Με οδηγό τον κατευνασμό ως την επόμενη έκρηξη
Του Σων Γκουντ
Λίγες μέρες πριν η κοινωνική αναταραχή στη Βαλτιμόρη πάρει διαστάσεις που δεν είχαν επαναληφθεί για δεκαετίες, ο Νταν Ρόντρικς, συντάκτης της εφημερίδας «Sun» Βαλτιμόρης, περιέγραφε την απογευματινή διαδήλωση της Κυριακής ενάντια στην αστυνομική βία: Ειρηνική. Κατάλληλη για οικογένειες. Μια έκφραση δικαιολογημένου θυμού.
Όμως, κατέληγε με παράπονο: «Και καθώς γράφω αυτές τις γραμμές, η διαδήλωση για τον Φρέντι Γκρέι αρχίζει να γίνεται βίαιη». «Το όνειρο της Αυριανής Βαλτιμόρης καταρρέει.»
Ποια ήταν η αιτία του δακρύβρεχτου τόνου τού Ρόντρικς; Όπως φαίνεται, η καταστροφή μερικών περιπολικών και τα σπασμένα τζάμια κάποιων επιχειρήσεων στο Inner Harbor.
Και η «Αυριανή Βαλτιμόρη» που απασχολεί τη σκέψη του; Ένα όραμα που βασίζεται όχι στην επένδυση στις εδώ και πολύ καιρό παραμελημένες κοινότητες, αλλά στην προσέλκυση νέων επαγγελματιών και τουριστών. Είναι ένα όραμα που δεν αγγίζει τη φυλετική και ταξική αν��σότητα –ακόμα και αν ευαγγελίζεται τον μη αποκλεισμό και τις ευκαιρίες που θα προκύψουν.
Αναλώσιμος πληθυσμός
Η Βαλτιμόρη είναι, λοιπόν, μια από τις πολλές πόλεις με τους δικούς τους Φρέντι Γκρέι: ένας τόπος όπου το ιδιωτικό κεφάλαιο άφησε τεράστια τμήματα της πόλης να σαπίσουν, όπου υπάρχει χάσμα ανάμεσα στις ευκαιρίες που έχουν οι μαύροι και οι λευκοί κάτοικοι στη ζωή τους- και όπου οι μπάτσοι περιπολούν με βάρβαρους τρόπους έναν «αναλώσιμο» πληθυσμό.
Τα πρόσφατα επεισόδια συνέβησαν την ίδια μέρα που κηδεύτηκε ο Γκρέι, ο εικοσιπεντάχρονος που η σπονδυλική του στήλη σχεδόν έσπασε στα δύο κατά τη σύλληψή του από την αστυνομία. Οι διαδηλώσεις δεν έχουν σταματήσει από τις 19 Απριλίου, την ημέρα του θανάτου του.
Ο ξεσηκωμός ξεκίνησε όταν αστυνομικές δυνάμεις συγκεντρώθηκαν στο εμπορικό κέντρο West Baltimore, με αφορμή καλέσματα φοιτητών στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για «εκκαθάριση»και έχοντας συντάξει μελοδραματικές αναφορές περί μιας «συνεργασίας συμμοριών» που σκόπευαν να επιτεθούν στην αστυνομία. Στην έντονη (αν και άνιση) συμπλοκή που ακολούθησε, η αστυνομία έκανε χρήση δακρυγόνων και πυροβόλησε με πλαστικές σφαίρες. Το πλήθος νεαρών εκτόξευσε τούβλα και μπουκάλια με νερό. (Κάποιοι αστυνομικοί απάντησαν ξαναπετώντας τα προς το μέρος τους.)
Οι διαδηλώσεις εξαπλώθηκαν στις γειτονικές συνοικίες και η έντασή τους κλιμακώθηκε το απόγευμα και το βράδυ. Όταν έφτασα κατά τις 5.30 στο σταθμό Pennsylvania North, περίπου ένα μίλι νότια από το εμπορικό κέντρο, ένα σύννεφο καπνού κάλυπτε το δρόμο. Πέρασα δίπλα από μερικά καμένα αστυνομικά οχήματα.
Ο καπνός ερχόταν από ένα φλεγόμενο κατάστημα της αλυσίδας φαρμακείων CVS στη διασταύρωση. Κάποιοι διαδηλωτές ούρλιαζαν στους αστυνομικούς που είχαν στηθεί κατά μήκος του δρόμου, αλλά το πλήθος είχε μειωθεί αισθητά. Όσοι πού και πού πλησίαζαν, υποχωρούσαν αφού ψεκάζονταν με σπρέι πιπεριού. Διάφορες συσκευασίες με σνακ, προφανώς από το κατάστημα βρίσκονταν πεταμένες στο δρόμο.
Αποφασισμένοι να διαλύσουν τους εναπομείναντες διαδηλωτές και όσους είχαν μαζευτεί για να παρακολουθήσουν, οι αστυνομικοί έριξαν βόμβες καπνού. Κινήθηκαν συντεταγμένοι, χτυπώντας τα ξύλινα γκλομπ στις ασπίδες τους και φωνάζοντας ρυθμικά «Κάντε πίσω, κάντε πίσω.»
