ΣΥΜΦΩΝΙΑ ΜΕΙΩΣΗΣ ΤΟΥ ΙΡΑΝΙΚΟΥ ΠΥΡΗΝΙΚΟΥ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑΤΟΣ
Η συμφωνία των «έξι» με το Ιραν προβλέπει την άρση πολύχρονων κυρώσεων για τα επόμενα πέντε χρόνια, εφόσον το Ιραν διακόψει το πυρηνικό του πρόγραμμα.
Πολλές συγκλίσεις και αντικρουόμενες εκτιμήσεις εκφράζονται μετά τη συμφωνία, που υπογράφτηκε στη Βιέννη ύστερα από εξαντλητικές διαπραγματεύσεις των έξι διεθνών μεσολαβητών (ΗΠΑ, Ρωσία, Λαϊκή Δημοκρατία Κίνας, Μεγάλη Βρετανία και Γερμανία) και του Ιράν. Σ’ αυτήν προβλέπεται μείωση του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος, με αντάλλαγμα τη σταδιακή άρση των κυρώσεων που έχουν επιβληθεί στην Τεχεράνη από τον ΟΗΕ. Η εξέλιξη αυτή θα δημιουργήσει νέες ανακατατάξεις στο παγκόσμιο σκηνικό, γιατί το Ιράν θα επανακάμψει ως ένας από τους μεγαλύτερους παίχτες στην αγορά υδρογονανθράκων.
Ο μηχανισμός για την άρση των κυρώσεων, σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, είχε πρακτικά εγκριθεί πριν την έναρξη των συνομιλιών, αλλά οι «έξι» -και ιδιαίτερα οι ΗΠΑ- ήθελαν να εξασφαλίσουν όσο γίνεται περισσότερα πριν την οριστική συμφωνία. Σύμφωνα με το σχήμα αυτό, μετά την οριστική συμφωνία των δύο πλευρών θα ακολουθούσε απόφαση του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ για άρση των κυρώσεων εναντίον του Ιράν για 10 χρόνια αρχικά. Αν κατά τη διάρκεια διαπιστωθεί ότι η Τεχεράνη παραβιάζει μονομερώς τους όρους της συμφωνίας, τότε έστω και μία χώρα (όλες πλην της Γερμανίας είναι μέλη του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ) μπορεί να προβάλει βέτο και να επανέλθουν οι κυρώσεις. Σ’ αυτό το σημείο η ρώσικη πλευρά αντέδρασε, δηλώνοντας, ότι παρόμοια μέτρα μπορούν να δημιουργήσουν το αντίθετο αποτέλεσμα και συμπλήρωσε ότι κάτι τέτοιο θα μπορούσε να ισχύσει μόνο σε ακραία περίπτωση.
Ύστερα από 20 χρόνια διαπραγματεύσεων
Ως καταληκτική ημερομηνία των διαπραγματεύσεων είχε οριστεί η 30ή Ιούνη, αλλά οι δύο πλευρές δεν κατόρθωσαν να καταλήξουν σε συμφωνία. Διαφορετικές εκτιμήσεις υπήρχαν και στο εσωτερικό των «έξι», ιδιαίτερα εκ μέρους της Λαϊκής Δημοκρατίας Κίνας και της Ρωσίας. Δόθηκε νέα προθεσμία για την 7η Ιούλη. Στις 6 Ιουλίου οι υπουργοί Εξωτερικών του Ιράν και των έξι μεσολαβητών επανήλθαν στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων στην αυστριακή πρωτεύουσα. Στα 11 χρόνια των διαπραγματεύσεων ποτέ οι δύο πλευρές δεν ήρθαν τόσο κοντά, κατά γενική ομολογία. Η Ρωσία υποστήριξε ότι έχει συμφωνηθεί το 91% του τελικού ανακοινωθέντος. Σ’ αυτό συμφώνησε και η κινέζικη πλευρά. Ο υπουργός Εξωτερικών των ΗΠΑ Τζων Κέρρι δήλωσε ότι σε περίπτωση που δεν κατέληγαν σε κοινό ανακοινωθέν μέχρι την 7η Ιούλη θα εγκατέλειπαν τις διαπραγματεύσεις. Ήθελε να προλάβει να καταθέσει το κείμενο της συμφωνίας στο Κογκρέσο μέχρι την 9η Ιούλη για να πειστούν αυτοί που είναι αντίθετοι στην άρση των κυρώσεων, ιδιαίτερα από την πλευρά των ρεπουμπλικάνων.
