Η εκτίναξη της τιμής του πετρελαίου στα 120 δολάρια το βαρέλι, τη Δευτέρα, διήρκεσε λίγες ώρες. Στη συνέχεια, το Brent έπεσε κάτω από τα 90 δολάρια, όπως και το WTI. Ο λόγος ήταν η ανακοίνωση του G7 για την απελευθέρωση στρατηγικών αποθεμάτων, οδηγώντας πολλά funds να πουλήσουν τα συμβόλαια που είχαν αγοράσει νωρίτερα, εξαργυρώνοντας τα ουρανοκατέβατα κέρδη, και πιέζοντας, έτσι, τις τιμές προς τα κάτω.
Για την ώρα, η έλλειψη αργού πετρελαίου είναι, κυρίως τεχνητή: στοιχήματα σε παράγωγα (futures – derivates), αστάθεια λόγω της ξέφρενης χρηματιστηριακής κινητικότητας των traders. Μια «εικονική» έλλειψη, πριν γίνει πραγματική: οι ποσότητες πετρελαίου, που διαπραγματεύονται στα συμβόλαια μελλοντικής εκπλήρωσης Brent, αυξήθηκαν κατά 40% σε δύο ημέρες!
Τώρα, ωστόσο, η έλλειψη κινδυνεύει να γίνει πραγματική. Στο πεδίο, η κατάσταση χειροτερεύει μέρα με τη μέρα. Η ένταση στα Στενά του Ορμούζ –διακινείται, περίπου, το 1/5 του παγκόσμιου πετρελαίου και παρόμοιο μερίδιο αερίου LNG– καταπνίγει τις εξαγωγές από τις χώρες του Κόλπου. Η Σαουδική Αραβία, το Ιράκ, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και το Κουβέιτ έχουν μειώσει τις εξαγωγές, συνολικά κατά 6,7 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα, περίπου το 1/3 της παραγωγής τους.
Η κατάσταση επιδεινώνεται και σε ό,τι αφορά στα κόστη μεταφοράς. Τα ασφάλιστρα για τη διέλευση του Κόλπου αυξήθηκαν περισσότερο από 300%, σε μια εβδομάδα και τα μεταφορικά των μεγάλων πετρελαιοφόρων, προς την Ασία, έχουν διπλασιαστεί.
Εν τω μεταξύ, η ασιατική ζήτηση δεν επιβραδύνεται: η Ινδία αύξησε τις εισαγωγές κατά 7% και της «επιτράπηκε» να αγοράζει ρωσικό πετρέλαιο υπό κυρώσεις. Μια μεγάλη ευκαιρία για τον Πούτιν. Η Κίνα έχει εντείνει τις αγορές spot –δηλαδή άμεσες, στην τιμή της ημέρας– για να αναπληρώσει τα στρατηγικά της αποθέματα.
Κερδοσκοπία
Σύμφωνα με τη βρετανική ανεξάρτητη οργάνωση Energy Flux[1] o πόλεμος των ΗΠΑ και του Ισραήλ κατά του Ιράν θα μπορούσε να αποφέρει έως και σχεδόν 170 δισεκατομμύρια δολάρια σε πρόσθετα κέρδη για τους εξαγωγείς υγροποιημένου φυσικού αερίου (LNG) των ΗΠΑ, στην περίπτωση διακοπής της ροής στον Κόλπο για ένα χρόνο.
Σύμφωνα με τη σχετική μελέτη, η πρόσθετη κερδοφορία για τους εξαγωγείς LNG των ΗΠΑ εκτιμάται σε επιπλέον περίπου 870 εκατομμύρια δολάρια την εβδομάδα, σε σύγκριση με τα επίπεδα πριν από την κρίση. Η διάρκεια του κλεισίματος των Στενών του Ορμούζ, καθώς και η διακοπή εξαγωγών LNG του Κατάρ, είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες των ενεργειακών εξελίξεων.
