Εβδομάδα με άφθονο υλικό για τις οικονομικές εξελίξεις θα μπορούσε να χαρακτηριστεί αυτή που μας πέρασε, και μάλλον θα συμβεί το ίδιο και μ’ αυτή που αρχίζει αύριο. Η πορεία της διαπραγμάτευσης και η σύνδεσή της με την προοπτική του χρέους, προφανώς, είναι αυτή που επιβάλλει τις εξελίξεις, που χρωματίζει τα γεγονότα. Ως και το ταξίδι του προέδρου των ΗΠΑ, Μπάρακ Ομπάμα, στην Αθήνα, μετά το Βερολίνο, παρά την προφανή γενικότερη σημασία και το συμβολισμό της, συνδέεται, μοιραία, με την οικονομική προοπτική, την ενεργό οικονομική κρίση, την ύφεση και τη λιτότητα που μαστίζει τις χώρες του ευρωπαϊκού Νότου, ιδιαίτερα την Ελλάδα.
Η κυβέρνηση εκτιμά ότι η διαπραγμάτευση για την αξιολόγηση, πρόσφατα, συναντά λιγότερες δυσκολίες και αυτό ανιχνεύεται στις τοποθετήσεις των εκπροσώπων των δανειστών, ιδιαίτερα για το χρέος. Αυτό είναι μια θετική εξέλιξη, όπως θα προσπαθήσουμε στη συνέχεια να υποστηρίξουμε, αλλά απέχει πολύ από το να αποδίδεται με τόσο αισιόδοξους, διαβεβαιωτικούς τόνους. Στο πρώτο υπουργικό συμβούλιο, ήταν ο ίδιος ο πρωθυπουργός που έδωσε αυτό τον τόνο. Μιλώντας, ο Αλέξης Τσίπρας υποστήριξε ότι «βρισκόμαστε στα τελευταία μέτρα ενός δύσκολου μαραθωνίου, κοντά στον τερματισμό μιας μακράς περιόδου πολύ δύσκολων αποφάσεων». Και συνεχίζει με την ίδια αίσθηση κανονικότητας για τις εξελίξεις, διαπιστώνοντας ότι «έχει έρθει ο καιρός για να γυρίσουμε σελίδα» και ότι μετά το Γιούρογκρουπ της 5ης Δεκεμβρίου θα ανοίξει η συζήτηση για τα απαραίτητα μέτρα για το χρέος, ότι το α΄ τρίμηνο του 2017 τα ελληνικά ομόλογα θα ενταχθούν στο πρόγραμμα ποσοτικής χαλάρωσης, ότι μετά θα ανοίξει ο δρόμος για τις αγορές, και εν τέλει θα δημιουργηθεί ένας καθαρός διάδρομος δεκαετίας να ανακτήσουμε την απαραίτητη εμπιστοσύνη των πιστωτών.
Που είναι η ένσταση; Τουλάχιστον σε τρία σημεία. Πρώτον, τίποτε δεν μας διαβεβαιώνει ότι τα πράγματα θα εξελιχθούν έτσι, καθώς οι παίκτες είναι πολλοί και με διαφορετικές επιδιώξεις. Δεύτερον, οι δανειστές στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων φέρνουν θέματα και προτείνουν μέτρα, που είναι αδύνατο να γίνουν αποδεκτά ή δεν πρέπει να γίνουν αποδεκτά. Τρίτο, αποφάσεις ευνοϊκές για την ελληνική πλευρά, π.χ. για το χρέος θα συνδεθούν, για την υλοποίησή της, με όρους που, προφανώς, δεν θα είναι κοινωνικά καθόλου ευχάριστοι. Από αυτή την άποψη η αναφορά στη δημιουργία ενός «καθαρού διαδρόμου δεκαετίας» με στόχο τις επενδύσεις, θέση που έχει αναφερθεί και ο υπουργός Οικονομικών Ευκλείδης Τσακαλώτος, μάς κάνει εξαιρετικά επιφυλακτικούς.
