Οι συνέπειες του νόμου για την «ολοκλήρωση της ψυχιατρικής μεταρρύθμισης» φαίνονται πολύ γρήγορα και πολύ βίαια. Σειρά έχουν οι υπηρεσίες για τις εξαρτήσεις, οι οποίες, αφού συγχωνεύθηκαν χωρίς μελέτη και προετοιμασία, σε έναν τεράστιο υπερ-οργανισμό όπως είναι ο ΕΟΠΑΕ, αυτή τη στιγμή κυριολεκτικά ισοπεδώνονται με μια απόφαση του Διοικητικού του Συμβουλίου για την εκ βάθρων αναδιάρθρωση των δομών που λειτουργούσαν μέχρι σήμερα.
Η αναδιάρθρωση των υπηρεσιών στις εξαρτήσεις δεν είναι, όπως έχει κατ’ επανάληψη διατυπωθεί, μια απλή διοικητική αλλαγή. Αφήνει βαρύ αποτύπωμα στην απτή πραγματικότητα που θα αντιμετωπίζουν οι πολίτες με προβλήματα εξάρτησης όταν θα ζητούν βοήθεια για το πρόβλημά τους.
Μια τόσο μεγάλη αλλαγή είναι προφανώς θεμιτό να συζητείται, υπό την προϋπόθεση της κατάθεσης ενός αιτιολογημένου σκεπτικού της μεταρρύθμισης και ενός οράματος σχετικά με την πραγματικότητα που θέλει κάποιος να διαμορφώσει για το μέλλον. Κάτι τέτοιο όμως δεν έχει κατατεθεί. Αντίθετα μάλιστα, σε όλη τη διάρκεια της συζήτησης για τη μεταρρύθμιση των υπηρεσιών, το Υπουργείο Υγείας διαβεβαίωνε πως οι θεραπευτικές δομές και λειτουργίες δεν θα πειραχτούν.
Με βάση την αναφερθείσα απόφαση, γίνονται πραγματικότητα, πέραν των άλλων, δύο από τους σημαντικότερους φόβους που είχε εκφράσει το σύνολο της επιστημονικής κοινότητας στο πεδίο των εξαρτήσεων. Καταργείται τόσο ο θεραπευτικός πλουραλισμός, όσο και το θεραπευτικό συνεχές, μέσω δυο αντίρροπων κινήσεων.
Ενοποιούνται όλες οι μονάδες που παρείχαν ομοειδείς κατ’ όνομα αλλά όχι αναγκαστικά ίδιες υπηρεσίες, ανεξάρτητα από τον φορέα από τον οποίον προέρχονται. Το αποτέλεσμα, αναγκαστικά, θα είναι η ομογενοποίηση των υπηρεσιών, η οποία επιφέρει, εκ των πραγμάτων, μείωση του εύρους των προσφερόμενων υπηρεσιών. Για παράδειγμα, θεραπευτικές κοινότητες υπήρχαν και στο ΚΕΘΕΑ και στο 18 Άνω, λειτουργούσαν ωστόσο με διαφορετική φιλοσοφία και εφάρμοζαν διαφοροποιημένες θεραπευτικές πρακτικές, οι οποίες ταίριαζαν σε διαφορετικές περιπτώσεις και ανθρώπους.
Μέχρι σήμερα, κάποιος ή κάποια με προβλήματα εξάρτησης, είχε τη δυνατότητα να δοκιμάσει και να επιλέξει τον τρόπο θεραπείας που ταίριαζε καλύτερα στη δική του περίπτωση, και υπάρχουν πολλά παραδείγματα ανθρώπων που απέτυχαν στο ένα πρόγραμμα και πέτυχαν στο άλλο. Από σήμερα, οι διαθέσιμες επιλογές περιορίζονται δραστικά μιας και οι ενοποιημένες δομές θα δουλέψουν με ενιαίο τρόπο, περιορίζοντας το δικαίωμα επιλογής της θεραπείας των πολιτών.
Ταυτόχρονα, αυτό που αποκαλούμε θεραπευτικό συνεχές, η ένταξη δηλαδή των ανθρώπων με πρόβλημα εξάρτησης σε ένα ενιαίο θεραπευτικό πλαίσιο με πολλαπλές υπηρεσίες που στοχεύουν σε ένα συγκεκριμένο αποτέλεσμα, κατακερματίζεται με την αποκοπή των υπηρεσιών από το ενιαίο πλαίσιο που λειτουργούσαν και την τοποθέτησή τους σε διαφορετικές καθετοποιημένες διευθύνσεις. Πώς λειτουργούσαν μέχρι τώρα τα θεραπευτικά προγράμματα; Ανέπτυσσαν ένα πλήθος υπηρεσιών συμβουλευτικής, θεραπείας, εκπαίδευσης, οικογενειακής υποστήριξης και επανένταξης, κάτω από μικρά και ευέλικτα πλαίσια με ενιαία φιλοσοφία, μέθοδο, στόχευση και διοίκηση. Η διασύνδεση των υπηρεσιών ήταν άμεση και η διεπιστημονική ομάδα που διασφάλιζε το θεραπευτικό συνεχές λειτουργούσε ως ενιαίο σύνολο, κυρίως στη βάση της ομάδας εργασίας και λιγότερο ως υπαλληλική πυραμίδα.
Η νέα διοικητική δομή αποξενώνει τις διαφορετικές υπηρεσίες από την ενιαία φιλοσοφία, μέθοδο και στόχευση υπό την οποία λειτουργούσαν, επειδή τις διασπά σε ανεξάρτητες καθετοποιημένες διοικητικές δομές πανελλήνιας εμβέλειας. Για παράδειγμα, ένας πολίτης στην όποια, μικρή ή μεγάλη ελληνική πόλη, δεν θα παίρνει υπηρεσίες για το πρόβλημα που αντιμετωπίζει από ένα τοπικό πλαίσιο, αλλά από τρεις ή τέσσερις υπηρεσίες που θα λειτουργούν διοικούμενες από την Αθήνα, χωρίς άμεση διασύνδεση μεταξύ τους με αποτέλεσμα την κατάργηση της ολιστικής αντιμετώπισης του προβλήματος που αντιμετωπίζει.
Η αισθητική αποτύπωση της νέας κατάστασης επέρχεται με την κατάργηση των εμβληματικών ονομάτων, με τα οποία ήταν γνωστά τα θεραπευτικά προγράμματα στους ανθρώπους. Μεταξύ άλλων, η Ιθάκη, η Στροφή, ο Πιλότος, η Αργώ, ο Ιανός, ο Διάπλους, το 18 Άνω δεν υφίστανται πλέον. Αντικαθίστανται από ονόματα που δύσκολα θυμάται κανείς, χωρίς συναίσθημα και ιστορία, ακολουθώντας την ενιαία γλώσσα της ομογενοποιημένης ως προς τη μέθοδο και ταυτόχρονα κατακερματισμένης ως προς τη λειτουργία διάρθρωσης του ΕΟΠΑΕ. Ίσως μάλιστα έτσι πρέπει να γίνει, το νέο περιεχόμενο επιβάλλει μια νέα φόρμα. Θα ήταν κατά μία έννοια άδικο, η διαδρομή και τα ονόματα που έγραψαν την ιστορία της απεξάρτησης στη χώρα να επωμιστούν τη νέα κατάσταση των πραγμάτων.
