Της Αθηνάς Σκούρτα*
Η σύγκρουση ανάμεσα στις τουρκικές δυνάμεις ασφαλείας και τους αντάρτες του Κουρδικού Εργατικού Κόμματος (ΡΚΚ) στη νοτιοανατολική πλευρά της Τουρκίας, που συνεχίζεται αδιάλειπτα από τον περασμένο Ιούλιο, έχει βυθίσει τη χώρα στο χάος. Τα τραγικά γεγονότα στο Σουρούτς στάθηκαν η αφορμή για την κατάρρευση της ειρηνευτικής διαδικασίας και την επανέναρξη των εχθροπραξιών μεταξύ του τουρκικού κράτους και των αγωνιστών της οργάνωσης του ΡΚΚ. Η αναζωπύρωση της διαμάχης αυτής, η οποία μαίνεται τα τελευταία 30 χρόνια και αποτελεί το μεγαλύτερο, δεδηλωμένο, πρόβλημα εθνικής ασφάλειας για την Άγκυρα, έχει κοστίσει τη ζωή σε εκατοντάδες Τούρκους αστυνομικούς και στρατιώτες, κατά το τελευταίο διάστημα.
Τζίζρε: στα πρόθυρα ανθρωπιστικής κρίσης
Η κλιμάκωση αυτής της σύγκρουσης οδήγησε στον αποκλεισμό της πόλης Τζίζρε, με πρωτοβουλία της μεταβατικής τουρκικής κυβέρνησης, μετά τη δήλωση των τοπικών λαϊκών αρχών για αυτονομία. Η πόλη Τζίζρε βρίσκεται στην περιοχή Μπόταν, στην οποία η κουρδική ταυτότητα ήταν πάντα ισχυρή και η οποία αποτελεί το επίκεντρο της γεωγραφικής περιοχής των Κούρδων. Πέντε χιλιάδες άτομα των τουρκικών δυνάμεων ασφαλείας εισέβαλαν στην κουρδική πόλη στις 4 Σεπτεμβρίου, διακόπτοντας κάθε πιθανή δίοδο επικοινωνίας για οκτώ συνεχόμενες μέρες, με διακηρυγμένο στόχο την εκκαθάριση των τρομοκρατών του ΡΚΚ από την περιοχή. Παρόλα αυτά, οι ειδήσεις που μεταδόθηκαν, αναφέρουν πως δεκάδες πολίτες έχασαν τη ζωή τους, ανάμεσα τους και παιδιά, ενώ υπήρξε τεράστια έλλειψη ιατροφαρμακευτικής περίθαλψης και προμήθειας σε είδη πρώτης ανάγκης. Η κατάφωρη παραβίαση των ανθρωπίνων δικαιωμάτων από την πλευρά της τουρκικής κυβέρνησης, έχει εγείρει σοβαρά ερωτήματα για τους πραγματικούς λόγους αυτής της επίθεσης. Οι εικόνες που διέρρευσαν από την πόλη Τζίζρε, αμέσως μετά την άρση του αποκλεισμού, παρέπεμπαν σε εικόνες πολέμου με θύματα κυρίως Κούρδους πολίτες. Ακόμη κι αν, πράγματι, η τακτική και οι επιθέσεις του ΡΚΚ υπονόμευσαν την ειρηνευτική διαδικασία, ο τρόπος με τον οποίο το τουρκικό κράτος χειρίζεται το πρόβλημα του ΡΚΚ, αποτελεί αναμφίβολα τη μεγαλύτερη στήριξη, που μπορεί κανείς να παρέχει σε αυτήν την οργάνωση, για να επιτύχει τους στόχους της. Σαφώς, η κατάσταση κρίνεται ιδιαίτερα επικίνδυνη και ερωτήματα όπως το εάν αυτές οι συγκρούσεις αποτελούν ένα ξέσπασμα οργής κατά της βίας του PKK ή εάν πρόκειται για μια οργή που χειραγωγείται από στοιχεία εντός του κράτους, θα πρέπει να απαντηθούν.
Οι «μαύρες μέρες» της Δημοκρατίας και η φίμωση του Τύπου
Καθώς η προεκλογική περίοδος βρίσκεται σε εξέλιξη και το κλίμα στο εσωτερικό παραμένει ιδιαίτερα τεταμένο, τα περιστατικά προπαγάνδας των φιλοκυβερνητικών μέσων ενημέρωσης και οι επιθέσεις εναντίον των ανεξάρτητων δημοσιογραφικών φωνών αυξάνονται. Στις 6 Σεπτεμβρίου, περίπου διακόσιοι υποστηρικτές του Κόμματος Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης συγκεντρώθηκαν έξω από τα γραφεία της εφημερίδας Χουριέτ με σκοπό να διαμαρτυρηθούν, διότι, όπως υποστηρίζουν, η εφημερίδα παραποιεί τις δηλώσεις και τις ειδήσεις που αφορούν στον Πρόεδρο. Το συγκεντρωμένο πλήθος, επιτέθηκε στο προσωπικό ασφαλείας, προκάλεσε ζημιές στο κτίριο και έκαψε τη σημαία της εφημερίδας. Ο εκδότης της Χουριέτ, Σεντάτ Εργκίν, τοποθετήθηκε για το περιστατικό και δήλωσε μεταξύ άλλων πως «σε μια δημοκρατία, τα κόμματα θα πρέπει να κρατούν αποστάσεις από τη βία».
