Αλέξανδρος Δουμάς, Οι Κορσικανοί Αδελφοί (μτφ. Αντωνία Μασουρίδου, εκδ. Ερατώ, 2024)
«…Δεν υπάρχουν πουθενά στον κόσμο περισσότερα εγκλήματα απ’ όσα συμβαίνουν στην πατρίδα μας∙ αλλά ποτέ δεν θα βρείτε σ’ ετούτα τα εγκλήματα μιαν αισχρή αιτία. Στ’ αλήθεια έχουμε πολλούς δολοφόνους. Αλλά ούτε έναν κλέφτη…»
Αν και δίδυμοι οι Κορσικανοί Αδελφοί, Λυσιέν και Λουί ντε Φράντσι, με μια εκπληκτική ομοιότητα στην εμφάνιση, διαφέρουν στον τρόπο ζωής τους. Ο σκληροτράχηλος Λυσιέν εκπαιδεύεται στα όπλα από μικρός, γίνεται άσσος στο σημάδι και επιλέγει να μείνει προσκολλημένος πιστά στην παράδοση και τις ρίζες της Κορσικής, όπου συνεχίζει να κατοικεί μόνιμα μαζί με τη μητέρα του, την Σαβίλια∙ πρότυπο για τον λογοτεχνικό χαρακτήρα της τελευταίας, μιας απλής στους τρόπους και στη συνήθειες, κομψής και μονίμως μαυροφορεμένης, υπερήφανης και γενναίας γυναίκας, λέγεται ότι στάθηκε η μητέρα του Βοναπάρτη. Αντίθετα, τον αδελφό του Λυσιέν, τον Λουί, κερδίζει η διανόηση και η κοσμικότητα των Παρισίων και οι στόχοι μιας καριέρας νομικού. Πλην όμως ο νεαρός διατηρεί εν μέρει στην ψυχή του τις αξίες του τόπου του.
Είναι χαρακτηριστικός ο διάλογος του αφηγητή Δουμά με έναν ντόπιο, καθώς του ζητά οδηγίες για την οικία των ντε Φράντσι:
«Και ποια είναι η ηλικία της κυρίας Σαβίλια», ρώτησα.
«Περίπου σαράντα ετών».
«Α! Θαυμάσια», απάντησα, κάνοντας πάντα τις ίδιες σκέψεις∙ «έχει και παιδιά;»
«Δύο γιους, δύο περήφανους γιους».
«Θα τους δω;»
«Θα δείτε τον έναν, αυτόν που μένει μαζί της».
«Και ο άλλος;»
«Ο άλλος μένει στο Παρίσι».
«Και τη ηλικία έχουν οι γιοι της;»
«Είκοσι ενός ετών».
«Και οι δύο;»
«Ναι είναι δίδυμοι».
«Και για ποιο επάγγελμα προορίζονται;»
«Εκείνος που βρίσκεται στο Παρίσι θα γίνει δικηγόρος».
«Και ο άλλος;»
«Ο άλλος θα γίνει Κορσικανός».
Αναθρεμμένοι με τα ιδανικά της Κορσικής, οι δύο δίδυμοι αδερφοί έχουν ακολουθήσει διαφορετικούς δρόμους. Ο Λυσιέν μένει προσδεδεμένος στην παράδοση, στις αξίες και στους άγραφους νόμους των προγόνων∙ αν και εικοσιενός ετών, δεν έχει συνάψει ερωτική σχέση και δεν προορίζεται για να παντρευτεί, τουλάχιστον όχι σύντομα, καθώς θεωρεί χρέος του να σταθεί στο πλευρό της μητέρας του έως τον θάνατό της∙ ο Λουί, στον αντίποδα, σε μια πρώτη ανάγνωση πρεσβεύει την πρόοδο, τη φυγή από τη μητρική εστία, τον γενέθλιο τόπο και τις παραδόσεις του. Ο Λυσιέν δεν συμφωνεί με τις επιλογές του αδελφού του, ούτε όμως τον κατακρίνει προσωπικά γι’ αυτές. Δεν τον ανησυχεί η ενσωμάτωση του Λουί στη Γαλλία, αλλά το αντίστροφο, η ολοένα και μεγαλύτερη εισβολή και επέκταση των γαλλικών κανονιστικών νόμων και εθιμοτυπιών στην Κορσική, που απειλούν να αλλοιώσουν τον ανυπότακτο χαρακτήρα της.
Εν τούτοις, παρά τις διαφορές στα ενδιαφέροντά τους, οι δύο αδερφοί μένουν ενωμένοι με ισχυρούς δεσμούς τηλεπάθειας, ένα στοιχείο που κατά μυστηριώδη τρόπο υπάρχει στην οικογένειά τους, εδώ και πολλές γενιές.
