Του Στίβεν Φόρτι*
Αδιέξοδο. Απόλυτη εμπλοκή. Αυτή είναι η κατάσταση στην Ισπανία τους τελευταίους τέσσερις μήνες. Από τη διεξαγωγή των εκλογών της περασμένης 20ης Δεκεμβρίου, κανείς δεν κατόρθωσε ακόμη να σχηματίσει κυβέρνηση. Σε δύο περιπτώσεις, στις αρχές Μαρτίου, το προσπάθησε ο γενικός γραμματέας του Σοσιαλιστικού Κόμματος Πέδρο Σάντσες, αλλά τον στήριξαν μόνο οι βουλευτές του κόμματός του και οι βουλευτές των Πολιτών, κόμμα με το οποίο οι σοσιαλιστές υπέγραψαν κυβερνητικό πρόγραμμα. Όλοι οι άλλοι ψήφισαν εναντίον.
Σύμφωνα με το ισπανικό Σύνταγμα, υπάρχει χρόνος δυο μηνών από την πρώτη συνεδρίαση ανάληψης καθηκόντων για το σχηματισμό κυβέρνησης. Ο βασιλιάς Φελίπε θα αρχίσει ένα νέο γύρο διαβουλεύσεων με όλα τα κόμματα την 25η και 26η Απριλίου. Είναι η τελευταία δυνατότητα, διαφορετικά στις 2 Μαΐου προκηρύσσονται αυτόματα νέες εκλογές για την 26η Ιουνίου. Δεν ειπώθηκε. Ακόμη. η τελευταία λέξη, αλλά όλα τα κόμματα κάνουν ήδη προεκλογική εκστρατεία.
Μεγάλος συνασπισμός στο βάθος;
Οι διαπραγματεύσεις μεταξύ Σοσιαλιστικού Κόμματος, Πολιτών και Podemos απέτυχαν οικτρά. Οι αποκλίσεις είναι μεγάλες, πάνω απ’ όλα στο οικονομικό πρόγραμμα και στο ζήτημα της Καταλονίας. Κυρίως, όμως, δεν υπήρξε πολιτική βούληση εκ μέρους των σοσιαλιστών. Τώρα, όλοι προσπαθούν να ρίξουν το φταίξιμο της αποτυχίας στους άλλους, για να αποφύγουν τις εκλογικές ζημιές. Αυτός, αντίθετα, που χαμογελά είναι ο Μαριάνο Ραχόι, ο οποίος, έπειτα από μια περίοδο απόλυτης σιωπής, ανέκτησε πρωταγωνιστική θέση, προτείνοντας το μεγάλο συνασπισμό στο Σοσιαλιστικό Κόμμα, το οποίο, προς το παρόν αρνήθηκε, φοβούμενο την τύχη του ΠΑΣΟΚ.
Σε κάθε περίπτωση, έπειτα από όσα είδαμε στην Καταλονία τον Ιανουάριο, μπορούν να συμβούν τα πάντα σε μια Ισπανία που πέρασε από τον ατελή δικομματισμό, που κυβέρνησε τη χώρα για τρεις δεκαετίες, σε ένα σύστημα τεσσάρων κομμάτων που δεν μπορούν να συμφωνήσουν. Όμως, εάν το Σοσιαλιστικό Κόμμα δεν υποχωρήσει την τελευταία στιγμή στις κολακείες του Ραχόι ή εάν δεν υπάρξει μια απίθανη συμφωνία μεταξύ σοσιαλιστών, Πολιτών και Podemos, επαναλαμβάνονται οι εκλογές στα τέλη Ιουνίου. Μια αριστερή κυβέρνηση πορτογαλικού τύπου (Σοσιαλιστικό Κόμμα, Podemos και Ενωμένη Αριστερά) είναι, πλέον, ανέφικτη, γιατί οι σοσιαλιστές δεν τη θέλουν, κυρίως η παλιά φρουρά (Φελίπε Γκονζάλες, Αλφόνσο Γκουέρα, κλπ) και κάποιοι «βαρόνοι» του κόμματος, όπως η ισχυρή γραμματέας της Ανδαλουσίας Σουζάνα Ντίαζ, που είναι υπέρ του μεγάλου συνασπισμού και προσδοκά να αντικαταστήσει τον Σάντσες στην ηγεσία του κόμματος.