Ευρωπαϊκή υποχώρηση
Σημειώσαμε ήδη ότι η αισιοδοξία της κυβέρνησης στηρίζεται σε πραγματικά δεδομένα. Για παράδειγμα, όλα δείχνουν ότι ένας συμβιβασμός μεταξύ ΔΝΤ και Ευρωπαίων δανειστών της Ελλάδας βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο. Για πρώτη φορά από τις αποφάσεις του Γιούρογκρουπ του Μαΐου, που ως γνωστόν δεν ικανοποιούσαν το ΔΝΤ, διότι δεν καθιστούσαν βιώσιμο το ελληνικό χρέος, στο Γιούρογκρουπ της προηγούμενης Δευτέρας έγιναν βήματα. Οι πιέσεις που ασκούν οι διεθνείς εξελίξεις, το πιο πιθανόν, μαζί με τις επικείμενες εκλογές σε χώρες της ΕΕ ώθησαν την ευρωπαϊκή πλευρά να αποδεχθεί ότι θα συζητήσει το πλαίσιο των μεσοπρόθεσμων μέτρων για το χρέος από τώρα και όχι μετά το 2018, όπως ήταν -σκόπιμα ασαφώς- αποφασισμένο. Οι δηλώσεις του εκπροσώπου του ΔΝΤ, κ. Τζέρι Ράις, την Πέμπτη επιβεβαιώνει το συμβιβασμό και υπό τον όρο ότι τα μέτρα θα είναι επαρκή θα επιστρέψει στο πρόγραμμα
Στην ίδια κατεύθυνση κινείται και το ταξίδι Ομπάμα σε Βερολίνο-Αθήνα. Όπως τηλεγραφεί από τις ΗΠΑ ο ανταποκριτής Μιχάλης Ιγνατίου, ο πρόεδρος Ομπάμα βρίσκεται σε απόλυτη ταύτιση με το ΔΝΤ ότι το ελληνικό χρέος δεν είναι βιώσιμο και ότι θα θέσει το θέμα της διευθέτησής του κατά το ταξίδι του στην Αθήνα.
Οι συζητήσεις, λοιπόν, γύρω από το ελληνικό χρέος γίνονται σε προχωρημένο στάδιο και περισσότερο από κάθε άλλη φορά είναι συγκεκριμένες. Πράγμα πολύ θετικό, ασφαλώς. Όμως, δεν ισχύει το ίδιο και για το περιεχόμενο της διαπραγμάτευσης για την ολοκλήρωση της δεύτερης αξιολόγησης. Πάντοτε, παραμένουν στο ημίφως οι υποχωρήσεις που απαιτούνται από την ελληνική πλευρά, για να κλείσει η αξιολόγηση, έτσι που να μπορεί να συζητηθεί το θέμα του χρέους στο Γιούρογκρουπ της 5ης Δεκεμβρίου. Στο ημίφως παραμένει, επίσης, και το περιεχόμενο της συμφωνίας -συζητούν, ήδη, γι’ αυτήν ΔΝΤ, ΕΕ, ελληνική κυβέρνηση- της Ελλάδας με το ΔΝΤ για την περίπτωση που αυτό αποφασίσει συμμετοχή στο ελληνικό πρόγραμμα.
Ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Δημ. Τζανακόπουλος τις δηλώσεις του κ. Ράις τις ενέταξε στον οδικό χάρτη της κυβέρνησης με το στόχο «της λήψης βραχυπρόθεσμων μέτρων για το χρέος στο Γιούρογκρουπ της 5ης Δεκέμβρη, αλλά και τη συγκεκριμενοποίηση των μεσοπρόθεσμων και μακροπρόθεσμων μέτρων που θα καταστήσουν πλέον το χρέος βιώσιμο». Μάλιστα, απαντώντας σε ερώτηση που επεσήμανε τη διατύπωση του κ. Ράϊς «ότι τα μέτρα για την ελάφρυνση του δημόσιου χρέους της Ελλάδας, μπορεί να είναι συνδεδεμένα και υπό την αίρεση της επίτευξης συγκεκριμένων στόχων», σημείωσε ότι είπε επίσης και ότι «το ΔΝΤ δεν υποστηρίζει νέα μέτρα λιτότητας για την Ελλάδα». Και διατύπωσε την άποψη ότι η συγκεκριμένη δήλωση είναι πολύ κοντά στις θέσεις της ελληνικής κυβέρνησης ότι «δεν υπάρχει η πρόθεση για τη λήψη νέων μέτρων ή νέων διαρθρωτικών μεταρρυθμίσεων στη συμφωνία που πιθανόν θα προκύψει, αν το ΔΝΤ αποδεχθεί να συμμετάσχει με χρηματοδότηση στο ελληνικό πρόγραμμα».
