Τις τελευταίες μέρες, η αντιπαράθεση ΗΠΑ–Κίνας στα λιμάνια της Ελλάδας πήρε νέα μορφή, καθώς ο Yπουργός Ανάπτυξης, Τάκης Θεοδωρικάκος, συναντήθηκε με την Αμερικανίδα πρέσβειρα στην Αθήνα, Κίμπερλι Γκίλφοϊλ, για να “κλειδώσουν” τον στρατηγικό προσανατολισμό του λιμανιού της Ελευσίνας. Σύμφωνα με τις ανακοινώσεις, η Ελλάδα ετοιμάζει νομοθετική παρέμβαση που θα επιτρέπει στην ΟΝΕΧ— την εταιρεία που ήδη διαχειρίζεται τα Ναυπηγεία Ελευσίνας με χρηματοδότηση από την αμερικανική Development Finance Corporation (DFC) — να επεκτείνει πολύ πέρα από τη ναυπηγική δραστηριότητά της. Η πρόταση προβλέπει ότι η Onex θα εμπλακεί και σε εμπορική ναυτιλία, logistics, λειτουργία λιμανιού, υποδομές ενέργειας αλλά και έργα άμυνας.
Υπενθυμίζουμε πως από τον Νοέμβριο του 2023 η DFC (δηλαδή το Αμερικάνικο Δημόσιο) ανακοίνωσε τη χρηματοδότηση ύψους 125 εκατομμυρίων δολαρίων προς την ONEX Elefsis Shipyards and Industries S.A. για την ανακαίνιση, τον εκσυγχρονισμό και την ανάπτυξη των Ναυπηγείων Ελευσίνας με στόχο την αύξηση δυναμικότητας (μέχρι 200 πλοία ετησίως), ανάπτυξη υπηρεσιών για πλοία LNG και την κατασκευή αυτόνομης ενεργειακής υποδομής. Υπάρχουν αξιόπιστα ρεπορτάζ ότι η DFC σχεδιάζει συνεργασίες με το Θριάσιο Εμπορευματικό Κέντρο (ΘΕΚ), πέρα από τα Ναυπηγεία Ελευσίνας, με στόχο τη δημιουργία ενός ενιαίου, διασυνδεδεμένου “βιομηχανικού + εμπορευματικού οικοσυστήματος” στη Δυτική Αττική. Η DFC φέρεται να σχεδιάζει συμμετοχή μαζί με την Τράπεζα Πειραιώς στο Θριασίου Εμπορευματικό Κέντρο. Σύμφωνα με την Ναυτεμπορική, το έργο του Θριασίου έχει προϋπολογισμό άνω των 250 εκατ. ευρώ και η DFC ενδιαφέρεται να χρηματοδοτήσει μέρος αυτού. Ο σχεδιασμός προβλέπει την «κάθετη ολοκλήρωση» της αλυσίδας μεταφορών: δηλαδή σύνδεση θαλάσσιων μεταφορών (Ελευσίνα) και χερσαίων (οδικών και σιδηροδρομικών) υποδομών μέσω Θριασίου, δημιουργώντας έναν “Western Attica Logistics Corridor” με ισχυρές εμπορικές και βιομηχανικές ροές.
Ο κ. Θεοδωρικάκος, κατά τη συνάντηση υπογράμμισε ότι η συνεργασία αυτή αποτελεί κεντρικό στοιχείο της “παραγωγικής μεταμόρφωσης” της ελληνικής οικονομίας και ότι η Ελλάδα, με τη βοήθεια των ΗΠΑ, μπορεί να γίνει ενεργειακός κόμβος. Η κ. Γκίλφοϊλ, από την πλευρά της, τόνισε ότι η ενεργειακή ασφάλεια και η εθνική ασφάλεια είναι για τις ΗΠΑ “αδιαχώριστα”, και χαρακτήρισε την Ελευσίνα ως “πολύ σημαντικό γεωπολιτικό σημείο”, με δυνατότητα να εξελιχθεί σε διαμετακομιστικό κόμβο κρίσιμης σημασίας. Η αμερικανίδα πρέσβειρα μίλησε ανοικτά για σχέδια αύξησης της χρήσης του λιμανιού της Ελευσίνας, τόσο για εμπορικές όσο και για στρατιωτικές εφαρμογές, προκειμένου να ενισχυθεί η “περιφερειακή σταθερότητα και η ενεργειακή αυτονομία”.
