτα και τον κόσμο της εργασίας, και η συνέχιση της γραμμής που χάραξε ο Τόνι Μπλερ, θα οδηγήσουν σε «πασοκοποίηση» των Εργατικών, δηλαδή στην απότομη μετατροπή τους από ηγεμονικό κόμμα σε στατιστικό σφάλμα. Όπως την εννοεί ο Ντόραν, η «πασοκοποίηση» είναι σχεδόν συνώνυμη της «ισοπέδωσης», της «εξολόθρευσης», του «αφανισμού» και της «κονιορτοποίησης».
Η βάση για το επιχείρημά του είναι οι τομές που έχει επιφέρει η εκλογή του ΣΥΡΙΖΑ και η άνοδος των Podemos στην κυρίαρχη αφήγηση περί κρίσης και λιτότητας στην Ευρώπη. Οι διαρροές της βάσης των Εργατικών προς το Εθνικό Κόμμα της Σκωτίας και τους Πράσινους γίνονται αντιληπτές ως κριτική της νεοφιλελεύθερης κατεύθυνσης των πολιτικών λιτότητας, αλλά και ως πρώτα δείγματα της επερχόμενης πασοκοποίησής του κόμματος. Ο Εντ Μίλιμπαντ φαίνεται να αδιαφορεί γι’ αυτό το φαινόμενο και να στρέφεται αντίθετα στο νεο-θατσερικό ακροδεξιό Ukip (όπως πρόσφατα που ενέταξε έναν ήπιο αντι-μεταναστευτικό λόγο στη ρητορική του), όπου εκτιμάται ότι ακόμα κι αν επιτύχει να αποσπάσει ψήφους, ο οικονομικός συντηρητισμός και ο ακροδεξιός λαϊκισμός θα απωθήσουν πολλούς περισσότερους απ’ όσους θα προσελκύσουν.
Ως όρος, τo “pasokification” αγκαλιάστηκε γρήγορα από πλήθος αναλυτών, σε μπλογκς, περιοδικά ή και μεγάλες εφημερίδες, όπως η Guardian. Αποτέλεσε ιδανικό τρόπο να συζητηθεί η τάση μη-βιωσιμότητας των σοσιαλδημοκρατικών κομμάτων που καταφάσκουν στις πολιτικές λιτότητας, αλλά και τα εσωτερικά προβλήματα του κόμματος των Εργατικών που εδώ και δεκαετίες έχουν απομακρύνει την ηγεσία απ’ τη βάση. Ο προβληματισμός εντάθηκε όταν ο Τζον Κρούντας, συντονιστής των Εργατικών, ερωτώμενος αν υπάρχει η πιθανότητα το Κόμμα να έχει εξαφανιστεί απ’ τον πολιτικό χάρτη σε δέκα χρόνια, απάντησε χωρίς δισταγμό «ναι».
Ένα κόμμα ιδεότυπο
Στην άλλη άκρη της Ευρώπης, βέβαια, προκαλεί θυμηδία η εφαρμογή του διαβόητου βρετανικού ορθολογισμού στην περίπτωση ΠΑΣΟΚ, ενός κόμματος που αποτέλεσε ιδεότυπο και τρόπο ύπαρξης, μια βιτγκενσταϊνική «μορφή ζωής» στην ελληνική κοινωνία, πριν τελικά υποβιβαστεί σε εξωραϊστικό σύλλογο που πασχίζει να περάσει την πόρτα της Βούλης.
Οι βρετανοί αναλυτές που επιχείρησαν να το μελετήσουν ως παράδειγμα, θα έριξαν το βάρος στα πολιτικά και οργανωτικά χαρακτηριστικά του. Όμως, το ΠΑΣΟΚ εντάσσεται πιο εύκολα στη σουρεαλιστική, απ’ ότι στη σοσιαλδημοκρατική παράδοση. Άραγε ποιος άλλος πολιτικός ηγέτης εξήγγειλε ποτέ από μπαλκόνι τράπεζας πώς στις 18 του μήνα θα ερχόταν ο σοσιαλισμός – αναγκάζοντας τους μαρξιστές να εξηγούν ξανά και ξανά στις επόμενες δεκαετίες ότι υπάρχει παρεξήγηση, καθώς η έλευση του σοσιαλισμού δεν είναι συμβάν, αλλά διαδικασία.