Παρ’ όλα αυτά, ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Τζαβάντ Ζαφίρ ζήτησε παράταση δύο ημερών γιατί, όπως δήλωσε, υπήρχαν ακόμη σοβαρές ενστάσεις για κάποιες από τις διατυπώσεις. Το τελικό κείμενο της συμφωνίας (80 σελίδες) υπογράφτηκε μεταξύ των «έξι» και του Ιράν στις 14 Ιουλίου. Προβλέπεται άρση των πολύχρονων κυρώσεων, χωρίς να περιλαμβάνεται η άρση των εισαγωγών εξοπλισμού για τα επόμενα πέντε χρόνια. Το Ιράν υποχρεώνεται να περιορίσει αισθητά το πυρηνικό του πρόγραμμα. Ο συνολικός χρόνος των διαπραγματεύσεων ήταν πάνω από 20 χρόνια. Πολλές φορές οι δύο πλευρές ήρθαν πολύ κοντά, αλλά στη συνέχεια για κάποιους λόγους απομακρύνονταν και δεν κατέληγαν σε συμφωνία. Η επίτροπος της ΕΕ για εξωτερικά θέματα Φεντερίκα Μογκερίνι δήλωσε ότι η συμφωνία «μπορεί να ανοίξει νέα σελίδα στις διεθνείς σχέσεις και είναι σύμβολο ελπίδας για όλον τον κόσμο»
Κίνηση πολιτικής σημασίας
Το Ιράν θα πρέπει να μειώσει τα επίπεδα εμπλουτισμού του ουρανίου στις πυρηνικές του εγκαταστάσεις μέχρι τα ασφαλή επίπεδα, όχι πάνω από 5%. Τα υπάρχοντα αποθέματα εμπλουτισμένου ουρανίου πάνω από αυτά τα επίπεδα πρέπει να επεξεργαστούν και να φτάσουν στα συμφωνημένα όρια. Επίσης, θα πρέπει να μειωθούν οι εγκαταστάσεις φυγοκέντρησης. Οι διαδικασίες αυτές θα βρίσκονται υπό τον έλεγχο της Διεθνούς Υπηρεσίας Ατομικής Ενέργειας. Σύμφωνα με τη συμφωνία, ο αντιδραστήρας στην πόλη Αράκ δεν πρέπει να υπερβαίνει τα 20 MW και η δυναμικότητά του θα είναι τέτοια που δεν θα επιτρέπει την παραγωγή πλουτωνίου για πυρηνικά όπλα. Τα αποθέματα χαμηλού εμπλουτισμένου ουρανίου στη διάρκεια των επόμενων 15 χρόνων δεν πρέπει να είναι πάνω από 300 κιλά. Οι παραπάνω ποσότητες θα πωλούνται στη διεθνή αγορά.
Το Ιράν δεν θα έχει τη δυνατότητα ανάπτυξης επιστημονικής έρευνας για επεξεργασία πυρηνικών καυσίμων. Τα αποθέματα των πυρηνικών καυσίμων που έχει στη διάθεσή του θα δοθούν στη Ρωσία, η οποία θα τα επιστρέψει επεξεργασμένα στο Ιράν. Η Ρωσία θα πουλάει στο Ιράν φυσικό ουράνιο. Η κίνηση αυτή έχει πιο πολύ πολιτική σημασία παρά οικονομική και αποσκοπεί στον έλεγχο του ιρανικού πυρηνικού προγράμματος.