Αυτή η κίνηση εντάσσεται σε πολύ συγκεκριμένη στρατηγική από πλευράς των ΗΠΑ και είναι μέρος του ευρύτερου παγκόσμιου ανταγωνισμόυ μεταξύ ΗΠΑ και Κίνας για τα λιμάνια. Οι ΗΠΑ, σύμφωνα το Reuters, επιδιώκουν να υπονομεύσουν την επιρροή της Κίνας σε στρατηγικά λιμάνια, φοβούμενες ότι η κινεζική κυριαρχία σε υποδομές μεταφορών μπορεί να χρησιμοποιηθεί για κατασκοπεία, στρατιωτικά πλεονεκτήματα ή την ενίσχυση κρίσιμων αλυσίδων εφοδιασμού. Στο πλαίσιο αυτό, η Ουάσινγκτον εξετάζει την ενίσχυση αμερικανικών ή δυτικών εταιρειών ώστε να αποκτήσουν μερίδια σε λιμάνια όπου η Κίνα έχει παρουσία, αναπτύσσει κίνητρα για την αμερικανική ναυπήγηση και επανεξετάζει τη σημασία “ναυτικών chokepoints” σε παγκόσμια κλίμακα (κεντρικό σημείο ο Πειραιάς).
Ο Πειραιάς, συγκεκριμένα, είναι στο επίκεντρο αυτής της αντιπαράθεσης, αφού η COSCO, κινεζική κρατικά σχετιζόμενη εταιρεία, κατέχει το 67% του Οργανισμού Λιμένος Πειραιά (ΟΛΠ). Τον Ιανουάριο του 2025, οι ΗΠΑ έθεσαν τη COSCO σε “λίστα” εταιρειών με δεσμούς με τον κινεζικό στρατό, κίνηση που, λειτουργεί ως ισχυρό πολιτικό αλλά και οικονομικό μήνυμα για ανάταξη της κινεζικής εξάπλωσης. Ως εκ τούτου, η αμερικανική στρατηγική περιλαμβάνει πίεση για επενδύσεις σε εναλλακτικά λιμάνια και ενίσχυση υποδομών που θα υπόκεινται σε δυτικό έλεγχο, με στόχο να δημιουργηθεί “αντίβαρο” στην κινεζική επιρροή στο Αιγαίο και την ανατολική Μεσόγειο.
Από την πλευρά του Πεκίνου, η αντίδραση δεν άργησε: η κινεζική πρεσβεία στην Ελλάδα κατήγγειλε τη συγκέντρωση τέτοιων κινήσεων ως “κλασική ρητορική του Ψυχρού Πολέμου” και προειδοποίησε ότι η Ελλάδα δεν πρέπει να γίνει “μαριονέτα” σε γεωπολιτικά παιχνίδια. Το Πεκίνο τόνισε ότι το λιμάνι του Πειραιά “ανήκει στον ελληνικό λαό” και χαρακτήρισε απαράδεκτη οποιαδήποτε προσπάθεια ανάμειξης που θα θέτει σε κίνδυνο την κυριαρχία ή τα επενδυτικά δικαιώματα.
