Από την έναρξη του πολέμου, η Τουρκία προσπαθεί να κρατά στάση «επιτήδειου ουδέτερου», θέλοντας να διαδραματίσει σημαντικό γεωστρατηγικό ρόλο στις γεωπολιτικές ανακατατάξεις του ευρύτερου χώρου της Μέσης Ανατολής. Λειτουργεί ως περιφερειακή δύναμη στην περιοχή αποφεύγοντας τον ρόλο του «δεδομένου συμμάχου». Παρά την ξεκάθαρη στήριξή της προς το Ιράν, η υποστήριξη αυτή έμεινε μονάχα σε διπλωματικό επίπεδο και όχι με όρους ενεργούς στρατιωτικής εμπλοκής. Την ίδια στρατηγική είδαμε να ακολουθεί και στην περίπτωση του πολέμου στην Ουκρανία, όπου έφθασε στο σημείο να διεξάγονται ειρηνευτικές διαπραγματεύσεις στη Κωνσταντινούπολη (Μάιος 2025), αλλά και με τη συμμετοχή της στο Συμβούλιο Ειρήνης και Ασφάλειας για τη Γάζα, θέτοντας στην ατζέντα την ακύρωση των σχεδίων αποπαλαιστινιοποίησης της περιοχής.
Σήμερα, το ίδιο συμβαίνει με τη συμμετοχή της στο, υπό διαμόρφωση, διπλωματικό σκέλος αποκλιμάκωσης του πολέμου και τη συνάντηση στο Ισλαμαμπάντ, μεταξύ Πακιστάν, Αιγύπτου, Σαουδικής Αραβίας και της ίδιας. Προ ξεσπάσματος του πολέμου έσπευσε να συναντηθεί, για λόγους αποτροπής, τον Ιανουάριο, μόλις έναν μήνα προ της ενάρξεως των συγκρούσεων, αλλά και τον Ιούνιο του 2025, μετά την πυραυλική επίθεση του Ισραήλ στη Τεχεράνη.
Η στάση της στον πόλεμο στο Ιράν
Στην περίπτωση του πολέμου στο Ιράν, αρχικώς καταδίκασε την ιμπεριαλιστική επέμβαση των ΗΠΑ – Ισραήλ κατά του Ιράν ως κατάφωρη παράβαση του Διεθνούς Δικαίου, χωρίς ωστόσο να προχωρήσει σε κλείσιμο των νατοϊκών βάσεων στο εσωτερικό της. Λίγες μέρες αργότερα, η Τουρκία καταδίκασε τις επιθέσεις του Ιράν προς μουσουλμανικές χώρες του Κόλπου, καλώντας το Ιράν να μη συνδράμει στο στρατηγικό παιχνίδι του Ισραήλ για δημιουργία μακροχρόνιων συγκρούσεων μεταξύ ισλαμικών χωρών. Σε αυτό το πλαίσιο, παρενέβη διπλωματικά και στην περίπτωση του Ιράκ, όπου παρενέβη προκειμένου να σταματήσει τις επιθέσεις, της ιρακινής ισλαμιστικής οργάνωσης, Χάσντ Αλ – Σαάμπι, προς το Ιράν. Παράλληλα κριτική άσκησε και σε «Μοναρχίες του Κόλπου», κυρίως σε Σαουδική Αραβία και Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, υποστηρίζοντας πως με τη στάση τους τα προαναφερθέντα κράτη συνηγορούν υπέρ των σχεδίων ΗΠΑ – Ισραήλ. Τέλος, διαχειρίστηκε με διπλωματική «ψυχραιμία» την εκτόξευση πυραύλων προς τα εδάφη της, δίχως να λάβει στρατιωτικές πρωτοβουλίες. Από μεριάς Τουρκίας αυτή η ενέργεια διαβάστηκε ως προσπάθεια εκμαίευσης της τουρκικής στρατιωτικής συμμετοχής στον πόλεμο.[1]
Ο αποσταθεροποιητικός παράγοντας
Για τη Τουρκία, πρόβλημα αποτελούν στρατηγικές επιδιώξεις και η δομική επιρροή του Ισραήλ στην αμερικανική εξωτερική πολιτική. Ήδη από το 2010, κατά τη διάρκεια συνόδου του ΟΗΕ, ο Νετανιάχου σε ανύποπτο χρόνο έθετε θέμα ανάπτυξης πυρηνικών από το Ιράν προσπαθώντας να ενεργοποιήσει τα αμερικανικά αντανακλαστικά κατά του Ιράν. Το Ισραήλ δρα ως αποσταθεροποιητικός παράγοντας στην περιοχή και διατηρεί μακροχρόνια αντικρουόμενα συμφέροντα προς την Τουρκία. Στην περίπτωση του διαδραματιζόμενου πολέμου, το παραπάνω γεγονός συμπληρώνουν οι ισχυρισμοί της Τουρκίας για ανάπτυξη κουρδικών πολιτοφυλακών με συνδρομή της Μοσάντ. Ενδεχομένως ο προβληματισμός για την Τουρκία να ήταν μεγαλύτερος αν ΗΠΑ και Ισραήλ δεν είχαν δώσει το «πράσινο φως» στη νέα κυβέρνηση της Συρίας, του τζιχαντιστή Αλ – Σαάρα, να πλήξει τις κουρδικές πολιτοφυλακές.