Λίγο πιο μακριά, στην επόμενη διασταύρωση, αντίκρυσα μια εικόνα κάθαρσης και αμόλυντης χαράς: δύο νεαροί χόρευαν Μάικλ Τζάκσον – ο ένας στη μέση του δρόμου και ο άλλος πάνω στην οροφή ενός κίτρινου φορτηγού – ενώ η μουσική μπλεκόταν με τις σειρήνες της πυροσβεστικής.
Άφησαν πίσω τους ερείπια
Όμως, σε όλο αυτό το σκηνικό, η πιο χαρακτηριστική εικόνα δεν ήταν οι καταστροφές που προκάλεσαν οι διαδηλωτές –τα διαλυμένα περιπολικά, το σπασμένο ενεχυροδανειστήριο- αλλά, χωρίς καμία αμφιβολία, ήταν τα ερειπωμένα, σφαλισμένα σπίτια, οι παράγκες και τα ξενοίκιαστα μαγαζιά που έχουν γεμίσει την πόλη.
Σε αυτούς τους δρόμους ο κυβερνήτης της Μέριλαντ, Λάρι Χόγκαν, ανακήρυξε τώρα κατάσταση έκτακτης ανάγκης, στους ίδιους δρόμους που υποφέρουν από τη λιτότητά του. Είναι οι δρόμοι που αγκομαχούν από τα αστρονομικά ποσοστά ανεργίας εδώ και δεκαετίες, ακόμα και όταν οι Δημοκρατικοί ήταν στην εξουσία με αυτοδυναμία. Και αυτοί είναι οι δρόμοι όπου οι αστυνομικοί τσάκισαν το σώμα του Φρέντι Γκρέι, έπειτα τον ακινητοποίησαν με χειροπέδες στα πόδια, στο πίσω μέρος μιας κλούβας και κάλεσαν το ασθενοφόρο με καθυστέρηση.
Μετά τις διαδηλώσεις της Κυριακής, οι αρχές της Βαλτιμόρης απέδωσαν τις καταστροφές περιουσιών σε «εξωτερικούς παράγοντες» (κατηγορία που βρομάει και αντιαριστερισμό και ψεύτικη απελπισία). Το βράδυ της Δευτέρας, η δήμαρχος Στέφανι Ρόλινγκς-Μπλέικ εισήγαγε έναν νέο υβριστικό όρο –«αλήτες»- και επέβαλε απαγόρευση κυκλοφορίας για μια εβδομάδα. Και η έρευνα για την υπόθεση Γκρέι δεν έχει ακόμα ολοκληρωθεί.
Οι μεταρρυθμίσεις που δεν έρχονται
Σε όλη τη διάρκεια των γεγονότων, η τοπική κυβέρνηση διατηρεί τη φιλελεύθερη διπλή τακτική: καταδικάζει τους εξτρεμιστές και μετά καθησυχαστικά δεσμεύεται ότι οι μεταρρυθμίσεις έρχονται –η οργή είναι δικαιολογημένη, αλλά μόνο οι ειρηνικές διαδηλώσεις είναι θεμιτό μέσο διαμαρτυρίας. Οτιδήποτε άλλο θα ήταν «αμαύρωση» της μνήμης του Φρέντι Γκρέι.
Όμως, η αναταραχή στη Βαλτιμόρη είναι επακόλουθο της παταγώδους αποτυχίας αυτής της αντιμετώπισης. Οι ρυθμοί σαλιγκαριού της μεταρρύθμισης της αστυνομίας από τη νομοθετική εξουσία της Μέριλαντ δεν προκάλεσε εξέγερση. Όταν ο Τάιρον Γουεστ πέθανε στα χέρια αστυνομικών και όταν ο αστυνομικός διοικητής της Βαλτιμόρης, Άντονι Μπατς επέμενε ότι «η οργάνωση μεταρρυθμίζεται και αναπροσαρμόζεται», αφού οι αστυνόμοι έμειναν ατιμώρητοι, οι κάτοικοι της Βαλτιμόρης δεν ξεσηκώθηκαν. Και όταν οι αστυνομικοί δεν αντιμετώπισαν καμία δίωξη για το θάνατο του Άντονι Άντερσον, οι κάτοικοι της Τσαρμ Σίτυ έδειξαν αξιοσημείωτη αυτοσυγκράτηση.
Όμως η ατιμωρησία της αστυνομίας και η απάνθρωπη φτώχεια δεν μπορούν να συμπορεύονται για πολύ. Αν και το μέλλον είναι αβέβαιο, ένα πράγμα είναι σαφές: μόνο μέσω της αντίστασης και του αγώνα θα υπάρξει μια νέα, πιο δίκαιη Βαλτιμόρη.
* Ο Σων Γκουντ είναι μέλος του Ινστιτούτου για δημοκρατική εκπαίδευση στην Αμερική (IDEA) και συντάκτης του περιοδικού Jacobin, όπου δημοσιεύτηκε και το παρόν κείμενο.