Για την ελληνική κοινωνία αυτές οι εξελίξεις είναι πολύ σημαντικές: δεν πρόκειται απλώς για άδολες και συμφέρουσες επενδύσεις ή λιμενική ανάπτυξη, αλλά για στρατηγικό παζάρι επιρροής ανάμεσα σε ιμπεριαλιστικά κέντρα εξουσίας με τη χώρα μας να βρίσκεται στη μέση. Η ανάπτυξη της Ελευσίνας υπό αμερικανική στήριξη σχεδιάζεται ακριβώς ως αντίβαρο στη μεγάλη στρατηγική υποδομή που ελέγχει η Κίνα στον Πειραιά και για την ελληνική κυβέρνηση αυτό μεταφράζεται σε “παραγωγική μεταμόρφωση”. Για την ελληνική κοινωνία όμως εκείνο που συμβαίνει είναι να υποθηκευτούν περαιτέρω υποδομές και δυνατότητες υποδομών σε δυο υπερδυνάμεις που διεκδικούν στον ίδιο γεωγραφικό χώρο (Πειραιάς και Ελευσίνα είναι δίπλα – δίπλα). Η οικονομική και γεωπολιτική εξάρτηση ενδυναμώνεται και μάλιστα στα δυο.
Κατά ποιον τρόπο δεν θα είναι αυτό επικίνδυνο στο μέλλον, στους εμπορικούς αλλά και πραγματικούς πολέμους που ανακοινώνονται, σχεδιάζονται και ενδεχομένως να υλοποιηθούν;
Γιατί οι μεγαλύτεροι κρατικοί παίκτες παγκοσμίως, διεκδικούν κρατικά τις υποδομές μας και η διεκδίκηση των υποδομών ως αποκλειστικά και μόνο δημόσιων στην Ελλάδα είναι εκτός συζήτησης;
Πώς δεν θα συνέφερε:
Οικονομικά (μιας και οι δυνατότητες είναι τεράστιες και οι μεγάλοι παίκτες διαγωνίζονται για να έχουν το δυνατόν μεγαλύτερη πρόσβαση σε αυτές);
Γεωπολιτικά (μιας και ο ενδοιμπεριαλιστικός ανταγωνισμός στο συγκεκριμένο πεδίο είναι ακραία επικίνδυνος και μάλιστα δίπλα στην μεγαλύτερη πόλη της Ελλάδας, δίπλα στον μισό πληθυσμό της χώρας);
Είναι σαφές. Αυτή η αντιπαράθεση εντάσσεται σε ένα ευρύτερο “προπολεμικό” πλαίσιο: η ένταση με την Κίνα στα λιμάνια συνδυάζεται απολύτως με τις ενισχυμένες αμερικανο-νατοϊκές κινήσεις επανεξοπλισμού και στην ΕΕ, τους σχεδιασμούς για νέα συμφωνία στην Ουκρανία που θέτουν τις βάσεις για στρατιωτικές δεσμεύσεις, καθώς και εντονότερη διπλωματική κινητικότητα του Τραμπ με χώρες όπως η Σαουδική Αραβία. Με άλλα λόγια οι μεγάλοι παίκτες κινούν τα πιόνια τους παντού, πιο γρήγορα από παλαιότερα, με λιγότερες βεβαιότητες από ότι παλαιότερα και τον ανταγωνισμό να επιτείνεται γιατί ο παγκόσμιος καταμερισμός ισχύος και εργασίας αλλάζει.
Ενδεικτικά: το ονομαστικό ΑΕΠ των G7 από το 2000 έως το 2022 σχεδόν διπλασιάστηκε και το μερίδιο τους (στο παγκόσμιο ΑΕΠ) μειώθηκε από το 66,8% στο 43,2%. Την ίδια περίοδο, το ΑΕΠ των BRICS (των 5 πρώτων χωρών) σχεδόν δεκαπλασιάστηκε, και ως μερίδιο παγκοσμίως αυξήθηκε από το 8,3% στο 27,3%, με βασικό μοχλό την Κίνα. Αυτά, η τάση που προκύπτει εξ αυτών και θα συνεχιστεί σε όλα τα επίπεδα, διαμορφώνουν έναν άλλο κόσμο, η ανάλυση του οποίου ειναι ζωτικής σημασίας για τις δυνάμεις που αντιτίθενται σε ιμπεριαλισμούς που θα φέρουν πολέμους και δεινά στις κοινωνίες. Με άλλα λόγια, η θέση για εργατικό και κοινωνικό έλεγχο των υποδομών συνιστά πυλώνα σταθερότητας σε έναν κόσμο που αρχίζει και κινείται σε επικίνδυνες τροχίες.
