Το 1983 κυκλοφορεί ο δίσκος του Διονύση Σαββόπουλου «Τραπεζάκια Έξω». Σε ένα από τα τραγούδια του δίσκου, αυτό με τον τίτλο «Νέο Κύμα» συναντάμε τους στίχους: «Οι εμπνεύσεις μου είναι γλωσσοδέτες, νιώθω συχνά σαν τους τριγύρω σκηνοθέτες που οδηγήσαν μια γενιά στα πιο βαθιά χασμουρητά». Στίχοι που θα μπορούσαμε να πούμε πως στοίχειωσαν το ελληνικό σινεμά της δεκαετίας του 1980, αλλά και των δεκαετιών που ακολούθησαν.
Σαράντα δύο χρόνια μετά ο Διονύσης Σαββόπουλος πεθαίνει αφήνοντας πίσω του μια στοιχειωμένη κινηματογραφία και μία γενιά (ή και πολλές) παραδομένη στα πιο βαθιά χασμουρητά που της επιφύλασσαν όχι οι τριγύρω σκηνοθέτες, όπως έσπευσε τότε το ᾽83 να τραγουδήσει ο Νιόνιος, αλλά οι χορηγοί, οι σπόνσορες, οι διαφημιστές, οι influencers, οι μαρκετίστες, οι επικοινωνιολόγοι, οι image makers, οι content creators, οι διευθύνοντες σύμβουλοι, οι opinion leaders και makers, οι πάροχοι, οι πλατφόρμες, οι δικηγόροι, οι ορκωτοί λογιστές, οι σύμβουλοι, οι PR και social media managers, οι brand ambassadors, οι πελάτες, οι μεσάζοντες, οι μάνατζερ, οι ατζέντηδες, οι media planners, οι στρατηγικοί συνεργάτες, οι επιχειρηματίες, τα στελέχη, οι επενδυτές, τα funds, οι showrunners, τα μνημόνια συνεργασίας, τα viral, τα κλικ, οι παράγοντες… Κάπου ανάμεσα σε όλους αυτούς, οι millennials, οι gen z, οι gen x, ακόμη και οι boomers αλλά και οι gen alpha, προσπαθούν να ορθοποδήσουν, να μην λιποθυμήσουν από τη βαρεμάρα, τη νύστα, την ανία, τα χασμουρητά που τους χαρίζουν απλόχερα τα ριάλιτι και τα talent shows, οι θρησκευτικές σειρές και οι οικογενειακές κωμωδίες, τα crime stories εμπνευσμένα από αληθινές ιστορίες, τα καθημερινά, τα ξένα φορμάτ, οι σειρές με product placement, τα podcasts, τα tutorials, τα reels, τα tiktok trends, το gaming content, τα viral challenges, τα unboxings, τα product reviews, τα web series, οι διασκευές του παλιού καλού ελληνικού κινηματογράφου.
Οι ταινίες δεν είναι πια ταινίες, είναι projects, επενδυτικά σχέδια, πολιτιστικά κριτήρια. Και ο κινηματογράφος δεν είναι κινηματογράφος, αλλά οπτικοακουστικός τομέας. Και οι σκηνοθέτες τρέχουμε να κάνουμε τικ σε κουτάκια που θα μας φέρουν την πολυπόθητη χρηματοδότηση, και μετά την πολυπόθητη πρεμιέρα σε ένα διεθνές φεστιβάλ και τις πολυπόθητες ουρές σε μια κινηματογραφική αίθουσα. Τρέχουμε για να έχουμε πολλά projects σε development, γιατί δεν ξέρεις ποιο θα κάτσει πρώτο, και γιατί πρέπει να ζεις και να δημιουργείς όσο περιμένεις να κάτσει αυτό το πρώτο που θα κάτσει.
Και το κοινό τρέχει σαν ζόμπι να καταναλώσει περιεχόμενο, να σκρολάρει, να κάνει binge-watching, second-screen viewing, να γράψει στο letterboxd.
