Οι καλύτεροι ραδιοφωνικοί παραγωγοί υποδέχονται τη δεκαετία του ‘80. Ο Πιλ είναι στο κέντρο της φωτογραφίας με τα γυαλιά.
Ανάμεσα στα πολλά ενδιαφέροντα πράγματα που είπε την προηγούμενη εβδομάδα ο Μιχάλης Γρηγορίου στη συνέντευξη που παραχώρησε στην Εποχή, εξέχουσα θέση κατέχει η φράση που επιλέχθηκε για τίτλο: «Η ΕΡΤ, βήμα προώθησης νέων καλλιτεχνών». Εδώ και δεκαετίες, άλλωστε, υπάρχει παγκοσμίως μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις ιδιαίτερες κουλτούρες, υποκουλτούρες και αντικουλτούρες, που αναπτύσσονται στις μεταβιομηχανικές μητροπόλεις και τον πολιτισμό που κυριαρχεί στα ΜΜΕ, mainstream και μη.
Δύσκολα, ωστόσο, θα βρεθεί φαινόμενο κυριαρχίας χωρίς τις ανταρσίες του και ο Τζον Πιλ, που έφυγε από τη ζωή πριν 11 χρόνια, ηγήθηκε μιας τέτοιας ανταρσίας στη δημόσια ραδιοφωνία της Μεγάλης Βρετανίας.
Μουσική ανταρσία
Επιστρέφοντας στην Αγγλία από τις ΗΠΑ το 1967, με το ρεπερτόριο της αμερικάνικης ψυχεδέλειας που δεν είχε αγγίξει ακόμα τα ευρωπαϊκά αυτιά στις αποσκευές του, ο Πιλ έπεσε σε μία μεταβατική εποχή. Έχοντας μια πρότερη επιτυχία στα αμερικάνικα ραδιόφωνα, η πρώτη του δουλειά στην Ευρώπη ήταν στο Radio London, έναν από τους μεγαλύτερους πλωτούς πειρατικούς σταθμούς της περιόδου που έμελλε να κλείσουν αργότερα την ίδια χρονιά, με αλλαγές στη ναυτιλιακή νομοθεσία*.
Στους λίγους μήνες που ο Πιλ έτρεξε την εκπομπή Perfumed Garden στο Radio London και αργότερα την ομώνυμη στήλη στο περιοδικό ΙΤ, την οποία διατηρούσε αφιλοκερδώς από αγνή αφοσίωση στη σκηνή, έγινε ένα είδος μέντορα του ακμάζοντος βρετανικού άντεργκραουντ που μέσα από μια σειρά γεγονότων είχε συνδεθεί με την παράλληλη εισαγωγή των τάσεων της αμερικάνικης Νέας Αριστεράς στο ιδιαίτερο περιβάλλον των βρετανικών κινημάτων. Την προσπάθειά του για τη διάδοση της ανεξάρτητης μουσικής συνέχισε και στο BBC, με τη δημοτικότητα των εκπομπών του να κοντράρει για το μεγαλύτερο μέρος των επόμενων 37 χρόνων τις λογοκριτικές διαθέσεις της διεύθυνσης του ραδιοφώνου. Οι σχέσεις που ανέπτυξε εντός των μουσικών κύκλων και οι πολιτικές συγγένειες του ΙΤ, οδήγησαν στην παρενόχλησή του από την αστυνομία, με συνεχείς έρευνες στο δρόμο και εισβολές στο σπίτι του – μια στάση με πολύ συγκεκριμένη στόχευση, καθώς πέρα από τις κοινωνικές του συναναστροφές, ο ίδιος ο Πιλ ήταν γνωστός ως χορτοφάγος χωρίς ιδιαίτερη ροπή προς τις κραιπάλες.
