Οι υδατοκαλλιέργειες στην Ελλάδα αποτελούν έναν δυναμικό κλάδο της οικονομίας που είναι προσανατολισμένος στις εξαγωγές ψαριών και οστρακοειδών. Στη μία όψη του θέματος απεικονίζεται το οικονομικό όφελος και η φθηνή κατανάλωση ψαριών και, από την άλλη όψη, υπάρχει η επιβάρυνση του θαλάσσιου περιβάλλοντος. Ανεξαρτήτως των θετικών και αρνητικών, οι μονάδες ιχθυοκαλλιεργειών, με δεδομένη πλέον την κλιματική αλλαγή, θα πρέπει να ιδρύονται και να λειτουργούν σύμφωνα με ένα σύγχρονο θεσμικό πλαίσιο, που θα λαμβάνει υπόψιν του τόσο την περιβαλλοντική νομοθεσία της ΕΕ, όσο και την εθνική νομοθεσία (η οποία χρήζει αναθεώρησης) στην κατεύθυνση της αποκατάστασης της βιώσιμης ανάπτυξης και της βιοποικιλότητας.
Οι κοινοτικές οδηγίες απαιτούσαν από τα κράτη-μέλη να καταρτίσουν «Θαλάσσια Χωροταξικά Σχέδια» το αργότερο έως τις 31 Μαρτίου 2021 και επειδή η Ελλάδα καθυστερεί, η Επιτροπή στις 21 Δεκεμβρίου 2023 παρέπεμψε τη χώρα μας στο Δικαστήριο της ΕΕ [INFR (2021) 2226)].
Ο προβλεπόμενος σχεδιασμός βάσει της ισχύουσας νομοθεσίας των «Περιοχών Οργανωμένης Ανάπτυξης Υδατοκαλλιεργειών» (ΠΟΑΥ) στην Ελλάδα παρουσιάζει σοβαρά προβλήματα. Ενδεικτικά από τις 25 αιτήσεις για ίδρυση των ανωτέρω ΠΟΑΥ μέχρι σήμερα έχουν εγκριθεί μόνο 7–8, παρότι παρήλθαν 13 χρόνια από την έγκριση του Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού του 2011. Η τελευταία έγκριση αφορά το από 10-9-2024 Π.Δ./ΓΜΑ για τις υδατοκαλλιέργειες της νήσου Εύβοιας και ήδη πολλοί δήμοι (Αλιβερίου, Κύμης, Αγ. Άννας κ.α.) ετοιμάζουν προσφυγές στο ΣτΕ.
Στη σύγχρονη επιστημονική βιβλιογραφία, οι άνευ όρων και περιορισμών υδατοκαλλιέργειες συνδέονται με σημαντική επιβάρυνση του περιβάλλοντος. Αξίζει να γίνει εδώ μια σύντομη αναφορά σ’ αυτές τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις:
Οι ιχθυοκαλλιέργειες με ανοιχτούς κλωβούς έχουν αρνητική επίδραση στους πράσινους πνεύμονες – λιβάδια Ποσειδωνίας. Συμβάλλουν στην αύξηση των επιβλαβών εξάρσεων «φυτοπλαγκτόν», ενώ παρατηρείται η ανάπτυξη βακτηριδίων από την υπερπαραγωγή οργανικής ύλης από τα περιττώματα και τις τροφές των ψαριών, επιδεινώνοντας την κατάσταση του θαλασσίου περιβάλλοντος. Στις βιομηχανικές ιχθυοκαλλιέργειες χρησιμοποιούνται ανεξέλεγκτα φορμαλδεϋδή και χημικά αντιβιοτικά, επιβαρύνοντας το φυσικό περιβάλλον, τα ελεύθερα ψάρια και επομένως την υγεία των ανθρώπων.
Υπάρχουν, όμως, και κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις, όπως ότι οι ιχθυοκαλλιέργειες επηρεάζουν αρνητικά τον τουρισμό και συνεπώς την οικονομία των κοινοτήτων. Παρατηρείται, επίσης, κίνδυνος για τα ελεύθερα ψάρια. Υπεράνω, όμως, όλων είναι ο κίνδυνος για τη συνταγματικά κατοχυρωμένη υγεία των ανθρώπων που ζουν στις πλησιέστερες οικιστικές περιοχές.
Αυτό που προτείνεται για τη διατήρηση της βιοποικιλότητας και της βιώσιμης ανάπτυξης είναι:
1. Να επιταχυνθεί η θεσμοθέτηση «Θαλάσσιου Χωροταξικού Πλαισίου», σύμφωνα με τις οδηγίες της κοινοτικής νομοθεσίας, καθώς και η αναθεώρηση του ισχύοντος ειδικού πλαισίου για τις ιχθυοκαλλιέργειες, με ρητή απαγόρευση της χωροθέτησης σε περιοχές Natura ή σε άλλα ευαίσθητα θαλάσσια οικοσυστήματα, θαλάσσια πάρκα, θαλάσσιοι οργανισμοί, τουριστικές ή ιδιαίτερου φυσικού κάλλους παραλίες κ.α.
2. Να προβλεφθεί διαδικασία συντονισμού των «Θαλάσσιων Χωροταξικών Πλαισίων» με όλα τα σχέδια που αφορούν κάθε παράκτιο χώρο, (Περιφερειακά Χωροταξικά Πλαίσια, Τοπικά Χωρικά Σχέδια) καθώς και η προτίμηση χωροθέτησης υπό όρους στην ανοικτή θάλασσα μακράν των ακτών, όπως ισχύει στη γειτονική Τουρκία.
3. Αναθεώρηση του ήδη ισχύοντος από το 2011 «Ειδικού Πλαισίου Χωροταξικού Σχεδιασμού».
4. Για την αδειοδότηση ΠΟΑΥ να προβλέπεται επί ποινή ακυρότητας η σύμφωνη γνώμη των οικείων ΟΤΑ Α΄ και Β΄ βαθμού και όχι η απλή γνωμοδότηση, προκειμένου να αποφευχθούν οι διαμάχες με τις τοπικές κοινωνίες.