Είναι δύσκολο για τους εκτός των συνόρων μελετητές να κατανοήσουν τη λεπτή διαφορά ανάμεσα στην αφήγηση της διαγραφής των ριζοσπαστικών στοιχείων μέχρι τις εκλογές του ‘81 και την πραγματικότητα του Σάκη Καράγιωργα, που έχοντας χάσει το χέρι του αντιστεκόμενος στη Χούντα, έφτασε να ακούει την προτροπή στους συντρόφους του «να διώξουν τον κουλό». Βλέποντας έναν Άκη Τσοχατζόπουλο στη φυλακή, θύμα «παθητικής δωροδοκίας» όπως λέει κι ο ίδιος, παραγνωρίζεται η άλλοτε επιδεικτική αίγλη του πολιτικού για τον οποίο η εθνική σταρ Αλίκη Βουγιουκλάκη δήλωνε «τι άντρας, τι σοσιαλιστής… και τι πράσινα μάτια». Στο καταχρεωμένο κόμμα του σήμερα είναι δύσκολο να φανταστεί κανείς σύζυγο υπουργού που δηλώνει ότι συλλέγει ρουμπίνια, ενόσω συνάδελφοι του συζύγου της μιλούν μέσα στο κοινοβούλιο για τους «συντρόφους απ’ τον ένοπλο αγώνα».
ΠΑΣΟΚ είναι…
Οι αριστεροί Εργατικοί θα έβρισκαν μεγαλύτερο πλούτο θεμάτων στο ΠΑΣΟΚ, αν κοίταζαν πέρα απ’ την εκλογική του συντριβή, προς τις κοινωνικές επιπτώσεις της πορείας του. Η γραμμή απ’ όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου χαρακτήρισε την Αυριανή «εξαιρετική ανεξάρτητη εφημερίδα», μέχρι τον ρομαντισμό των σημερινών συντακτών του ΔΟΛ που το γράφουν ακόμα «ΠαΣοΚ», είναι αδιάκοπη και πλήρως επεξηγηματική των προβλημάτων των ελληνικών ΜΜΕ. Η συνειδησιακή αλλοτρίωση, που πέτυχε ο σημιτικός εκσυγχρονισμός, ήταν πιθανώς ισχυρότερη από κάθε Ρίγκαν και Θάτσερ. Η ημι-ύπαρξη του ελληνικού «ακραίου κέντρου» σήμερα βασίζεται σχεδόν καθολικά στη λαθροχειρία με την οποία ταυτίζονται τα κοινωνικά μέτρα της πρώτης τετραετίας με τις πελατειακές νοοτροπίες που καλλιεργήθηκαν.
ΠΑΣΟΚ δεν είναι να χάνεις τα εκλογικά σου ποσοστά σε μία δεξιά στροφή. ΠΑΣΟΚ είναι να εξαγγέλλεις μέτρα λιτότητας το 1985, έχοντας διασφαλίσει την επανεκλογή σου «διορίζοντας τους πάντες», όπως είπε και ο Θεόδωρος Πάγκαλος σε μια μεταγενέστερη στιγμή ειλικρίνειας· να διακηρύσσεις την αναβάθμιση της χώρας, λέγοντας «πως τα καφενεία θα γίνουν καφετέριες» (Κ. Σημίτης)· να παρουσιάζεις τη φούσκα του χρηματιστηρίου ως αναδιανομή πλούτου· να εισέρχεσαι στην ευρωζώνη, χωρίς να πληρείς τις απαιτούμενες προδιαγραφές· και φυσικά, όταν στο τέλος έχεις καταντήσει κάτι λιγότερο από κωμωδία, να ετοιμάζεσαι να εκλέξεις νέο Πρόεδρο τον Οδυσσέα Κωνσταντινόπουλο, θεωρώντας πως έχεις έτσι ελπίδες να εισέλθεις στη «νέα εποχή» – όχι ως αυθύπαρκτη πολιτική πρόταση φυσικά, αλλά ως δεκανίκι κάποιας μελλοντικής εκδοχής του βάρβαρου νεοφιλελευθερισμού.