Παρότι τα βιογραφικά στοιχεία του Πιλ τονίζουν τη σχέση του με την ψυχεδέλεια και το πρώιμο πανκ, δύο είδη που βρήκαν με δική του διεκδίκηση μια θέση στα βρετανικά ραδιοκύματα, η ιστορική σημασία του πολυαγαπημένου παραγωγού οφείλει ν’ αποδοθεί πρωτίστως στη στάση που κράτησε τα χρόνια του λεγόμενου ποστ πανκ κατά τη δεκαετία του ‘80. Η μουσική που γεννήθηκε μέσα απ’ τη δυσαρέσκεια με τις απολίτικες, θεαματικές και εμπορευματικές διαθέσεις του πανκ, διασταυρώνοντας την επιθετική του φόρμα με στοιχεία από άλλες υποκουλτούρες που άκμαζαν στις αναταραχές των ευρωπαϊκών χωρών και στις μεταναστευτικές κοινότητες της Βρετανίας – ιδίως την dub και τη ρέγκε – πιθανώς ν’ αποτελούσε κάποιας ήσσονος σημασίας μουσειακή ασχολία για φανατικούς συλλέκτες δίσκων, αν δεν είχε υπάρξει η περίοδος που μονοπώλησε τα Peel Sessions, τις ζωντανές ηχογραφήσεις στο στούντιο της κρατικής ραδιοφωνίας την ώρα της εκπομπής του Πιλ.
Η ανάδειξη του «μη δημοφιλούς»
Η ιστορική στιγμή που ο Πιλ επέλεξε να προωθήσει τις ελάσσονες φωνές της βρετανικής μουσικής, δεν θα μπορούσε να είναι πιο δυσοίωνη: η Θάτσερ διανύει την πρώτη πρωθυπουργική της θητεία, το MTV γεννιέται μαζί με την κουλτούρα του βίντεο κλιπ που επιτίθεται ευθέως στο ραδιόφωνο και οι baby boomers με την παθητική κουλτούρα προσκόλλησης στους γραφικούς «δεινόσαυρους» της μαζικής κουλτούρας κυριαρχούν στην αγορά εργασίας και στο καταναλωτικό κοινό. Το θάρρος του Πιλ γέννησε μια διάδραση μεταξύ των αναβρασμών του βρετανικού κοινωνικού σχηματισμού και της μιντιακής απεικόνισής του, ενώ άφησε πίσω ένα αρχείο και μια επισήμανση που υπό τις κατάλληλες αναγνώσεις – όπως αυτή που πραγματοποιεί ο μουσικοκριτικός Σάιμον Ρέινολντς στο εξαιρετικό βιβλίο του Rip it Up and Start Again – μπορεί να λειτουργήσει ως κλειδί αποκρυπτογράφησης των όψεων της κουλτούρας που αφήνονται έξω απ’ την κυρίαρχη Ιστορία.
Δεν είναι τυχαίο που η βρετανική σταδιοδρομία του Πιλ έχει ως σταθμούς την πειρατεία και την κρατική ραδιοφωνία. Η ευελιξία που προσέφερε η σχετική ανεξαρτησία απ’ την κερδοφορία αποτελεί θεμέλιο λίθο ενός τέτοιου εγχειρήματος, ενός ρίσκου ανάδειξης του «μη-δημοφιλούς». Στην Ελλάδα, όπου το έντεχνο έχει αυτο-θυματοποιηθεί εδώ και δεκαετίες, παρότι καταλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος των ακριβών κέντρων διασκέδασης και του ραδιοτηλεοπτικού χρόνου, η ανάγκη υπέρβασής του καθίσταται επιτακτική. Σ’ αυτό θα χρησίμευε η ικανότητα του Τζον Πιλ: μια εγρήγορση, συνδυασμένη με ένα επαρκές αισθητικό κριτήριο, που να μπορεί να εντοπίσει τις αξιόλογες φωνές στις νέες αντικουλτούρες και υποκουλτούρες, όταν αυτές ασκούν κριτική στο κυρίαρχο αισθητικό και πολιτικό παράδειγμα.
