ΠΡΟΕΔΡΙΚΕΣ ΕΚΛΟΓΕΣ ΣΤΗΝ ΠΟΛΩΝΙΑ: Ο ΔΕΥΤΕΡΟΣ ΓΥΡΟΣ ΣΤΙΣ 12 ΙΟΥΛΙΟΥ
Του Γκάβιν Ρέι*
Ο πρώτος γύρος των προεδρικών εκλογών στην Πολωνία, που διεξήχθησαν την περασμένη Κυριακή 28 Ιουνίου, επιβεβαίωσε την κυριαρχία των δύο μπλοκ της δεξιάς στην πολωνική πολιτική σκηνή. Ο νυν πρόεδρος της Πολωνίας Άντζεϊ Ντούντα (επικεφαλής του κόμματος Νόμος και Τάξη, PiS) κέρδισε το 43,5% των ψήφων, με τον πολιτικό του αντίπαλο Ράφαλ Τρζασκόφσκι (Πλατφόρμα Πολιτών, ΚΟ) να παίρνει το 30,5% των ψήφων. Παρά το μεγάλο προβάδισμα του Ντούντα, ο δεύτερος γύρος που θα διεξαχθεί στις 12 Ιουλίου, ενδέχεται να είναι ντέρμπι.
Οι προεδρικές εκλογές πραγματοποιούνται στον απόηχο της πανδημίας και της συνακόλουθης βαθιάς, παγκόσμιας οικονομικής ύφεσης. Παρότι η Πολωνία απέφυγε τις χειρότερες συνέπειες της πανδημίας, έχουν καταγραφεί 1.500 επίσημοι θάνατοι από τον COVID-19 (που αντιστοιχούν σε 39 θανάτους ανά ένα εκατομμύριο πολίτες) στη χώρα. Η πολωνική οικονομία εκτιμάται ότι θα καταγράψει πτώση της τάξης του 7% φέτος, οδηγώντας τη χώρα σε ύφεση, για πρώτη φορά από τη δεκαετία του ’90. Σύμφωνα με τις προβλέψεις του υπουργείου Οικονομικών, θα χαθούν περίπου 200.000 θέσεις εργασίας πλήρους απασχόλησης, και οι άνεργοι θα ξεπεράσουν τους 400.000, αυξάνοντας τους καταγεγραμμένους άνεργους στους 1,3 εκατομμύρια. Η Πολωνία έχει ήδη ένα από τα υψηλότερα ποσοστά προσωρινής εργασίας και αυτοαπασχόλησης στην Ευρωπαϊκή Ένωση, με εκατομμύρια ανθρώπων να εργάζονται σε επισφαλείς και ασταθείς συνθήκες.
Οι δύο δεξιές υποψηφιότητες
Η προεκλογική καμπάνια κάθε άλλο παρά εστίασε στα αυξανόμενα οικονομικά προβλήματα και τα προβλήματα υγείας που αντιμετωπίζει η πολωνική κοινωνία. Ο Άντζεϊ Ντούντα, με την ομοφοβική του ρητορική, εστίασε στα δικαιώματα της ΛΟΑΤΚΙ κοινότητας, προκειμένου να κινητοποιήσει τους υποστηρικτές του. Εμφανίστηκε ως υπερασπιστής της παραδοσιακής πυρηνικής πολωνικής οικογένειας και χαρακτήρισε τη ΛΟΑΤΚΙ ως «ιδεολογία» και όχι ως «κοινότητα», που αποτελείται από ανθρώπους. Αυτή η ρητορική τροφοδότησε ένα εχθρικό κλίμα απέναντι στη ΛΟΑΤΚΙ κοινότητα, και είχε ως αποτέλεσμα την αύξηση εγκλημάτων μίσους εναντίον τους. Εν τω μεταξύ, ο Ράφαλ Τρζασκόφσκι δεν παρουσίασε μια θετική εναλλακτική πρόταση έναντι του Ντούντα, αντιθέτως εμφανίστηκε ως πιο μετριοπαθής και σύγχρονος υποψήφιος.
Η ανάλυση της κατανομής των ψήφων στους δύο υποψήφιους είναι αποκαλυπτική των πολιτικών διχασμών που ταλανίζουν τη χώρα. Ο Ντούντα κέρδισε την υποστήριξη των ανατολικών περιοχών της χώρας, της επαρχίας και των μικρών πόλεων, όπως και των ηλικιωμένων και χαμηλού μορφωτικού επιπέδου ψηφοφόρων. Από όταν εξελέγη κυβέρνηση το PiS, το 2015, κατάφερε να κερδίσει τη στήριξη των τμημάτων της κοινωνίας που υποστηρίζουν τις κοινωνικές δαπάνες και την αναδιανομή, όπως και των ανθρώπων που υποστηρίζουν την παράδοση και τις Καθολικές, συντηρητικές αξίες. Παρότι δεν υπάρχει ουσιαστική διαφορά ανάμεσα στο PiS και το ΚΟ, τα δύο αυτά δεξιά κόμματα κατάφεραν να παγιώσουν την πολιτική τους ηγεμονία, με το ΚΟ να κερδίζει τη στήριξη των πλουσίων και αστών ψηφοφόρων, που ζουν κυρίως στις δυτικές περιοχές της Πολωνίας.