Μην μπορώντας να αποδράσει από το πεπρωμένο που του επιβάλει η καταγωγή του, ο κατά τα άλλα θιασώτης των νέων ιδεών και του Διαφωτισμού, Λουί, αναγκάζεται, όπως του επιτάσσουν οι άγραφοι νόμοι της Κορσικής, να εμπλακεί σε μονομαχία για να προστατεύσει την υπόληψη μιας αγαπημένης του φίλης. Φευ! Ο Λουί είναι ανεκπαίδευτος στα όπλα, ενώ αντίθετα ο αντίπαλός του είναι ικανότατος, και ο Λουί το γνωρίζει. Μολαταύτα, βαδίζει προς έναν σχεδόν βέβαιο θάνατο, καθώς έχει ξυπνήσει μέσα του ο βέρος Κορσικανός. Την παραμονή όμως της μονομαχίας καλεί τον έναν από τους μάρτυρές του και αφηγητή της ιστορίας (τον Δουμά) και του παραδίδει μιαν επιστολή να μεταφέρει στην οικογένειά του. Τους γράφει ψέματα ότι επιθυμεί να τους απευθύνει έναν ύστατο αποχαιρετισμό επειδή προαισθάνεται τον θάνατό του∙ τον αποδίδει σε κάποια αιφνίδια, ανίατη ασθένεια, θέλοντας να αποτρέψει τον αδελφό του από το γυρέψει εκδίκηση, όπως υπαγορεύει ο άγραφος νόμος της βεντέτας.
Μέχρι την τελευταία στιγμή, στον εσωτερικό κόσμο του Λουί συγκρούονται δύο αντίρροπες δυνάμεις: από τη μία, η καταγωγή, οι παιδικές-εφηβικές μνήμες από τον γενέθλιο τόπο και ο φαταλισμός της ταυτότητάς του ως Κορσικανού∙ από την άλλη, η εκπαίδευση που έλαβε, οι σπουδές του, η ροπή του προς τον ορθολογισμό και τον εκσυγχρονισμό-εκδημοκρατισμό των ηθών. Υπό αυτή την έννοια, ο Λουί θα μπορούσε να ιδωθεί, όχι ακριβώς ως τραγικός, αλλά περισσότερο ως αμλετικός ήρωας, που ακροβατεί στο τεντωμένο σκοινί ενός αμείλικτου και μοιραίου διλήμματος.
Όμως ο αόρατος δεσμός που τον συνδέει με τον αδελφό του αποδεικνύεται πιο ισχυρός. Όταν ο Λουί δέχεται το θανάσιμο χτύπημα από την πιστόλα του αντιπάλου του, ο Λυσιέν δέχεται και ο ίδιος ένα σφοδρό, αόρατο χτύπημα στο ίδιο ακριβώς σημείο όπου πληγώθηκε ο αδελφός του. Διαισθάνεται τι του συνέβη. Σαλπάρει αμέσως για το Παρίσι, ανακαλύπτει τα πρόσωπα που εμπλέκονται στην ιστορία και καλεί με τη σειρά του τον φονιά του αδελφού του σε μονομαχία.
Ο Γαλλοαϊτινός συγγραφέας εμπνεύστηκε το έργο όταν ο ίδιος ταξίδεψε στην Κορσική, σε ηλικία 38 ετών, το 1841. Δύο πράγματα του είχαν προξενήσει το ενδιαφέρον για τη νήσο: πρώτον, η κορσικανική καταγωγή ενός άντρα με πολύ ισχυρή προσωπικότητα όπως ο Βοναπάρτης∙ δεύτερον, η περιπετειώδης, δραματική νουβέλα Κολομπά του Προσπέρ Μεριμέ (1840-41), στον οποίον και αφιέρωσε του Κορσικανούς Αδελφούς.
Αν και ο περίφημος συγγραφέας και κριτικός Ζεράρ ντε Νερβάλ έχει χαρακτηρίσει καυστικά τον Δουμά ως «έναν από τους πιο διάσημους Γάλλους τουρίστες-συγγραφείς», ο τελευταίος εισχωρεί πολύ πιο βαθιά στην καθημερινότητα, στην ψυχοσύνθεση και στις νοοτροπίες των κατοίκων της Κορσικής σε σχέση με έναν «τουρίστα».
Όπως σημειώνεται στον πρόλογο της έκδοσης, «[…] αν και ξένος γι’ αυτούς (τους ντε Φράντσι) ο συγγραφέας, γίνεται δεκτός με σεβασμό και χαρά, στοιχεία που επιτρέπουν να δημιουργηθεί μια αμεσότητα και μια φιλία με τον νεαρό οικοδεσπότη, ο οποίος τον προσκαλεί να επισκεφτεί την κάμαρά του, προκειμένου να δει τα όπλα-τρόπαια της οικογενειακής ιστορίας, μιας ιστορίας που προεκτείνεται στην ιστορία της ίδιας της Κορσικής, ενός τόπου όπου κυριαρχεί η βεντέτα».
Οι Κορσικανοί Αδελφοί εκδόθηκαν στις αρχές του 1844 από τον Ιππόλυτο Σουβεραίν και είναι το έργο που σημάδεψε το πέρασμα του Αλεξάνδρου Δουμά (πατρός) από τη συγγραφή θεατρικών στη συγγραφή μυθιστορημάτων. Στις 14 Μαρτίου του ίδιου χρόνου η εφημερίδα Le Siecle άρχισε να δημοσιεύει σε συνέχειες τους Τρεις Σωματοφύλακες. Στις αρχές του Αυγούστου η Journal des débats ανήγγειλε την έκδοση σε συνέχειες του μυθιστορήματος Ο Κόμης Μοντεκρίστο. Το Δεκέμβριο του 1844 άρχισε να δημοσιεύεται στην εφημερίδα La Presse η Βασίλισσα Μαργκό. Ο Δουμάς είχε εξασφαλίσει μια θέση στο Πάνθεον.