Στο τραπέζι τα πρωτογενή πλεονάσματα
Η πρώτη σοβαρή μετατόπιση στο Γιούρογκρουπ της περασμένης Δευτέρας έχει ήδη αναφερθεί και είναι η υποχώρηση της ευρωπαϊκής πλευράς να «συζητήσει» τα μέτρα και για το μεσοπρόθεσμο χρέος που θα πάρει μετά το 2018. Αυτό, ως γνωστόν, ήταν και επίμονο αίτημα της ελληνικής κυβέρνησης. Η δεύτερη, όμως, εξίσου σημαντική μετατόπιση είναι αυτή για τα πρωτογενή πλεονάσματα. Ο κ. Ντάισελμπλουμ αναφέρθηκε στην πρόβλεψη που υπάρχει στο πρόγραμμα και στις εκθέσεις βιωσιμότητας του χρέους για πλεονάσματα 3,5% του ΑΕΠ «για το 2018 και για χρόνια μετά» αλλά εξήγησε ότι «πρέπει πλέον να ληφθούν κάποιες αποφάσεις για το πόσα χρόνια μετά θα ισχύουν αυτά τα πλεονάσματα». «Πρέπει να αποφασίσουμε τι σημαίνει χρονικά το μεσοπρόθεσμο και υπό ποιους όρους θα τον μειώσουμε το στόχο του πλεονάσματος». Ο κ. Σόϊμπλε αντέδρασε, πολύ «ήπια αρνητικά». «Δεν έχει νόημα μια συζήτηση από τώρα επ’ αυτού» είπε, αλλά όλοι κατάλαβαν ότι δεν μπορεί πλέον να την σταματήσει.
Ο κ. Ράις, απέχει πολύ απ’ αυτή την προσέγγιση, φυσικά. Τόνισε ότι το ΔΝΤ θα επιμείνει στην αναπροσαρμογή των στόχων για το μεσοπρόθεσμο πρωτογενές πλεόνασμα της Ελλάδας στο 1,5% του ΑΕΠ, για να μην χρειαστούν πρόσθετα δημοσιονομικά μέτρα. Τα ως τώρα μέτρα, που έχουν καθιερωθεί για την Ελλάδα, ανέφερε, αντιστοιχούν σε πλεόνασμα 1,5%. Μια εβδομάδα νωρίτερα, σε ανάλογο ερώτημα είχε πει ότι αν οι Ευρωπαίοι επιμείνουν στους στόχους που έχουν θέσει και ως γνωστό απαιτούν πρωτογενές πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ από το 2018 έως και το 2028, τότε η Ελλάδα θα αναγκαστεί να πάρει νέα δημοσιονομικά μέτρα.
Το συμπέρασμα που προκύπτει είναι ότι ναι μεν έγινε ένα βήμα, θετικό για την ελληνική πλευρά, αλλά σοβαρές πλευρές του συμβιβασμού είναι ανοιχτές. Οι δύο πιο σπουδαίες ανοιχτές πλευρές, με μεγάλο πολιτικό και κοινωνικό φορτίο, είναι το πώς θα κλείσει, με τι υποχωρήσεις, δηλαδή -«δίχως υποχωρήσεις αρχών», είπε ο κυβερνητικός εκπρόσωπος- και πως θα ισορροπήσει το ύψος του πλεονάσματος. Αν επιμείνουν -που είναι μάλλον έτσι- στο 3,5% του ΑΕΠ για το 2018 τότε ο προϋπολογισμός του 2018, ο οποίος θα κατατεθεί τον Οκτώβρη του 2017, δηλαδή μόνο μετά ένα χρόνο, θα είναι, πολιτικά, αφάνταστα επαχθής. Διότι παρά την ανοδική τάση της οικονομιάς, η οποία βεβαίως υπό καθεστώς πρωτογενών πλεονασμάτων, δεν θα είναι και τόσο δυναμική το 2017 – 2018, ένα πλεόνασμα 3,5% του ΑΕΠ, το πιο πιθανό, θα προσθέσει νέα βάρη ή θα εμποδίσει την κυβέρνηση να προσχωρήσει σε μέτρα ελάφρυνσης για τους φτωχούς ή μέτρα ενίσχυσης του κοινωνικού κράτους.
Παύλος Κλαυδιανός