Σε ό,τι αφορά το Ιράν, η Τουρκία παρά τις διαταραγμένες σχέσεις, λόγω της υποστήριξης διαφορετικών πλευρών στον πόλεμο διά αντιπροσώπων στη Συρία και παρά τις θρησκευτικές διαφορές, οι οποίες αποτυπώνονται και σε επίπεδα συμμαχιών, εντός του ισλάμ (Τουρκία, σουνιτικό ισλάμ – Ιράν, σηιτικό ισλάμ), επιθυμεί τη διατήρηση του καθεστώτος. Διατηρεί κοινή αντίληψη με το Ιράν για τις αυτονομιστικές τάσεις των Κούρδων, ενώ ευνοείται και από ενδεχόμενη αναχαίτιση του Ισραήλ.
Το κλείσιμο των Στενών του Ορμούζ
Στο ζήτημα των Στενών του Ορμούζ επιρρίπτει ευθύνες σε ΗΠΑ – Ισραήλ για κλείσιμο λόγω των πολεμικών τους ενεργειών, ενώ παράλληλα κρατά δίαυλο επικοινωνίας με το Ιράν για το άνοιγμα των Στενών, αναγνωρίζοντας πως το κλείσιμο δρα αποτρεπτικά για το Ιράν έναντι εξωτερικών απειλών. Ωστόσο, το κλείσιμο των Στενών δημιουργεί προβλήματα σε ένα κράτος το οποίο εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από εισαγωγή ξένων πηγών ενέργειας, ενώ επηρεάζει αρνητικά τις εμπορικές και χρηματοπιστωτικές συναλλαγές με χώρες του Κόλπου. Μόνο το 2024, η Τουρκία είχε επωφεληθεί με 16.9 δισ. δολάρια, εκ των οποίων 6.6 δισ. προς το Ιράν, λόγω των εμπορικών της δραστηριοτήτων σε καταναλωτικά αγαθά και βιομηχανικά προϊόντα. Σε σενάριο συνέχισης μακροπρόθεσμου του πολέμου προβλέπεται συρρίκνωση των εξαγωγών, ύψους 10%[2]. Συνεπώς, διαβάζοντας το κρίσιμο πρόβλημα εμπορικής συνδεσιμότητας που προκύπτει λόγω του πολέμου, η Τουρκία τοποθετεί στους τους μακροπρόθεσμους σχεδιασμούς το Kalkınma Yolu Projesi (Έργο Αναπτυξιακής Οδού), όπου η γείτονος χώρα θα επιδιώξει τη συμβολή της ως «εμπορικός κόμβος» στις διεθνείς αγορές.
Στάσεις της τούρκικης αριστεράς
Κλείνοντας, μιλήσαμε με τον Κιβάντς Ελιατσίκ, μέλος και συνδικαλιστή του DİSK (Συνομοσπονδία Προοδευτικών Συνδικάτων Τουρκίας), για το πώς βιώνει η τουρκική κοινωνία τις εξελίξεις του πολέμου, την ενεργειακή κρίση, τη πρόκληση προσφυγικών ροών αλλά και για τη στάση της τουρκικής αριστεράς απέναντι στο περιφερειακό πόλεμο που διεξάγεται στη περιοχή μας. Ακολουθεί η τοποθέτησή του:
«Η Μέση Ανατολή βρίσκεται εδώ και καιρό σε κατάσταση ένοπλων συγκρούσεων, πολέμων και πολιτικών εντάσεων. Στις 7 Οκτωβρίου ξεκίνησε ένας νέος κύκλος βίας, αλλά φυσικά ο πόλεμος δεν άρχισε εκείνη την ημέρα. Γάζα, Λίβανος, Υεμένη, ξανά Λίβανος και τώρα Ιράν… Με τα αντίποινα του Ιράν βλέπουμε ότι ο πόλεμος εξαπλώνεται στην περιοχή. Ενδεχομένως να βρισκόμαστε στο κατώφλι ενός μεγαλύτερου πολέμου, ο οποίος μελλοντικά, μάλιστα, θα αναφέρεται στα σχολικά βιβλία ως ο “Τρίτος Παγκόσμιος Πόλεμος”.
