Φωτογραφία: Kaboompics.com
Τα εξαιρετικά ενδιαφέροντα ευρήματα της έρευνας του Έτερον, μιας ακτινογραφίας της πολιτικής και εν μέρει της κοινωνικής ελληνικής πραγματικότητας, ήταν αναμενόμενο να προκαλέσουν νέες ή να αναζωπυρώσουν παλιότερες χρήσιμες συζητήσεις. Ιδίως στον χώρο της Αριστεράς, που είναι υποχρεωμένη να δώσει εύστοχες απαντήσεις στα ερωτήματα που θέτει η πραγματικότητα ή η ίδια στον εαυτό της.
Έχει, όμως, ιδιαίτερη σημασία να δούμε με ποιον τρόπο θα προσεγγιστούν στις συζητήσεις αυτές τα στοιχεία που μας προσφέρει η έρευνα: με τη μέθοδο της απλής αριθμητικής των δύο πράξεων –πρόσθεσης και αφαίρεσης– ούτε καν των τεσσάρων, ή με τη μέθοδο της χημείας, δηλαδή της δυνατότητας αλληλεπίδρασης των παραγόντων που μετέχουν στην εξέλιξη της «αντίδρασης»;
Η αριθμητική των δύο πράξεων
Ένα πρώιμο, παράδειγμα της πρώτης απλουστευτικής μεθόδου είχαμε ήδη με τη γνωστή απάντηση του κ. Ανδρουλάκη, με την οποία προσπάθησε να αποφύγει τον σκόπελο της δημοσιογραφικής ερώτησης σχετικά με την εμμονική θέση του εναντίον κάθε είδους συνεργασίας. Ο ισχυρισμός του ότι από μια συνεργασία μπορεί να προκύψει αποτέλεσμα μικρότερο κι από την πρόσθεση των ποσοστών των συνεργαζομένων, δείχνει πως η αριθμητική λογική μπορεί να οδηγήσει σε λαθεμένα συμπεράσματα προς πάσα κατεύθυνση.
Το παράδοξο είναι ότι παρόμοια απρόσφορη λογική ακολουθούν και όσοι βιάζονται να βγάλουν επιθυμητά συμπεράσματα, προς την αντίθετη κατεύθυνση, δηλαδή της προώθησης της συνεργασίας, πλην όμως από μια απόσταση από την πραγματικότητα που απεικονίζουν τα ευρήματα: αφού διαπιστώνεται σύγκλιση των θέσεων των κομμάτων και των διαθέσεων των ψηφοφόρων τους σε αρκετά ζητήματα, γιατί να μην αθροιστούν οι δυνάμεις τους, ώστε να αποτελέσουν το αντίπαλο δέος, την εναλλακτική πρόταση στην κυριαρχία της ΝΔ;
Διότι μια προσεκτικότερη ανάγνωση των ευρημάτων της έρευνας υπό το πρίσμα της «χημικής» μεθόδου, μας οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, αφενός, είναι αδύνατη η χημεία όταν δεν υπάρχει η παραμικρή διάθεση συμμετοχής στο «πείραμα», άρα δεν βγαίνουν καν τα νούμερα, αφετέρου, και κυριότερο, χωρίς τη χημική ανάμιξη, που προκαλεί η δημόσια αναζήτηση των κοινών τόπων και η επιδίωξη της αλληλεπίδρασης των διαφορετικών προσεγγίσεων με στόχο την άρση των υπαρκτών αποστάσεων, των υπαρκτών διαφορών, ούτε ποσοτικό ούτε ποιοτικό αποτέλεσμα διαφορετικό μπορεί να υπάρξει. Tουλάχιστον, ικανό να συγκινήσει το αδρανές εκλογικό και κοινωνικό σώμα ή να μετακινήσει, ανασυνθέτοντάς το, το ήδη τοποθετημένο [1].
Από την αριθμητική στη χημεία
Μια προσεκτικότερη ανάγνωση των ευρημάτων της έρευνας, αλλά και της κοινής εμπειρίας, δείχνει ότι υπάρχουν τουλάχιστον τριών ειδών αναντιστοιχίες που χρειάζεται να αρθούν σε θετική, προωθητική κατεύθυνση, προκειμένου να υπάρξουν οι επιθυμητές «χημικές» αντιδράσεις. Από τη μία, αναντιστοιχίες μεταξύ θέσεων των πολιτικών δυνάμεων που θα ήθελαν να περιληφθούν σε μια εξίσωση συνεργασίας [2] και, από την άλλη, μεταξύ των διαθέσεων τμημάτων των ψηφοφόρων των κομμάτων και των θέσεων που κατά καιρούς υποστηρίζουν τα κόμματα της προτίμησής τους [3]. Τέλος, παρά τις υπαρκτές συμπτώσεις, εξακολουθούν να υπάρχουν διαφορές προσέγγισης μεταξύ τμημάτων ψηφοφόρων των διαθέσιμων για συνεργασία κομμάτων, παρά τη σύμπτωση ή την προσέγγιση των επίσημων θέσεων των συγκεκριμένων κομμάτων [3].