Εάν για το πετρέλαιο φαίνεται να υπάρχουν κάποιες προσωρινές εναλλακτικές λύσεις και στρατηγικά αποθέματα, η κατάσταση για το LNG είναι διαφορετική.
Η αναστολή των εξαγωγών LNG από το συγκρότημα Ras Laffan του Κατάρ (το 2025, εξήγαγε πάνω από 112 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα LNG) και οι δυσκολίες διέλευσης στα Στενά του Ορμούζ, αποσταθεροποιούν τις παγκόσμιες αγορές φυσικού αερίου.
Ανάλυση της Wood Mackenzie[2] δείχνει ότι ο πόλεμος έχει αφαιρέσει περίπου το 20% της παγκόσμιας προσφοράς LNG από την αγορά, με άμεσες επιπτώσεις στις τιμές και τον ανταγωνισμό.
Ο πόλεμος φέρνει την έκρηξη της χρηματιστηριακής φούσκας
Ο γνωστός αμερικάνος μεγαλο-επενδυτής Warren Buffett δηλώνει «Οι επενδυτές παίζουν με τη φωτιά», περιγράφοντας την αναταραχή που διατρέχει τα παγκόσμια χρηματιστήρια:
Το «παιχνίδι» μεταξύ των κερδοσκόπων αφορά, στην πραγματικότητα, τα στοιχήματα (futures) για τις επιπτώσεις στις αγορές, από τον πόλεμο που εξαπέλυσαν οι ΗΠΑ και το Ισραήλ στο Ιράν. Το πιο δημοφιλές στοίχημα αφορά την επιλογή της τέλειας στιγμής για την πραγματοποίηση των λεγόμενων «σύντομων» πωλήσεων (short selling). Αυτές οι χρηματιστηριακές πράξεις συνίστανται στον δανεισμό μετοχών, την πώλησή τους όταν οι τιμές είναι ακόμα σχετικά υψηλές, στη συνέχεια την αναμονή για την κατάρρευση, την επαναγορά τους σε τιμές ευκαιρίας, την επιστροφή τους στους δανειστές και τη διατήρηση της διαφοράς μεταξύ της αξίας πώλησης και αγοράς.
Τέτοια «πτωτικά» παιχνίδια μπορούν να αποφέρουν δισεκατομμύρια σε λίγες μέρες (π.χ. George Soros κατά της στερλίνας το 1992 απέδωσε κάτι μεταξύ 1-2 δισεκατομμύρια!).
Η πορεία αύξησης της τιμής του πετρελαίου είναι μια από τις βασικές μεταβλητές του παιχνιδιού. Προς το παρόν, το αργό Brent έχει αυξηθεί έως και 55%, επίπεδο τρομακτικό, που όμως, οι «ειδικοί» θεωρούν μέτριο, σε σχέση με την αντίστοιχη αύξηση στην περίοδο του «άλλου πολέμου» στον Κόλπο το 1990, και του πόλεμου στην Ουκρανία το 2022. Οι αυξήσεις του αργού πετρελαίου που προκλήθηκαν από στρατιωτικές συγκρούσεις ήταν συχνά υψηλότερες.
O δείκτης γεωπολιτικού κινδύνου (geopolitical index- sentiment)[3] έχει εκτιναχθεί στα ύψη. Σύμφωνα με την οργάνωση BBVA ο δείκτης (σε κλίμακα από -5 σε +5, που διαμορφώνεται καθημερινά από την πυκνότητα σχετικών αναφορών στα ΜΜΕ), για την περίοδο 28 Φεβ 29 – 10 Μαρτίου 2026, έχει διακυμανθεί ως κατωθι: στις ΗΠΑ από 1,2 σε 4,4 (266%), Ελλάδα από 0,3 σε 2,4 (700%).
