Φωτογραφία: Gabriela Sanabria
Από το Καρακόλ του Οβεντίκ, στην Τσιάπας, ο EZLN ξεκίνησε την τιμητική εκδήλωση μνήμης για την 32η επέτειο της ζαπατιστικής εξέγερσης του 1994, με επίκεντρο την συλλογική μνήμη, κριτική στο καπιταλιστικό σύστημα και την ανακοίνωση μιας νέας φάσης αυτονομίας, βασισμένης στο «Κοινό».
Οβεντίκ, Τσιάπας. 31 Δεκεμβρίου 2025.— Από το Καρακόλ του Οβεντίκ, βάσεις στήριξης, πολιτοφύλακες, αντάρτες και αλληλέγγυες κοινότητες από το Μεξικό και όλο τον κόσμο ξεκίνησαν την τιμητική μνήμη για την 32η επέτειο της εξέγερσης του Στρατού των Ζαπατίστας (EZLN). Η ημέρα συγκέντρωσε τον συλλογικό λόγο, την ιστορική μνήμη και την κοινοτική γιορτή, σε μια πράξη που θύμισε την απαρχή της εξέγερσης του 1994 και την πολιτική της επικαιρότητα, περισσότερες από τρεις δεκαετίες μετά.
Η συνάντηση πραγματοποιήθηκε στο πλαίσιο της 31ης Δεκεμβρίου, ημερομηνίας εμβληματικής για τον ζαπατισμό. Σε αντίθεση με τον σημερινό εορταστικό χαρακτήρα, οι κοινότητες υπενθύμισαν ότι εκείνη η νύχτα του 1994 ήταν αποχαιρετισμός και πόνος, αλλά και μια συλλογική απόφαση απέναντι σε δεκαετίες περιθωριοποίησης, ανισότητας και δομικής βίας. Σήμερα, τόνισαν, η μνήμη δεν είναι νοσταλγία, αλλά πυξίδα για το παρόν.
Έπειτα από 32 χρόνια, ο EZLN επανέλαβε ότι ο δρόμος του συνεχίζεται μέσα από την κοινοτική οργάνωση και την αυτονομία, τώρα σε μια νέα φάση διακυβέρνησης βασισμένη στο «Κοινό», μια πολιτική πρόταση που αμφισβητεί την ιδιωτική ιδιοκτησία, τον ατομικισμό και τις παραδοσιακές μορφές κρατικής εξουσίας και που ποντάρει στη συλλογική ζωή και την αυτοδιάθεση των λαών.
Η μνήμη της εξέγερσης: από τη νύχτα του 1994 έως το παρόν
Κατά την εναρκτήρια πράξη, οι ζαπατιστικές κοινότητες καλωσόρισαν όσους παρευρέθηκαν στο καρακόλ και όσους παρακολούθησαν τη μετάδοση από άλλες γεωγραφίες. Στον αρχικό λόγο υπενθυμίστηκε ότι η ένοπλη εξέγερση του 1994 δεν ήταν μια αυθόρμητη κίνηση, αλλά η απάντηση σε ένα μακρό ιστορικό αρπαγής, εκμετάλλευσης, ταπείνωσης και λήθης που επιβλήθηκαν από το καπιταλιστικό σύστημα και τις κακές κυβερνήσεις.
Οι ομιλίες από τις κοινότητες υπογράμμισαν ότι, τότε, «επρόκειτο για το να σκοτώσεις ή να σκοτωθείς για μια δίκαιη υπόθεση». Η εξέγερση γεννήθηκε όταν όλες οι πόρτες είχαν κλείσει και δεν απέμενε άλλος δρόμος για τη διεκδίκηση στοιχειωδών δικαιωμάτων. Αυτή η μνήμη, επέμειναν, παραμένει αναγκαία για να κατανοηθεί το παρόν και να αποφευχθεί η διαγραφή ή η διαστρέβλωση της ιστορίας.
Σε αντίθεση με εκείνη την αυγή, σημαδεμένη από θλίψη και οργή, η επέτειος του 2025 βιώθηκε ως συλλογική γιορτή. Το μήνυμα, ωστόσο, ήταν σαφές: η γιορτή δεν σημαίνει λήθη, αλλά επαναβεβαίωση μιας πολιτικής δέσμευσης που παραμένει ενεργή, πλέον μέσα από άλλες μορφές αγώνα και οργάνωσης.
Ο λόγος του Εξεγερμένου Υποδιοικητή Μοϊσές: κριτική στο σύστημα και συνέχεια του αγώνα
Στην παρέμβασή του, ο Εξεγερμένος Υποδιοικητής Μοϊσές απηύθυνε χαιρετισμό στις κοινότητες και τις βάσεις στήριξης που συγκεντρώθηκαν στο Οβεντίκ και σε εκείνες που παρακολούθησαν την εκδήλωση από τα διαφορετικά ζαπατιστικά καρακόλ. Υπενθύμισε ότι η «αξιοπρεπής οργή» που γέννησε την εξέγερση παραμένει ζωντανή, επειδή οι συνθήκες που την προκάλεσαν δεν έχουν εξαφανιστεί.