Για να μετατραπούν αυτές οι υπαρκτές διαφορές από αφορμές για απόκλιση σε έδαφος συνεννόησης και σύγκλισης, δεν αρκεί η αριθμητική των δύο πράξεων ή η λογική τής ισχύος των εκλογικών ή των δημοσκοπικών ποσοστών. Όσο πολιτικά άστοχο, έως αστείο, θα ήταν μια αντικειμενικά μικρή πολιτική δύναμη να απαιτεί να συγκλίνουν όλοι οι άλλοι στις δικές της θέσεις, άλλο τόσο απρόσφορο και αναποτελεσματικό είναι να μην αναγνωρίζεται η ουσιαστική συμβολή και της παραμικρής πολιτικής προσφοράς μιας προωθητικής ιδιαιτερότητας στο τελικό μείγμα και στο τελικό πολλαπλασιαστικό αποτέλεσμα. Όχι μόνο το ποσοτικό, αλλά κυρίως το ποιοτικό. Δηλαδή, εκείνο που αφορά τον χαρακτήρα και το περιεχόμενο της πολιτικής αλλαγής που επιδιώκεται και μπορεί να πραγματοποιηθεί με τη συσπείρωση αυτών των δυνάμεων, καθώς θα τείνουν να γίνουν πλειοψηφικές.
Το ζητούμενο, τελικά, από μια τέτοια ενωτική και ανασυνθετική διαδικασία είναι να συσπειρωθούν οι ευρύτερες δυνατές κοινωνικές και πολιτικές δυνάμεις, όχι να προκληθούν φυγόκεντρες, αποσυσπειρωτικές τάσεις από βιασύνη, προχειρότητα ή αδιαφορία για τον αναγκαίο διάλογο, που συχνά στιγματίζεται απερίσκεπτα σαν προσχηματικός ή περιττή πολυτέλεια. Εάν και εφόσον μας ενδιαφέρει πραγματικά κάθε βήμα προσέγγισης μεταξύ πολιτικών δυνάμεων να συντονίζεται και να συμβαδίζει με αντίστοιχες κινήσεις και μετακινήσεις στο κοινωνικό και συνεπώς το εκλογικό σώμα.
Σημειώσεις:
1. Κάποτε πρέπει να τελειώσει η βλαπτική αυταπάτη ότι μπορεί στο ορατό μέλλον αυτό το ΠΑΣΟΚ να μετάσχει σε μια τέτοια διαδικασία. Χρειάζεται προσγείωση στο υπαρκτό έδαφος της προγραμματικής σύγκλισης όσων δυνάμεων διατίθενται για ένα τέτοιο εγχείρημα. Και μαζί της να τελειώσει και η φαντασίωση ότι αυτό το κενό είναι δυνατόν να καλυφθεί με τη μεταμφίεση τμήματος της Αριστεράς σε «προοδευτική παράταξη». Αν υπάρξουν ανατροπές στον χώρο του προοδευτικού κέντρου υπό την πίεση των πραγμάτων, που αυτή την ώρα δεν προβλέπονται, κανείς δεν πρόκειται να κάνει τα στραβά μάτια.
2. Εντελώς ενδεικτικά θα μπορούσαμε να αναφέρουμε τις θέσεις για τις σχέσεις με την ΕΕ, για τους πολεμικούς εξοπλισμούς στην Ευρώπη, για τις εξορύξεις, την κλιματική αλλαγή, την εξωτερική πολιτική.
3. Χαρακτηριστική περίπτωση, αλλά όχι μοναδική, η στάση απέναντι στην Τουρκία, όπου το 1/3 των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, το 1/4 του ΜΕΡΑ 25, αλλά και 10% της Νέας Αριστεράς επιλέγουν τη σκληρή στάση. Ή η θετική αντιμετώπιση της οικονομίας της αγοράς από το 1/3 των ψηφοφόρων του ΣΥΡΙΖΑ-ΠΣ, το 21% του ΜέΡΑ25, το 14% της Νέας Αριστεράς. Δεν χρειάζεται και αυτοί να αλλάξουν γνώμη –και με ποιο τρόπο; Παρόμοια ζητήματα εντοπίζονται, για παράδειγμα, ως προς την αντιμετώπιση των μεταναστών και προσφύγων ή την αυστηρότερη μεταχείριση των ποινικά κολάσιμων πράξεων. Η αριθμητική λογική απλώς βάζει το πρόβλημα κάτω από το χαλί, χωρίς να αντιμετωπίζει τον υπαρκτό κίνδυνο να σημειωθούν φυγόκεντρες τάσεις αντί για τη συσπείρωση που επιδιώκεται.