Ένα ακόμα, πιο ανησυχητικό, γεγονός εκτυλίχθηκε στις 14 Σεπτεμβρίου, όταν η τουρκική αστυνομία πραγματοποίησε έφοδο στα γραφεία του περιοδικού Νοκτά στην Κωνσταντινούπολη, μετά τη δημοσίευση ενός εξωφύλλου, που αποτελούσε προϊόν φωτομοντάζ, και έδειχνε τον Τούρκο Πρόεδρο να τραβά φωτογραφική αυτοπροσωπογραφία (selfie) σε κηδεία Τούρκου στρατιώτη. Η αντιτρομοκρατική αστυνομία, κατόπιν εισαγγελικής εντολής, εισέβαλε στα γραφεία του περιοδικού, και κατάσχεσε όλα τα αντίτυπα, ενώ ο αρχισυντάκτης, Μουράτ Τσαπάν, συνελήφθη με την κατηγορία της «προσβολής του Προέδρου και της άσκησης προπαγάνδας υπέρ τρομοκρατικής οργάνωσης». Λίγες μέρες νωρίτερα, η αστυνομία της Άγκυρας είχε πραγματοποιήσει έφοδο στα γραφεία του ομίλου Ντογκάν, είχε φυλακίσει δύο δημοσιογράφους και είχε απελάσει ακόμα έναν, με τις ίδιες κατηγορίες. Τα περιστατικά αυτά, καταδεικνύουν το βαθμό συρρίκνωσης της ελευθερίας του Τύπου στην Τουρκία, ενώ αποτελούν δείγμα όχι μόνον ενός απλού αυταρχικού συστήματος διακυβέρνησης, αλλά σημάδι ολοκληρωτισμού, με την επιβολή αυστηρής λογοκρισίας.
Πόλωση και εθνικιστικές τάσεις
Το σχέδιο χάους, που πολλοί υποστηρίζουν ότι εφαρμόζεται από την κυβέρνηση, προκειμένου το Κόμμα Δικαιοσύνης και Ανάπτυξης (ΑΚΡ) να εξασφαλίσει την πλειοψηφία των εδρών στην επόμενη Εθνοσυνέλευση και ο Πρόεδρος Ερντογάν να εδραιώσει την εξουσία του, έχει για την Τουρκία ένα τεράστιο τίμημα. Βασική επιδίωξη για τον Τούρκο Πρόεδρο ήταν να ταυτίσει στα μάτια των ψηφοφόρων το φιλοκουρδικό Δημοκρατικό Κόμμα των Λαών (HDP) με τις δράσεις του ΡΚΚ, έτσι ώστε το HDP να μην καταφέρει να ξεπεράσει το όριο του 10% στις πρόωρες εκλογές του Νοεμβρίου και το ΑΚΡ να σχηματίσει αυτοδύναμη μονοκομματική κυβέρνηση.
Ωστόσο, η προπαγάνδα αυτή, έχει προκαλέσει την αφύπνιση του ρατσιστικού και εθνικιστικού μέρους της κοινωνίας. Έχει καλλιεργηθεί ένα περιβάλλον, όπου όλοι οι Κούρδοι, ανεξάρτητα από το εάν υποστηρίζουν το ΡΚΚ ή όχι, θεωρούνται εχθροί. Εργαζόμενοι σε διάφορα μέρη της Τουρκίας έχουν υποστεί επίθεση μόνο και μόνο επειδή είναι Κούρδοι. Πολλοί άνθρωποι έχουν παρενοχληθεί επειδή μιλούν κουρδικά. Περισσότερα από 400 γραφεία του HDP σε όλη τη χώρα έχουν υποστεί βανδαλισμούς. Η τουρκική κυβέρνηση υποστηρίζει ότι μάχεται ενάντια στην τρομοκρατία (του ΡΚΚ), ενώ στην πραγματικότητα έχει παράξει το χειρότερο είδος ρατσιστικών επιθέσεων. Είναι επίσης ανησυχητικό πως αυτού του είδους οι επιθέσεις, είτε προέρχονται από την υπερεθνικιστική οργάνωση των Γκρίζων Λύκων, είτε χειραγωγούνται από κρατικούς δρώντες, γίνονται ανεκτές από την τουρκική αστυνομία. Την ίδια αστυνομία, που, δύο χρόνια πριν, είχε κατηγορηθεί για υπέρμετρη κρατική καταστολή και χρήση βίας.
Η κατάσταση που διαμορφώνεται στην Άγκυρα κρίνεται ιδιαίτερα ανησυχητική για το μέλλον της χώρας. Το AKP έχει προκαλέσει ρατσιστικές και εθνικιστικές ομάδες με την «παρεμπόδιση» της νόμιμης και δημοκρατικής έκφρασης του κουρδικού κινήματος. Το HDP δεν είναι σε θέση να διεξάγει πολιτική. Το PKK, επίσης, συμβάλλει σε αυτό το γεγονός μέσω των ενόπλων επιθέσεων. Μία περαιτέρω κλιμάκωση μπορεί να οδηγήσει σε έναν ενδεχόμενο εμφύλιο πόλεμο με εθνοτικές, θρησκευτικές και ιδεολογικές διαστάσεις. Και σε αυτήν την περίπτωση τίθεται εν αμφιβόλω το εάν η Τουρκία θα είναι σε θέση να διατηρήσει την ενότητα και την εδαφική της ακεραιότητα. Μέχρι στιγμής, η προσπάθεια επιβολής της «ατζέντας» Ερντογάν και τα εκβιαστικά διλλήματα τα οποία θέτει, έχουν κοστίσει στην Άγκυρα μία βαθιά πολωμένη κοινωνία, μια καταρρέουσα οικονομία, τη δημιουργία εσωτερικού χάους και, φυσικά, ανθρώπινες ζωές.
* Διεθνολόγος – απόφοιτη του Προγράμματος Μεταπτυχιακών Σπουδών «Πολιτικές, Οικονομικές και Διεθνείς Σχέσεις στη Μεσόγειο», του Πανεπιστημίου Αιγαίου.
