Να ζούμε τα όνειρά μας, αφήνοντας έξω τα πρέπει, μας παρακινεί η σκηνοθέτρια, θεατρολόγος και δρ. Αισθητικής Φιλοσοφίας, Τζένη Αρσένη στη συνέντευξη που ακολουθεί. Έχοντας δραστηριοποιηθεί εδώ και περίπου 25 χρόνια στον τομέα του πολιτισμού στην Ελλάδα και το εξωτερικό, η Τζένη Αρσένη κυνήγησε από πολύ νωρίς τα όνειρά της, αν αναλογιστεί κανείς ότι σε ηλικία 26 ετών σκηνοθέτησε στο Royal Albert Hall.
Με αφορμή το προσεχές ταξίδι της στην Αμερική, όπου θα σκηνοθετήσει την «Τραγωδία της Κάρμεν» στην Tulsa Opera, η Τζένη Αρσένη μιλά στην Εποχή για τα όνειρα, τη διαδρομή και τις ευαισθησίες της σε κοινωνικά ζητήματα.
Τον Φεβρουάριο θα ταξιδέψετε στην Αμερική, όπου θα σκηνοθετήσετε την «Τραγωδία της Κάρμεν» στην Tulsa Opera. Θα μπορούσατε να μας μιλήσετε για αυτή τη συνεργασία;
Τον Μάρτιο του 2020, είχα σκηνοθετήσει την «Τραγωδία της Κάρμεν» στο Μιλγουόκι. Πρόκειται για τη δραματουργική εκδοχή του Πίτερ Μπρουκ στην «Κάρμεν» του Μπιζέ, μια εκδοχή εξαιρετικά δυναμική που αγαπώ ιδιαίτερα. Οι παραστάσεις σταμάτησαν λόγω καραντίνας, υπήρξε διαδικτυακή προβολή για εκείνες που ακυρώθηκαν, και μεγάλο ενδιαφέρον την ίδια στιγμή. Έτσι, κλήθηκα, από άλλη πολιτεία αυτή τη φορά, να σκηνοθετήσω την ίδια όπερα και ήδη οραματίζομαι τη νέα μου προσέγγιση. Είναι πολύ όμορφο μάλιστα να έχω σε αυτή την παράσταση δύο συνεργάτες μου από παλαιότερες παραγωγές. Η Αμερική είναι μεγάλη αλλά οι άνθρωποι της όπερας γνωριζόμαστε. Η Ελλάδα είναι μικρή αλλά φαίνεται πως κάποιοι κάνουν ότι μπορούν για το αντίθετο…
Δραστηριοποιήστε εδώ και χρόνια στην Ευρώπη και την Αμερική ως σκηνοθέτρια παραστάσεων θεάτρου και όπερας. Πόσο δύσκολο είναι για μια Ελληνίδα να αποκτήσει τη δική της «φωνή» σε διεθνές επίπεδο;
Στα 18 μου έφυγα στην Αγγλία για να σπουδάσω Θέατρο και έμεινα εκεί πολλά χρόνια, συνεχίζοντας τις σπουδές μου στη Φιλοσοφία, εμβαθύνοντας και ανακαλύπτοντας μέσα από τη διδακτορική έρευνα και την καλλιτεχνική πράξη. Μόλις 26 χρονών σκηνοθέτησα στο Royal Albert Hall, και αργότερα στην Αμερική. Η μία παράσταση έφερε την άλλη και συνέχισα να σκηνοθετώ σε μεγάλα θέατρα εκεί. Η πορεία μου στο εξωτερικό ήταν εξελικτική και ήρθε πολύ φυσικά. Αν και είμαι ενεργή καλλιτέχνιδα στην Ελλάδα και υπήρξα και από τους συνδημιουργούς της Πειραματικής Λυρικής Σκηνής, την καλλιτεχνική φωνή και την πορεία που έχω στο εξωτερικό, δεν τις βρήκα στην Ελλάδα, παρότι συνάδελφοι με τιμούν και στη χώρα μας. Δεν μπήκα στο σύστημα -ας μην κάνουμε ότι δεν υπάρχει- επειδή δεν το θέλησα και αυτό έχει κόστος. Κάποιες φορές νιώθω ξένη εδώ, ενώ στο εξωτερικό, και κυρίως στην Αμερική, εργασιακά γνωρίζω τη γλώσσα του χώρου. Δουλεύω χρόνια εκεί. Εφόσον επέλεξα να επιστρέψω για καθαρά συναισθηματικούς λόγους, κρατάω κάποιες συνεργασίες στις ΗΠΑ. Είναι εξαιρετικά έντονοι οι ρυθμοί εκεί αλλά εκτιμώνται βαθιά η πείρα και η γνώση που φέρει κάποιος.