Ανάμεσα στα πολλά ενδιαφέροντα πράγματα που είπε την προηγούμενη εβδομάδα ο Μιχάλης Γρηγορίου στη συνέντευξη που παραχώρησε στην Εποχή, εξέχουσα θέση κατέχει η φράση που επιλέχθηκε για τίτλο: «Η ΕΡΤ, βήμα προώθησης νέων καλλιτεχνών». Εδώ και δεκαετίες, άλλωστε, υπάρχει παγκοσμίως μεγάλη απόσταση ανάμεσα στις ιδιαίτερες κουλτούρες, υποκουλτούρες και αντικουλτούρες, που αναπτύσσονται στις μεταβιομηχανικές μητροπόλεις και τον πολιτισμό που κυριαρχεί στα ΜΜΕ, mainstream και μη.
Δύσκολα, ωστόσο, θα βρεθεί φαινόμενο κυριαρχίας χωρίς τις ανταρσίες του και ο Τζον Πιλ, που έφυγε από τη ζωή πριν 11 χρόνια, ηγήθηκε μιας τέτοιας ανταρσίας στη δημόσια ραδιοφωνία της Μεγάλης Βρετανίας.
Μουσική ανταρσία
Επιστρέφοντας στην Αγγλία από τις ΗΠΑ το 1967, με το ρεπερτόριο της αμερικάνικης ψυχεδέλειας που δεν είχε αγγίξει ακόμα τα ευρωπαϊκά αυτιά στις αποσκευές του, ο Πιλ έπεσε σε μία μεταβατική εποχή. Έχοντας μια πρότερη επιτυχία στα αμερικάνικα ραδιόφωνα, η πρώτη του δουλειά στην Ευρώπη ήταν στο Radio London, έναν από τους μεγαλύτερους πλωτούς πειρατικούς σταθμούς της περιόδου που έμελλε να κλείσουν αργότερα την ίδια χρονιά, με αλλαγές στη ναυτιλιακή νομοθεσία*.
Στους λίγους μήνες που ο Πιλ έτρεξε την εκπομπή Perfumed Garden στο Radio London και αργότερα την ομώνυμη στήλη στο περιοδικό ΙΤ, την οποία διατηρούσε αφιλοκερδώς από αγνή αφοσίωση στη σκηνή, έγινε ένα είδος μέντορα του ακμάζοντος βρετανικού άντεργκραουντ που μέσα από μια σειρά γεγονότων είχε συνδεθεί με την παράλληλη εισαγωγή των τάσεων της αμερικάνικης Νέας Αριστεράς στο ιδιαίτερο περιβάλλον των βρετανικών κινημάτων. Την προσπάθειά του για τη διάδοση της ανεξάρτητης μουσικής συνέχισε και στο BBC, με τη δημοτικότητα των εκπομπών του να κοντράρει για το μεγαλύτερο μέρος των επόμενων 37 χρόνων τις λογοκριτικές διαθέσεις της διεύθυνσης του ραδιοφώνου. Οι σχέσεις που ανέπτυξε εντός των μουσικών κύκλων και οι πολιτικές συγγένειες του ΙΤ, οδήγησαν στην παρενόχλησή του από την αστυνομία, με συνεχείς έρευνες στο δρόμο και εισβολές στο σπίτι του – μια στάση με πολύ συγκεκριμένη στόχευση, καθώς πέρα από τις κοινωνικές του συναναστροφές, ο ίδιος ο Πιλ ήταν γνωστός ως χορτοφάγος χωρίς ιδιαίτερη ροπή προς τις κραιπάλες.