Απογοήτευση για την Αριστερά
Οι προεδρικές εκλογές προκάλεσαν τεράστια απογοήτευση στην Αριστερά, με τον υποψήφιό της, Ρόμπερτ Μπεντρόν, να κερδίζει μόλις το 2,2% των ψήφων. Οι απώλειες είναι πολύ σημαντικές για την Αριστερά, συγκριτικά με το 12,5% που κατέγραψε στις βουλευτικές εκλογές πέρυσι. Ο Μπεντρόν δεν κατάφερε να συσπειρώσει τους αριστερούς ψηφοφόρους και στην καμπάνια του δεν κατάφερε να αφήσει ένα σαφές στίγμα. Κέρδισε μόλις το 17% των ψηφοφόρων που αυτοπροσδιορίζονται ως αριστεροί, ενώ ο Τρζασκόφσκι προσέλκυσε το 43% της δεξαμενής των ψηφοφόρων της Αριστεράς. Το Αγροτικό Λαϊκό Κόμμα (PSL) είχε εξίσου κακή απόδοση, καταγράφοντας μόλις 2,5%.
Οι άλλοι δύο υποψήφιοι, Σάιμον Χολόβνια και Κριστόφ Μπόζακ, τα πήγαν σχετικά καλά. Ο Χολόβνια, πρώην δημοσιογράφος, απευθύνθηκε σε διάφορα τμήματα του εκλογικού σώματος, προβάλλοντας την ταυτότητα του ανεξάρτητου υποψηφίου. Κέρδισε, έτσι, σχεδόν το 14% των ψήφων, με την πλειονότητα των ψηφοφόρων να απείχε στις προηγούμενες εκλογές ή να είχε υποστηρίξει το ΚΟ. Εν τω μεταξύ, ο ακροδεξιός υποψήφιος Μπόζακ κατέγραψε ένα ποσοστό της τάξης του 6,9%. Ο Μπόζακ προέρχεται από το ακροδεξιό εθνικιστικό ρεύμα στην Πολωνία, παρότι προσπάθησε να εμφανιστεί ως κοινά αποδεκτός πολιτικός. Το κόμμα του, Συνομοσπονδία, συνδυάζει τον εθνικισμό και το συντηρητισμό με τον ακραίο νεοφιλελευθερισμό. Υποστηρίχθηκε κυρίως από νέους και υψηλού μορφωτικού επιπέδου ψηφοφόρους, που προέρχονται από την περιφέρεια και τις μικρές ή μεσαίες πόλεις. Το ριζοσπαστικό, νεοφιλελεύθερο πρόγραμμά του απευθύνεται στα απογοητευμένα κοινωνικά στρώματα, υποσχόμενο φορολογικές ελαφρύνσεις και κοινωνικές δαπάνες, προωθώντας τη δαρβινική ιδεολογία του ατομικισμού και του ανταγωνισμού.
Η στρατηγική για τον δεύτερο γύρο
Η καμπάνια για το δεύτερο γύρο των εκλογών θα είναι εξαιρετικά τρικυμιώδης, με ομιχλώδες το αποτέλεσμά της. Παρά το ισχυρό προβάδισμα του Ντούντα στον πρώτο γύρο, δεν έχουν απομείνει περιθώρια για να κερδίσει ψήφους από τους χαμένους υποψήφιους. Η στρατηγική που του απομένει είναι να κινητοποιήσει τη βάση του, με την ελπίδα πως αυτό θα αρκεί ώστε να φτάσει το όριο του 50% των ψήφων. Εν τω μεταξύ, ο Τρζασκόφσκι έχει ήδη κερδίσει την υποστήριξη το Χολόβνια και ενδεχομένως τη μεγάλη πλειονότητα των ψηφοφόρων του PSL και της Αριστεράς. Αυτό έχει δημιουργήσει μια δυσάρεστη κατάσταση, αφού οι «κεντροδεξιοί» υποψήφιοι προσπαθούν να διεκδικήσουν τη στήριξη των ψηφοφόρων του Μπόζακ. Το βράδυ των εκλογών, ο Ντούντα και ο Τρζασκόφσκι απευθύνθηκαν στο εκλογικό σώμα του Μπόζακ, επιζητώντας την υποστήριξή του στο δεύτερο γύρο. Ο Ντούντα ισχυρίστηκε πως δεν υπάρχουν θεμελιώδεις διαφορές ανάμεσα στα δύο κόμματα, ενώ ο Τρζασκόφσκι δήλωσε πως και οι δύο συμφωνούν σε βασικά οικονομικά ζητήματα.
Η χαμηλή υποστήριξη της Αριστεράς δείχνει πως έχει ελάχιστο πολιτικό κεφάλαιο να διαπραγματευτεί στο δεύτερο γύρο, με τους δύο υποψήφιους να στρέφουν την προσοχή τους στο να κερδίσουν την υποστήριξη των ψηφοφόρων του Χολόβνια και του Μπόζακ. Ο δεύτερος γύρος θέτει ένα δίλημμα για τους αριστερούς ψηφοφόρους, αφού οι δύο υποψήφιοι εκπροσωπούν διαφορετικές, αλλά αλληλεπικαλυπτόμενες, δεξιές πλατφόρμες και εκλογικές περιφέρειες. Φαίνεται πως η τάση στους αριστερούς ψηφοφόρους είναι να ψηφίσουν τον Τρζασκόφσκι ως τακτική αναγκαιότητα, προκειμένου να σπάσει το πολιτικό μονοπώλιο του PiS, ενδεχομένως να ανακόψει τις ακραίες θέσεις του και να αφήσει χώρο και ευκαιρίες για την Αριστερά. Ό,τι και να συμβεί στις 12 Ιουλίου, η Αριστερά θα έρθει αντιμέτωπη με την πρόκληση να προσπαθήσει να χτίσει έναν πολιτικό κίνημα και ισχυρές δομές, ώστε να σπάσει η δεξιά ηγεμονία στην Πολωνία.
*Βρετανός κοινωνιολόγος που ζει στην Πολωνία. Ιδρυτικό μέλος του θινκ τανκ Naprzód, οργάνωσης-παρατηρητή του ευρωπαϊκού δικτύου transform.