Ιρανικά πετρέλαια
Η συμφωνία θα δώσει τη δυνατότητα στο Ιράν να πολλαπλασιάσει τις εξαγωγές υδρογονανθράκων. Μέχρι τώρα μπορεί να εξάγει μικρές ποσότητες λόγω του εμπάργκο που επιβλήθηκε το 2002 από τις ΗΠΑ και την ΕΕ με την κατηγορία ότι παράγει πυρηνικά όπλα. Όλο αυτό το διάστημα, σύμφωνα με ειδικούς, έχει μηνιαίες απώλειες από 4 έως 8 δισ. δολάρια. Μέχρι την επιβολή των κυρώσεων το Ιράν, η Ρωσία και η Σαουδική Αραβία αποτελούσαν την τρόικα των μεγαλύτερων εξαγωγικών χωρών πετρελαίου. Ήδη η κυβέρνηση του Ιράν ανακοίνωσε ότι θα αυξήσει την εξαγωγή αργού πετρελαίου μέχρι 2,3 εκατ. βαρέλια ημερησίως. Μετά από την ανακοίνωση της συμφωνίας άρχισε η πτώση της τιμής του αργού πετρελαίου στα χρηματιστήρια του Λονδίνου και της Νέας Υόρκης. Ειδικότερα, οι μελλοντικές τιμές του πετρελαίου Brent για τον Αύγουστο διαμορφώθηκαν στα 56,7 δολάρια το βαρέλι μειωμένες κατά 1,88%.
Σύμφωνα με προγνώσεις ειδικών το Ιράν με την άρση των κυρώσεων θα αποτελέσει σοβαρό ανταγωνιστή στη διεθνή αγορά πετρελαίου, της Ρωσίας, της Σαουδικής Αραβίας, αλλά και των ΗΠΑ. Βέβαια, ο πρόεδρος Χασάν Ρουχανί ήταν καθησυχαστικός και δήλωσε ότι η αύξηση της εξόρυξης στη χώρα του δεν θα γίνει άμεσα, γιατί χρειάζεται εκσυγχρονισμός του πετρελαιοπαραγωγικού τομέα. Μετά το εμπάργκο, την ποσόστωση της εξόρυξης του Ιράν την πήρε η Σαουδική Αραβία και θεωρείται ότι ο ΟΠΕΚ θα ζητήσει να την επιστρέψει. Αυτό θα έχει ως συνέπεια τη μείωση της εξόρυξης της Σαουδικής Αραβίας, διαφορετικά θα αυξηθεί η προσφορά και θα μειωθούν ακόμη περισσότερο οι τιμές.
Επίσης, η συμφωνία προβλέπει την άρση των κυρώσεων στον τραπεζικό τομέα, τις διεθνείς συναλλαγές, την ασφάλιση των ιρανικών συμβολαίων και την επιστροφή στο σύστημα SWIFT. Θα αποδεσμευτούν λογαριασμοί φυσικών και νομικών προσώπων που παραμένουν για πολλά χρόνια παγωμένοι στα πιστωτικά ιδρύματα του εξωτερικού.
Αντιδράσεις
Αντιδράσεις για τη συμφωνία υπήρξαν κυρίως από το Ισραήλ. Ο πρωθυπουργός Βενιαμίν Νετανιάχου δήλωσε, ότι το Ιράν έχει στόχο την εξαφάνιση της χώρας του και χαρακτήρισε τη συμφωνία «ιστορικό λάθος».Μετά την υπογραφή της συμφωνίας το Ιράν θα είναι ο «άγνωστος Χ» στις νέες εξισώσεις των γεωπολιτικών ισορροπιών. Αναβαθμίζεται ο ρόλος του στις πέντε ηπείρους. Η Δύση, η Ρωσία, η Κίνα και οι άλλοι μικροί ή μεγάλοι παίχτες προσπαθούν να πάρουν θέση στο νέο σκηνικό που διαμορφώνεται μετά την υπογραφή της συμφωνίας.
Μιχάλης Ρένεσης
