Σε μια εποχή μετάβασης, μετά την παραίτηση του ιδρυτή του Δημήτρη Εϊπίδη, το 18ο Φεστιβάλ Ντοκιμαντέρ παραμένει ένα σημαντικό πολιτιστικό γεγονός για τη Θεσσαλονίκη. Οι, πάνω από 180, ταινίες του ανοίγουν ένα παράθυρο στον κόσμο, σε ευαισθητοποιούν, σε προβληματίζουν και κάποιες φορές σε καθηλώνουν. Κάτι τέτοιο, λοιπόν, συνέβη και σ’ ένα καλό μου φίλο, παρακολουθώντας το ελληνικό ντοκιμαντέρ με τίτλο «Το όνειρο του Πάολο», σε σκηνοθεσία του Κυρηναίου Παπαδημάτου και του Γιάννη Αβραμόπουλου. Η ταινία αναφέρεται σε ένα 24ωρο απ’ τη ζωή ενός παράξενου ανθρώπου, του ιταλού Πάολο Τεομπαλντέλι, πρώην πανεπιστημιακού καθηγητή φιλοσοφίας και σημειωτικής, ο οποίος ζει απομονωμένος στην ταράτσα μιας κατεστραμμένης κι εγκαταλειμμένης πολυκατοικίας στα Εξάρχεια. Μια ιστορία ανάμεσα στο όνειρο και την πραγματικότητα, ένα ντοκιμαντέρ ανατρεπτικό, γεμάτο δυνατά συναισθήματα και μια αλήθεια που ακροβατεί μεταξύ πραγματικότητας και φαντασίας. Ένας άνθρωπος που μπολιάζει το άνθος της αμφισβήτησης και της αναθεώρησης της κοσμοθεωρίας όλων όσων ζούμε μια κανονική ζωή. Ένας σύγχρονος Δον Κιχώτης, όπως τον χαρακτηρίζουν οι σκηνοθέτες του ντοκιμαντέρ, που σε εκπλήσσει με την ευαισθησία του και την προσήλωσή του στην επανάσταση για μια άλλη κοινωνία.
Τα παρακάτω στιγμιότυπα της ταινίας είναι χαρακτηριστικά: η μαυροκόκκινη σημαία στην ταράτσα κι η γραμμένη με σπρέι επιγραφή «Κατάληψη Λάμπρου Φούντα» σε προϊδεάζουν για το ιδεολογικό υπόβαθρο του Πάολο. Οι εικονικές συνομιλίες με τη μάνα του περιγράφουν την πολιτική του στάση, την ανάγκη για επαφή, την απόγνωσή και ταυτόχρονα το πάθος του για μια διαφορετική εξέλιξη στα πράγματα. Τα ημιτελή γράμματα στην κόρη του, που καταλήγουν τσαλακωμένα σε μια άκρη της βεράντας, υπερτονίζουν την ευαισθησία του, τη μοναξιά και την απώλεια αγαπημένων προσώπων. Πολύ «διδακτική» είναι η σκηνή της κατασκευής βόμβας κρότου με απελευθέρωση υδρογόνου, από την αντίδραση καθαριστικού υδροχλωρικού οξέος και αλουμινίου από κουτάκια αναψυκτικών. Και ως επιστέγασμα, το εντυπωσιακό φινάλε με τον Πάολο να σκεπάζει τελετουργικά το πρόσωπό του με ένα μεγάλο μαντήλι, να τυλίγει σε ύφασμα τις αυτοσχέδιες βόμβες του και να κατεβαίνει τις σκάλες της κατεστραμμένης πολυκατοικίας ώστε να συναντήσει τη διαδήλωση, για την οποία είχαμε ήδη προϊδεαστεί από το θόρυβο των συγκρούσεων.
Έβλεπα τον φίλο μου να ζει πολύ έντονα την ταινία και να μην τον χωρά η καρέκλα του. Στο απαραίτητο ποτό μετά το τέλος της ταινίας η κουβέντα άναψε: Τι καταλάβαμε τόσα χρόνια, άρχισε να μου λέει. Πολιτικά ορθοί, παλεύοντας να ανεβάσουμε τα κοινοβουλευτικά ποσοστά της αριστεράς, με το όραμα μιας δημοκρατικής Ευρώπης ως κοινό σπίτι και πεδίο συνεργασίας όλων των λαών. Τελικά, τι καταφέραμε; Ανεβάσαμε την αριστερά στην εξουσία αλλά, πολύ σύντομα, η εξουσία διέλυσε τον αριστερό μας μύθο και μας προσγείωσε στη συμβιβασμένη σοσιαλδημοκρατία. Το όνειρο της Ευρώπης των λαών εξελίχθηκε στον εφιάλτη της λιτότητας, του ευρωπαϊκού ολοκληρωτισμού και της οικονομικής αποικιοκρατίας. Η πολυπολιτισμική Ευρώπη του διαφωτισμού εξελίχθηκε σε οικονομικό δολοφόνο χωρών του φτωχού νότου, όπως η Ελλάδα, και σε ένα απεχθές φρούριο που ξορκίζει τους μετανάστες και τους πρόσφυγες που η ίδια προκαλεί με τις πολιτικές και τους πολέμους της. Τι μας απομένει, λοιπόν; «Το όνειρο του Πάολο», αυτό μας μένει. Κατά μέτωπο σύγκρουση κι ό,τι γίνει…
Συνεχίσαμε να πίνουμε κι οι τόνοι άρχισαν να πέφτουν. Πέρα από την αριστερή μας συνείδηση και το επαναστατικό μας υποσυνείδητο, ο βιωμένος μικροαστισμός μας άρχισε να παίζει το ρόλο του. Μεγαλώσαμε κιόλας γαμώτο…
Ο δικηγόρος του διαβόλου