Women of Passion, Women of Greece. Το έργο σας από την πρώτη του παρουσίαση το 2016 στην Αθήνα μέχρι και σήμερα έχει ταξιδέψει σε πολλές χώρες του εξωτερικού. Πρόσφατα παρουσιάστηκε για 11 παραστάσεις στην Κίνα. Πώς αισθάνεστε που έχει λάβει τόση απήχηση;
Είναι αληθινά συγκινητικό να διαπιστώνει κανείς πως το συγγραφικό του έργο αφορά ανθρώπους από διαφορετικά μέρη του κόσμου με ετερόκλητες αναφορές και προσλαμβάνουσες. Συχνά μπορεί να νιώσει κανείς πιο κοντά με ανθρώπους από άλλους τόπους, ακόμα και αν δεν υπάρχουν κοινές αναφορές σε βιώματα ή αντιλήψεις. Από την Αυστραλία και τις Βρυξέλλες, μέχρι την Ινδία και την Κίνα, είναι βέβαιο πως δεν γνώριζαν όλοι οι θεατές τα πρόσωπα του έργου και, είναι εξαιρετικά τιμητικό όταν νιώθεις πως τα λόγια σου συγκινούν και αφορούν τόσο κόσμο, όπως ασφαλώς και ολόκληρη η παράσταση που ερμήνευσε η Εβελίνα Αραπίδη και σκηνοθέτησε η Τατιάνα Λύγαρη σε μουσική του Φώτη Μυλωνά.
Μαρία Κάλλας, Μελίνα Μερκούρη, Μήδεια. Οι τρεις γυναικείες φιγούρες του συγκεκριμένου έργου σας. Ποια τα κοινά τους στοιχεία;
Μέσα από το έργο θέλησα να μιλήσω για την κοινωνικοπολιτική ιστορία της Ελλάδας, τη σχέση της τέχνης με την πολιτική, το ευάλωτο στοιχείο δυναμικών και επιτυχημένων γυναικών, την εύθραυστη πλευρά απέναντι στους άντρες σε σχέση με τον έρωτα, αναπόφευκτη σε πολλές περιπτώσεις, απολύτως συνειδητή και διόλου αντιφατική με τη δυναμική κάθε γυναίκας. Είναι αλήθεια πως συχνά δανείζομαι τις συγκλονιστικές αυτές προσωπικότητες και μιλάω για τη δική μου ζωή. Το έργο είναι ένα κράμα μυθοπλασίας και αλήθειας της δικής μου και της δικής τους ζωής και είναι εξαιρετικά τιμητική αυτή η συνύπαρξη, ακόμα και εάν σκοπίμως δεν είναι εμφανής, παρά μόνο σε εκείνους που με γνωρίζουν καλά και ως θεατές πολλές φορές μου έκλειναν το μάτι σε παραστάσεις!
Μία άλλη σας πτυχή, που είναι λιγότερο γνωστή, είναι η αγάπη σας για τα ζώα, ενώ ως άνθρωπος έχετε πολλές ευαισθησίες σε κοινωνικά ζητήματα. Πώς συνδυάζετε αυτές τις πτυχές με την ενασχόλησή σας με την πολιτική;
Με συγκινεί ιδιαιτέρως η αναφορά σας στα ζώα και σας ευχαριστώ. Πιστεύω ακράδαντα πως εκείνος που δεν σέβεται τα ζώα, δεν αξίζει τον σεβασμό κανενός. Είναι χυδαίο να τα βάζεις με ό,τι πιο ευάλωτο, βαθιά καλόψυχο, που δεν μπορεί να αντιδράσει ουσιαστικά σε κάθε κακοποίηση. Το να αγαπάς τα ζώα είναι πολύ προσωπικό και τυχεροί όσοι έχουμε ευτυχήσει σε τέτοια συναισθήματα. Το να τα σέβεσαι, όμως, είναι θεμελιώδης αρχή για τη ζωή. Τέτοιες πολιτικές αναφορές δεν είναι πολυτελείς, όπως κάποιοι νομίζουν, αλλά προτεραιότητα. Σεβασμός στη ζωή. Και αυτό ασφαλώς αφορά κάθε κακοποίηση, παιδιών, γυναικών, κάθε ανθρώπου. Ας μην βάζουμε σε ανταγωνιστική σχέση τα ζώα και τους ανθρώπους όταν τίθενται τέτοια ζητήματα. Οι αξίες, η παιδεία, το συναίσθημα, οι αγώνες, η ευγένεια, ναι, αυτά διαμορφώνουν νοοτροπίες και πολιτικές για μια πιο δίκαιη κοινωνία, για έναν πιο δίκαιο κόσμο, και αυτό φέρνει δικαιότερη διαχείριση σε κάθε τομέα της ζωής, από την οικονομία μέχρι τον πολιτισμό. Ως πολίτης βιώνω τις δυσκολίες, τις ανάγκες, τις αδικίες στην εργασία, στην κοινωνία, στη ζωή. Όλα αυτά έκαναν ακόμα πιο έντονο στο συναίσθημα της ευθύνης για τη συμμετοχή μου στα κοινά. Να ακούγονται οι φωνές που κάποιοι θέλουν να σιωπούν…
Έχετε πλούσιο βιογραφικό τόσο στην τέχνη, όσο και στον ακαδημαϊκό χώρο, όπως και στην πολιτική. Υπάρχει οροφή στο να ονειρευόμαστε;
Λέω στους φοιτητές μου να ονειρεύονται, να κάνουν τα όνειρά τους αληθινά. Μπορούν. Χωρίς φόβο. Κι ας είναι έξω από τα «πρέπει». Στην πραγματικότητα, να είναι έξω από τα «πρέπει». Όλοι μας. Να ζούμε τα όνειρά μας.
