Βολιβία: Η αυτοκαταστροφική πορεία της κυβερνώσας Αριστεράς και οι επερχόμενες προεδρικές εκλογές

«Θα μπορέσει ο Ανδρόνικο Ροντρίγκες να σώσει τη βολιβιανή Αριστερά;»[1]

Φωτογραφία: Από Chamber of Senators – Plurinational Legislative Assembly

Οι λαοί της Βολιβίας ζουν τα τελευταία χρόνια μια «βαθειά πολιτική κρίση»[2] που επέφερε ηδιαλυτική διάσπαση του κυβερνώντος αριστερού κόμματος ΜΑS (Κίνημα για τον Σοσιαλισμό) που κυβερνά από το 2006 – 2019 και το 2020 έως σήμερα[3]. Ταυτόχρονα, έχουν να αντιμετωπίσουν οξυνόμενη οικονομική και κοινωνική κρίση (πολύμηνη κρίση καυσίμων, κατάρρευση συναλλαγματικών αποθεμάτων, πληθωρισμός).

Η διάσπαση σε δύο κυριολεκτικά αντίπαλα, εχθρικά στρατόπεδα («εβίστας» και «αρσίστας», από τα ονόματα του πρώην και σημερινού προέδρου) που αλληλοσπαράσσονται με εκτόξευση σκληρών κατηγοριών (π.χ. αλληλοκατηγορούνται και διαγκωνίζονται για το ποιό από τα δύο στρατόπεδα εξυπηρετεί περισσότερο ή λιγότερο την επάνοδο στην εξουσία της Δεξιάς – Ακροδεξιάς στις επερχόμενες προεδρικές και βουλευτικές εκλογές στις 17 Αυγούστου), αλλά και με εκδικητικές ενέργειες που πλήττουν ευθέως ή εμμέσως τα λαϊκά στρώματα, που λεκτικά τουλάχιστον εκπροσωπούν και υπερασπίζονται.

Ενδεικτικά, τον περασμένο Νοέμβρη ο πρόεδρος Λ. Άρσεμε απόφαση του Ανώτατου Εκλογοδικείου ανέλαβε πρόεδρος και του MAS, καρατομώντας τον Έ. Μοράλες που ήταν πρόεδρός του από το 2006.Από την άλλη μεριά, οι βουλευτές «εβίστας» μπλόκαραν στη Βουλή διεθνείς πιστώσεις πάνω από 1,6 δισ. για στοιχειώδη αντιμετώπιση της οικονομικής κρίσης. Αυτά και πολλά άλλα χειρότερα συνθέτουν μια πρωτοφανή και αδιανόητη μέχρι τώρα συνθήκη για πρώην συντρόφους με πολύχρονους κοινούς και δύσκολους αγώνες.

Η προεκλογική περίοδος έχει ήδη ξεκινήσει με την κατάθεση και έγκριση υποψηφιοτήτων για την προεδρία, οι δημοσκοπήσεις ξεκίνησαν με πιθανολογούμενους υποψήφιους (Άρσε 5%, ο δεξιόςεπιχειρηματίας Σ.Ν Μεδίνα 18%, Ε. Μοράλες 20% και 25% ο 37χρονος ιθαγενής πρόεδρος της Γερουσίας Ανδρόνικο Ροντρίγκες (αποστασιοποιημένος εβίστας). Αν και εκτιμάται ως πιθανότερη εξέλιξη η επάνοδος στην εξουσία της επίσης κατακερματισμένης Δεξιάς–Ακροδεξιάς –με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τους λαούς της χώρας, ιδιαίτερα των ιθαγενών– η σύγκρουση των δύο στρατοπέδων δεν καταλαγιάζει. Ωστόσο, η απόφαση του Ανδρόνικου Ροντρίγκες να θέσει και να γίνει αποδεκτή η υποψηφιότητά του για πρόεδρος, καθώς και η λίγο καθυστερημένη απόσυρση της υποψηφιότητας Άρσε στο όνομα της ενότητας(;), αλλάζει τις συνθήκες των πολιτικών συσχετικών, λιγότερο ή περισσότερο.

Η υποψηφιότητα προέδρου του Έβο Μοράλες

Ο Έ. Μοράλες, αν και γνωρίζει πολύ καλά ότι το Σύνταγμα ορίζει ότι ο/η πρόεδρος και ο/η αντιπρόεδρος μπορούν να είναι υποψήφιοι και υποψήφιες μόνο για δύο θητείες, κατέθεσε την υποψηφιότητά του ως επικεφαλής του νέου πολιτικού του σχήματος «Έβο –Λαός», με επιχείρημα για την αποδοχή της ότι η τρίτη θητεία (ουσιαστικά τέταρτη) δεν είναι συνεχής με τις 2 προηγούμενες. Την περασμένη Παρασκευή μία πορεία,πολλών χιλιομέτρων και χιλιάδων ανθρώπων, σε μεγάλο βαθμό ιθαγενών, «κατέλαβαν» το κέντρο της πρωτεύουσας «για να σωθεί η Βολιβία για δεύτερη φορά» και διαδήλωσαν έξω από το Εκλογοδικείο, απαιτώντας την αποδοχή της υποψηφιότητας του «κομαντάντε Έβο». Η κρατική καταστολή δεν άργησε και το πλήθος απωθήθηκε μεν από το Εκλογοδικείο, αλλά υπήρξαν 47συλλήψεις και πολλοί τραυματίες. Από την επομένη ξεκίνησε το κλείσιμο του σημαντικού δρόμουπου συνδέει την Κοτσαμπάμπα –με τη Σάντα Κρους ως απάντηση της καταστολής της πορείας στην πρωτεύουσα και της απαίτησης να γίνει αποδεκτή η υποψηφιότητα του Έβο Μοράλες. Τελικά, το Συνταγματικό Δικαστήριο απέρριψε την υποψηφιότητα του Έβο ως αντισυνταγματική. Τόσο ο ίδιος, όσο και ηπλειοψηφία των υποστηρικτών-τριών του «βλέπουν» πίσω από αυτήν την απόφαση παρέμβαση για στήριξη των πολιτικών συμφερόντων της κυβέρνησης.