Η κοινωνία της Τουρκίας είναι παραδοσιακά ιδιαίτερα ευαίσθητη στις εξελίξεις στη Μέση Ανατολή, ιδιαίτερα στο παλαιστινιακό ζήτημα. Κατά τη διάρκεια των επιθέσεων του Ισραήλ κατά της Παλαιστίνης οργανώθηκαν μεγάλες διαδηλώσεις, κοινωνικές καμπάνιες και αντιπολεμικές δράσεις. Ωστόσο, τα τελευταία χρόνια, με τη συρρίκνωση του δημοκρατικού χώρου και την υποχώρηση της ελευθερίας της έκφρασης, παρατηρείται και αποδυνάμωση του αντιπολεμικού κινήματος. Απέναντι στις επιθέσεις κατά του Ιράν και στον κίνδυνο περιφερειακού πολέμου, δεν διεξάγεται μια ισχυρή και ευρεία κοινωνική συζήτηση σχετικά με τη πιθανή στάση της Τουρκίας. Αυτή η κατάσταση δημιουργεί σύγχυση στην κοινωνία τόσο ως προς τις κρατικές πολιτικές όσο και ως προς τις παρεμβάσεις των ΗΠΑ.
Δεδομένου ότι η φετινή Σύνοδος Κορυφής του ΝΑΤΟ θα πραγματοποιηθεί στην Άγκυρα, το ΝΑΤΟ, η στρατιωτικοποίηση και οι πολεμικές πολιτικές έχουν γίνει ένα από τα βασικά ζητήματα για τις προοδευτικές δυνάμεις στην Τουρκία. Στις 4 Απριλίου, επέτειο ίδρυσης του ΝΑΤΟ, πραγματοποιήθηκαν διαδηλώσεις σε πολλές πόλεις της χώρας. Σε αυτές τις κινητοποιήσεις εκφράστηκαν αιτήματα για αποχώρηση της Τουρκίας από το ΝΑΤΟ, για διάλυση της συμμαχίας και για κλείσιμο των βάσεων του ΝΑΤΟ στην Τουρκία. Συνδικάτα, πολιτικά κόμματα και οργανώσεις νεολαίας συμμετείχαν σε αυτές τις διαδηλώσεις.
Στην τουρκική αριστερά υπάρχουν διαφορετικές στάσεις σχετικά με τον πόλεμο με το Ιράν. Ένα τμήμα τον θεωρεί ιμπεριαλιστική επέμβαση των ΗΠΑ και του Ισραήλ και αντιτίθεται σε αυτήν. Ένα άλλο τμήμα εστιάζει στον καταπιεστικό χαρακτήρα του ιρανικού καθεστώτος, δίνοντας έμφαση ιδιαίτερα στους αγώνες για ελευθερία των γυναικών, των Κούρδων και των αντιπολιτευόμενων ομάδων. Μια τρίτη προσέγγιση τονίζει τη στήριξη του Ιράν στην παλαιστινιακή αντίσταση και υποστηρίζει ότι το Ιράν πρέπει να στηριχθεί. Κούρδοι πολιτικοί υπογραμμίζουν τόσο την ανάγκη για ελευθερία και δημοκρατία όσο και το ότι οι Κούρδοι του Ιράν δεν θα εμπλακούν στον πόλεμο.
Καθώς ο πόλεμος παρατείνεται, είναι αναπόφευκτο να αυξηθούν οι οικονομικές και δημογραφικές επιπτώσεις του στην Τουρκία. Ιδιαίτερα το ενδεχόμενο κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ θα μπορούσε να έχει σοβαρές συνέπειες για την τουρκική οικονομία, αυξάνοντας περαιτέρω τον πληθωρισμό. Επιπλέον, υπάρχει η πιθανότητα ενός νέου κύματος μετανάστευσης. Αφγανοί πρόσφυγες στο Ιράν καθώς και ιρανοί πολίτες ενδέχεται να κατευθυνθούν προς την Τουρκία. Οι αρμόδιοι θεσμοί της χώρας πρέπει να είναι προετοιμασμένοι για αυτό το ενδεχόμενο.
Συμπερασματικά, η τουρκική αριστερά οφείλει να λάβει σαφή θέση απέναντι στον πόλεμο, χωρίς να αγνοεί τον ιμπεριαλιστικό και καταστροφικό του χαρακτήρα, αλλά και χωρίς να ξεχνά τα αιτήματα του ιρανικού λαού για δημοκρατία και ελευθερία. Μπορούμε να πούμε ότι τις επόμενες εβδομάδες αυτά τα αιτήματα θα εκφραστούν πιο έντονα στους δρόμους».
Φωτο: Diane Krauthamer / Flickr
Σημειώσεις:
1. Bakan Fidan: Amerika ve İsrail’in hukuksuz olarak başlattığı bu savaş bölgesel yayılma tehlikesiyle baş başa. Www.aa.com.Tr. Retrieved 3, 2026, from https://www.aa.com.tr/tr/gundem/bakan-fidan-amerika-ve-israilin-hukuksuz-olarak-baslattigi-bu-savas-bolgesel-yayilma-tehlikesiyle-bas-basa/3882341
2. Aslan, M. (2026). ABD/İsrail-İran Savaşının Türkiye’nin Körfez Bölgesi İhracatına Olası Etkileri. Www.setav.org. https://www.setav.org/abdisrail-iran-savasinin-turkiyenin-korfez-bolgesi-ihracatina-olasi-etkileri