Σύμφωνα με τις δημοσκοπήσεις, αν διεξαχθούν εκλογές δεν θα υπάρξουν μεγάλες αλλαγές σε σχέση με την 20η Δεκέμβρη. Η συμμετοχή, όμως, θα περάσει από το 73 στο 69%, κι αυτό θα είναι εις βάρος της αριστεράς. Και σ’ αυτή την περίπτωση, είναι σχεδόν δεδομένο ότι θα σχηματισθεί ένας μεγάλος συνασπισμός Λαϊκού Κόμματος – Σοσιαλιστικού Κόμματος (που μόνο σε δεύτερη φάση θα ανοίξει στους Πολίτες), εκτός εάν το Λαϊκό Κόμμα και οι Πολίτες μπορούν να σχηματίσουν μόνοι τους κυβέρνηση. Πρόκειται για δύο πιθανότητες –κυρίως ο μεγάλος συνασπισμός αλά γερμανικά– που υποστηρίζονται θερμά από τις μεγάλες οικονομικές εξουσίες και από τις εξουσίες των μέσων ενημέρωσης, καθώς και από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, που ήδη προειδοποίησαν ότι η νέα ισπανική κυβέρνηση θα πρέπει να εφαρμόσει περικοπές τουλάχιστον 10 δισεκατομμυρίων ευρώ, καθώς το 2015 δεν τηρήθηκε το προβλεπόμενο έλλειμμα. Δεν θέλουν μια Ισπανία, που θα θέσει υπό αμφισβήτηση τις πολιτικές των Βρυξελλών, έπειτα από όσα συνέβησαν στην Ελλάδα και στην Πορτογαλία.
Εσωτερική κρίση
Οι προοπτικές για την αριστερά, επομένως, δεν είναι καλές. Το Podemos βίωσε μια μικρή εσωτερική κρίση, εξαιτίας και της πίεσης που άσκησαν τα μέσα ενημέρωσης, κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων των τελευταίων δύο μηνών. Σημειώθηκαν αποκλίσεις στρατηγικής μεταξύ του Ιγκλέσιας και του νούμερο δύο, Ινίγκο Ερεχόν, που είναι περισσότερο υπέρ μιας συμφωνίας με το Σοσιαλιστικό Κόμμα. Ο Ιγκλέσιας αντικατέστησε τον οργανωτικό υπεύθυνο του κόμματος, Σέρζιο Πασκουάλ, που είναι κοντά στον Ερεχόν, με τον πρώην ευρωβουλευτή Πάμπλο Ετσενίκε. Προς το παρόν η κρίση φαίνεται να έχει ξεπεραστεί, αλλά μια νέα προεκλογική εκστρατεία θα μπορούσε να ξανανοίξει πληγές που δεν έχουν ακόμη επουλωθεί. Αυτό μπορεί να συμβεί και για έναν άλλο λόγο, επειδή θα επανατεθεί το ζήτημα της δύσκολης συμμαχίας με την Ενωμένη Αριστερά. Τα δύο κόμματα, αν κατέβουν μαζί, θα μπορούσαν να γίνουν δεύτερη δύναμη, ξεπερνώντας τους σοσιαλιστές, όμως υπάρχουν ισχυρές αντιστάσεις και στα δύο κόμματα.
Σε περίπτωση νέων εκλογών, το Podemos θα πρέπει να επιλύσει και το ζήτημα των συγκλίσεων σε περιφέρειες όπου τον Δεκέμβριο υπήρξαν εξαιρετικά αποτελέσματα. Τόσο το En Comú Podem, το ψηφοδέλτιο που προωθήθηκε στην Καταλονία από τη δήμαρχο της Βαρκελώνης Άντα Κολάου, όσο και το Compromís – Podemos στην περιφέρεια της Βαλένθια, καθώς και το En Marea, ο συνασπισμός που σχηματίστηκε στη Γαλικία, έχουν ως στόχο να αποτελέσουν μια δική τους ομάδα στη Βουλή της Μαδρίτης.
Οι επόμενες εβδομάδες θα είναι, πάντως, κρίσιμες για την Ισπανία, που περνάει μια φάση κατά την οποία, όπως έγραφε ο Αντόνιο Γκράμσι, «το παλιό πεθαίνει και το νέο δεν μπορεί να γεννηθεί. Σ’ αυτό το μεσοβασίλειο εμφανίζονται τα πιο πολλά και διάφορα νοσηρά φαινόμενα».
*Ερευνητής στο Istituto de Història Contemporanea – Universidade Nova de Lisboa), @StevenForti
Μετάφραση: Τόνια Τσίτσοβιτς