 Ξέχασε τόσο γρήγορα ότι το άρθρο αυτό του Συντάγματος ήταν μια από τις ριζοσπαστικές μεταρρυθμίσεις του MAS και τέθηκε σαν αντίβαρο σε ενδεχόμενο ηγεμονισμό; Ξέχασε τον διχασμό που προκάλεσε στο ΜΑS και τις ρωγμές που δημιούργησε με τμήματα της κοινωνικής του βάσης (συνδικαλιστικό κίνημα, γυναικείο/φεμινιστικό, κ.ά) η επιμονή του για δημοψήφισμα που στόχευε στην αλλαγή του άρθρου αυτού με διεύρυνση των θητειών το 2016 και, παρά τις διαφωνίες, διενέργησε; Ξέχασε ότι πάνω από το 51% καταψήφισαν την προτεινόμενη πρόταση; Αναρωτήθηκε άραγε αν η απαρχή της κρίσης στο ΜΑS βρίσκεται σε αυτήν την περίοδο;

Ανδρόνικο Γκονσάλες: χαραμάδα ελπίδας

Χαραμάδα, ακόμα και παράθυρο, ελπίδας ή ανησυχίας και φόβου άνοιξε, ανάλογα με το ιδεολογικό και πολιτικό ημισφαίριο ένταξης, η απόφαση του Ανδρόνικο Γκονσάλες να θέσει υποψηφιότητα για πρόεδρος, με αντιπρόεδρο τη Μαριάνα Πράδο. Σε κάθε περίπτωση η πολιτική σκηνή μεταβάλλεται. Η απόφασή του ανακοινώθηκε το περασμένο Σάββατο σε συγκέντρωση εκατοντάδων συνοδοιπόρων του στο Ορούρο. Λιτή ήταν ουσιαστικά η απάντηση στην πίεση που δεχόταν από κοινωνικές οργανώσεις διαφόρων περιοχών: «Αγαπημένα αδέλφια, θέλω να σας πω ότι αποδέχομαι».

Ο 37 χρονος Ανδρόνικο, όπως τον αποκαλούν, είναι ιθαγενής Κέτσουα, συνδικαλιστής μικροκαλλιεργητών φύλλων κόκας και ζει στο Τσαπάρε της Κοτσαμπάμπα, «κάστρο» του Έβο και ο τόπος που γεννήθηκε το ΜΑS το1989. Διαθέτει δίπλωμα πολιτικών επιστημών, όπως και πολλά παιδιά αγροτών (και) ιθαγενών της ηλικίας του, την εποχή άνθησης του MAS ενισχύθηκε και προωθήθηκε η μόρφωση και η επιμόρφωση των μέχρι τότε περιθωριοποιημένων κατηγοριών πληθυσμού. Διακρίνεται, επίσης, για τον ήπιο και ενωτικό του λόγο.

Έγινε ευρύτερα γνωστός και αναδείχτηκε ως στέλεχος πρώτης γραμμής του MAS όταν ανέλαβε την ευθύνη οργάνωσης της αριστερής αντίστασης την περίοδο της πραξικοπηματικής κυβέρνησης. Από τότε θεωρήθηκε «φυσικός διάδοχος» του Μοράλες.

Στη διάσπαση του ΜAS συμπαρατάχθηκε με τους εβίστας, αλλά σιγά-σιγά αποστασιοποιήθηκε, ενώ δεν εντάχθηκε στους αρσίστας. Άλλωστε, υποστηρίζει ότι η ενότητα της Αριστεράς είναι η μοναδική προϋπόθεση για να ηττηθεί η ισχυρή και πολυπρόσωπη Δεξιά, αλλά και η επικίνδυνα ανερχόμενη Ακροδεξιά.

Όσο για τον μέντορά του Ε. Μοράλες, αφού απέτυχε να τον πείσει να μην θέσει υποψηφιότητα, προσπάθησε να τον πείσει να την ανακαλέσει για «να μη γίνει όργανο της αυτοκρατορίας ΗΠΑ».

Η περίοδος μέχρι τον Αύγουστο είναι κρίσιμη για τους λαούς της Βολιβίας πρώτιστα, αλλά και της Λατινικής Αμερικής – Καραϊβικής. Η Εποχή θα παρακολουθεί τις εξελίξεις και θα ενημερώνει.

Σημειώσεις:

1. Φράση του Πάμπλο Στεφανόνι, αργεντίνου ιστορικού, Νueva Sociedad, Mayo 2025.

2. Άρθρο στην Εποχή 4/2/24.

3. Το 2019 κυβέρνησε η πραξικοπηματική Δεξιά – Ακροδεξιά.