Και η Πολιτεία τρέχει κι αυτή, να μη μείνει εκτός μόδας, έχει κι αυτή τους συμβούλους και τους χορηγούς της, υπογράφει τα μνημόνια συνεργασίας της με τους στρατηγικούς συνεργάτες της, στήνει business plans και σχέδια δράσης, συμμετέχει σε πάνελ και ημερίδες, και πιστεύει όπως κάποτε κι ο Νιόνιος πως οι τριγύρω σκηνοθέτες οδήγησαν μια γενιά στα πιο βαθιά χασμουρητά, οπότε έχει βάλει σκοπό να μας εξοντώσει και να μας μετατρέψει όλους σε αρχοντοχωριάτες content creators με κουστούμια και πλαστικό χαμόγελο.
Έτσι το Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου έγινε Ελληνικό Κέντρο Κινηματογράφου Οπτικοακουστικών Μέσων και Δημιουργίας (για λίγο είχε δίπλα του και το Creative Greece, το οποίο στην πορεία για άγνωστους λόγους αποσχίστηκε), απέκτησε πλήρες οργανόγραμμα με πολλές διευθύνσεις, υποδιευθύνσεις, χαρτοφυλάκια, και corporate περιβάλλον, και είναι σε απευθείας επικοινωνία με την κυβέρνηση για να εξυπηρετήσει την ιδεολογική ατζέντα της, δηλαδή να προστατεύσει το κοινό από τους τριγύρω σκηνοθέτες που το οδηγούν σε βαθιά χασμουρητά, και πρόσφατα για να προστατεύσει και τη δημόσια τάξη, την κοινωνική ειρήνη και συνοχή, και τελικά το υπέρτερο δημόσιο συμφέρον. Κι έτσι ένας ανεξάρτητος φορέας μετατράπηκε σε Ιδεολογικό Μηχανισμό του Κράτους, που αν χρειαστεί λογοκρίνει, που ασκεί και δέχεται πιέσεις, που συνομιλεί απευθείας με τα κεντρικά, και με τους παρόχους που ανεβάζουν και κατεβάζουν κυβερνήσεις (αρκεί κι αυτοί να είναι λίγο προσεκτικοί και να μην εντάσσουν σε πρόγραμμα τους τη συνέντευξη ενός τρομοκράτη), κάνει μπίζνες στα Βαλκάνια αλλά και στις Ινδίες, συνδιαλέγεται μόνο με πατριαρχικές μάτσο φιγούρες και με την Αγορά και το αόρατο χέρι της, και εκκολάπτει σχέσεις εξάρτησης, σχέσεις εξουσίας, θρέφει απειλές και φόβο. Στην τζαμαρία όμως έχει και κάτι μύγες που τον ενοχλούν και του κόβουν τη θέα στην πλατεία Κολωνακίου, ζητώντας Ορατότητα, ζητώντας να μην είναι η Ελλάδα στην τελευταία θέση της Ευρώπης όσο αφορά τη χρηματοδότηση του εγχώριου σινεμά με βάση ποιοτικά κριτήρια. Είναι οι τριγύρω σκηνοθέτες, μαζί και με όλες και όλους τις και τους εργαζόμενους στο Ελληνικό Σινεμά, που με το βουητό μας προσπαθούμε να διακόψουμε τα χασμουρητά, να ενοχλήσουμε, να βρούμε εκείνο το κλάσμα του δευτερολέπτου που από τα ανοιχτά σε στάση χασμουρητού στόματα θα εισχωρήσουμε στους φάρυγγες και θα καταλήξουμε στις καρδιές και τα στομάχια, και τελικά θα χυθούμε στα σώματα, θα προσπαθήσουμε να τους δώσουμε ξανά ζωή, ελπίδα, χαρά, να μετατρέψουμε τον συσσωρευμένο θυμό, την οργή και τη θλίψη σε πραγματική αντίσταση και διεκδίκηση, και τελικά να μη φοβηθούμε ούτε τα Τραπεζάκια Μέσα ούτε τα Τραπεζάκια Έξω, ούτε τα Παλιά Κύματα, ούτε τα Νέα Κύματα.
Φωτο: Constantinos C / Flickr
Η Ελίνα Ψύκου είναι σκηνοθέτης, σεναριογράφος και παραγωγός