Παρότι τα βιογραφικά στοιχεία του Πιλ τονίζουν τη σχέση του με την ψυχεδέλεια και το πρώιμο πανκ, δύο είδη που βρήκαν με δική του διεκδίκηση μια θέση στα βρετανικά ραδιοκύματα, η ιστορική σημασία του πολυαγαπημένου παραγωγού οφείλει ν’ αποδοθεί πρωτίστως στη στάση που κράτησε τα χρόνια του λεγόμενου ποστ πανκ κατά τη δεκαετία του ‘80. Η μουσική που γεννήθηκε μέσα απ’ τη δυσαρέσκεια με τις απολίτικες, θεαματικές και εμπορευματικές διαθέσεις του πανκ, διασταυρώνοντας την επιθετική του φόρμα με στοιχεία από άλλες υποκουλτούρες που άκμαζαν στις αναταραχές των ευρωπαϊκών χωρών και στις μεταναστευτικές κοινότητες της Βρετανίας – ιδίως την dub και τη ρέγκε – πιθανώς ν’ αποτελούσε κάποιας ήσσονος σημασίας μουσειακή ασχολία για φανατικούς συλλέκτες δίσκων, αν δεν είχε υπάρξει η περίοδος που μονοπώλησε τα Peel Sessions, τις ζωντανές ηχογραφήσεις στο στούντιο της κρατικής ραδιοφωνίας την ώρα της εκπομπής του Πιλ.
Η ανάδειξη του «μη δημοφιλούς»
Η ιστορική στιγμή που ο Πιλ επέλεξε να προωθήσει τις ελάσσονες φωνές της βρετανικής μουσικής, δεν θα μπορούσε να είναι πιο δυσοίωνη: η Θάτσερ διανύει την πρώτη πρωθυπουργική της θητεία, το MTV γεννιέται μαζί με την κουλτούρα του βίντεο κλιπ που επιτίθεται ευθέως στο ραδιόφωνο και οι baby boomers με την παθητική κουλτούρα προσκόλλησης στους γραφικούς «δεινόσαυρους» της μαζικής κουλτούρας κυριαρχούν στην αγορά εργασίας και στο καταναλωτικό κοινό. Το θάρρος του Πιλ γέννησε μια διάδραση μεταξύ των αναβρασμών του βρετανικού κοινωνικού σχηματισμού και της μιντιακής απεικόνισής του, ενώ άφησε πίσω ένα αρχείο και μια επισήμανση που υπό τις κατάλληλες αναγνώσεις – όπως αυτή που πραγματοποιεί ο μουσικοκριτικός Σάιμον Ρέινολντς στο εξαιρετικό βιβλίο του Rip it Up and Start Again – μπορεί να λειτουργήσει ως κλειδί αποκρυπτογράφησης των όψεων της κουλτούρας που αφήνονται έξω απ’ την κυρίαρχη Ιστορία.
Δεν είναι τυχαίο που η βρετανική σταδιοδρομία του Πιλ έχει ως σταθμούς την πειρατεία και την κρατική ραδιοφωνία. Η ευελιξία που προσέφερε η σχετική ανεξαρτησία απ’ την κερδοφορία αποτελεί θεμέλιο λίθο ενός τέτοιου εγχειρήματος, ενός ρίσκου ανάδειξης του «μη-δημοφιλούς». Στην Ελλάδα, όπου το έντεχνο έχει αυτο-θυματοποιηθεί εδώ και δεκαετίες, παρότι καταλαμβάνει ένα σημαντικό μέρος των ακριβών κέντρων διασκέδασης και του ραδιοτηλεοπτικού χρόνου, η ανάγκη υπέρβασής του καθίσταται επιτακτική. Σ’ αυτό θα χρησίμευε η ικανότητα του Τζον Πιλ: μια εγρήγορση, συνδυασμένη με ένα επαρκές αισθητικό κριτήριο, που να μπορεί να εντοπίσει τις αξιόλογες φωνές στις νέες αντικουλτούρες και υποκουλτούρες, όταν αυτές ασκούν κριτική στο κυρίαρχο αισθητικό και πολιτικό παράδειγμα.
Γιάννης-Ορέστης Παπαδημητρίου
* Η ιστορία των πλωτών πειρατικών ραδιοφώνων, αποτέλεσε την έμπνευση για την ταινία του Ρίτσαρντ Κέρτις, “The Boat that Rocked”.
* Η ιστορία των πλωτών πειρατικών ραδιοφώνων, αποτέλεσε την έμπνευση για την ταινία του Ρίτσαρντ Κέρτις, “The Boat that Rocked”.