Το μήνυμά του ήταν αιχμηρό στην κριτική του προς τον καπιταλισμό και τις κυβερνήσεις που τον διαχειρίζονται. Ο Μοϊσές τόνισε ότι η αδικία, η φτώχεια, η ανισότητα και η λεηλασία συνεχίζονται και ότι δεν είναι δυνατόν να εξανθρωπιστεί ένα σύστημα που στηρίζεται στην εκμετάλλευση. Αμφισβήτησε επίσης τους επίσημους λόγους που υπόσχονται μετασχηματισμό, υποστηρίζοντας ότι οι μεταρρυθμίσεις και οι δημόσιες πολιτικές συνεχίζουν να ωφελούν τους πλούσιους και τα διακρατικά συμφέροντα.
Από το Οβεντίκ, ο ζαπατιστικός λόγος επέμεινε ότι η ελευθερία, η δικαιοσύνη και η δημοκρατία δεν παραχωρούνται από τα πάνω. «Δεν θα μας τις δώσουν», ειπώθηκε· πρέπει να κατακτηθούν μέσω της πραγματικής οργάνωσης των λαών. Ο ζαπατιστικός αγώνας, επανέλαβε ο Μοϊσές, είναι πολιτικός και ιδεολογικός, με ειρηνικό προσανατολισμό, αλλά με πλήρη συνείδηση της δομικής βίας που αντιμετωπίζουν όσοι οικοδομούν την αυτονομία.
«Το Κοινό»: μια νέα φάση διακυβέρνησης και ορίζοντας μακράς πνοής
Ένας από τους κεντρικούς άξονες της επετείου ήταν η εξήγηση του «Κοινού» ως πολιτικού ορίζοντα του ζαπατισμού. Οι κοινότητες επισήμαναν ότι αυτή η πρόταση δεν περιορίζεται σε ένα σύνθημα, αλλά συνεπάγεται μια ριζική επαναθεώρηση του τρόπου διακυβέρνησης, παραγωγής και σχέσεων, ρήξη με τη λογική της ιδιοκτησίας και του ατομικισμού που επιβάλλει ο καπιταλισμός.
Το «Κοινό», εξήγησαν, είναι ένα στοίχημα μακράς πνοής, σχεδιασμένο για δεκαετίες, ακόμη και για πάνω από έναν αιώνα. Πρόκειται για μια διαδικασία υπό διαμόρφωση, που απαιτεί μελέτη, στοχασμό, πράξη και συλλογική λήψη αποφάσεων, αναγνωρίζοντας ότι δεν υπάρχει προκαθορισμένο εγχειρίδιο: ο δρόμος θα χαραχθεί μέσα από τη συγκεκριμένη πραγματικότητα των λαών.
Οι ζαπατιστικές κοινότητες τόνισαν ότι αυτή η πρόταση δεν είναι αποκλειστικά του EZLN. Απευθύνεται στον λαό του Μεξικού και στον κόσμο, ως πρόσκληση να φανταστούν και να οικοδομήσουν άλλες δυνατές μορφές ζωής, βασισμένες στην ισότητα, τη συλλογικότητα και τον σεβασμό στη γη, απέναντι σε μια ολοένα και βαθύτερη πολιτισμική και περιβαλλοντική κρίση.
Κάλεσμα στην οργάνωση και σε νέες συναντήσεις το 2026
Προς το κλείσιμο της πολιτικής εκδήλωσης, ο EZLN κάλεσε λαούς, συλλογικότητες και οργανώσεις να ενισχύσουν την οργάνωση από τα κάτω. Η πρόσκληση αφορούσε την ανάλυση της πραγματικότητας κάθε τόπου και, από εκεί, να σκεφτούν πώς μπορεί να οικοδομηθεί το Κοινό ως εναλλακτική στον κυρίαρχο καπιταλιστικό κόσμο.
Σε αυτό το πλαίσιο, οι κοινότητες ανακοίνωσαν τη διοργάνωση συναντήσεων και «σπορείων» (semilleros) κατά τη διάρκεια του 2026, που θα συνδέονται με την τέχνη, την κριτική σκέψη και τα ανθρώπινα δικαιώματα. Οι χώροι αυτοί θα επιδιώξουν την ανταλλαγή εμπειριών αγώνα, οργάνωσης και συλλογικής εργασίας, καθώς και τη διασύνδεση αντιστάσεων ανάμεσα στην ύπαιθρο και την πόλη και ανάμεσα σε διαφορετικές γεωγραφίες του κόσμου.
Η ημέρα ολοκληρώθηκε με συνθήματα, μουσική και λαϊκό χορό στο καρακόλ του Οβεντίκ. Ανάμεσα σε κραυγές «¡Viva el EZLN!» και «¡Vivan los pueblos indígenas!», η γιορτή επαναβεβαίωσε ότι, 32 χρόνια μετά την εξέγερση, ο ζαπατισμός παραμένει ζωντανός, βαδίζοντας με μνήμη, οργάνωση και συλλογικό ορίζοντα.