Επιστρέφοντας στο θέμα της κερδοσκοπίας, η τάση αύξησης των χρηματιστηριακών «στοιχημάτων» έχει καταγραφεί πολύ πριν οι Ηνωμένες Πολιτείες και το Ισραήλ επιτεθούν το Ιράν.
Ο λόγος είναι, όπως παραδέχεται και το Διεθνές Νομισματικό Ταμείο (ΔΝΤ), οι δείκτες της Wall Street που, είναι εδώ και καιρό, είναι υπερτιμημένοι. Η αναλογία της αξίας των μετοχών προς τα πραγματικά μερίσματα είναι πλέον υπερδιπλάσια από τους ιστορικούς μέσους όρους της.
Μια τέτοια αύξηση των τιμών των μετοχών οφείλεται στη μακρά περίοδο ευφορίας γύρω από τις υπερεκτιμημένες προοπτικές του κλάδου της τεχνητής νοημοσύνης (ΑΙ). Για χρόνια, κοπάδια περισσότερο ή λιγότερο ανυποψίαστων επενδυτών, αγόραζαν μετοχές σε φανταστικές τιμές, πεπεισμένοι ότι η τεχνητή νοημοσύνη αργά ή γρήγορα θα φούσκωνε και τα μερίσματα. Φτάσαμε έτσι σε τιμές μετοχών έως και ογδόντα φορές μεγαλύτερες από τα μερίσματα που πραγματικά καταβλήθηκαν. Με αποτέλεσμα, αυτή τη στιγμή, μια μάζα μετοχών να προσδίδει ποσοστιαίες αποδόσεις ακόμη χαμηλότερες από τα κρατικά ομόλογα.
Σύμφωνα με τον ιταλό οικονομολόγο E. Brancaccio, η έκρηξη των μερισμάτων που αναμένεται από την τεχνητή νοημοσύνη θα αποδειχθεί πολύ χαμηλότερη από αυτή που έχει ανακοινωθεί. Με άλλα λόγια, μια «ρεβιζιονιστική» θέση συναντά αποδοχή: η αγορά διογκώνεται από μια γιγαντιαία κερδοσκοπική «φούσκα», την οποία ακόμη και μια μικρή καρφίτσα θα μπορούσε να σκάσει.
O Brancaccio εκτιμά ότι ο πόλεμος κατά του Ιράν θα μπορούσε είναι μια τεράστια καρφίτσα, ειδικά αν διαρκέσει πολύ, καταβυθίζοντάς τις συσσωρευμένες αναμονές των κερδοσκόπων προς τα κάτω. Και τότε θα καταρρεύσουν οι αξίες της αγοράς.
Σε αυτό το ενδεχόμενο ο Τραμπ θα κάνει τα πάντα για να αποτρέψει ένα κραχ του χρηματιστηρίου. Αφού πρώτα επιτεθεί στο Ανώτατο Δικαστήριο και το Κογκρέσο, θα στρέψει τα πυρά του κατά της Κεντρικής Τράπεζας (Federal Reserve), για να απαιτήσει εύκολη και άφθονη πίστωση, για όλους τους «ταύρους» που θέλουν να συνεχίσουν να διογκώνουν τη φούσκα της αξίας των μετοχών.
Στην τρέχουσα φάση κρίσης της αμερικάνικης αυτοκρατορίας, το παιχνίδι του στοιχήματος διευρύνεται, από οικονομικό γίνεται πολιτικό και στη συνέχεια, ακόμη και συνταγματικό: βάζοντας τα πάντα στο τραπέζι, ακόμη και την ισορροπία των εξουσιών (balance of power) της φιλελεύθερης δημοκρατίας, προκειμένου να διαιωνιστεί η διαχρονική διασφάλιση εξισορρόπησης, μεταξύ εσωτερικής συναίνεσης και εξωτερικής ηγεμόνευσης (Ε. Brancaccio).
Το τελικό αποτέλεσμα του άγριου θεσμικού τζόγου που διεξάγεται, δεν είναι εύκολα προβλέψιμο, αλλά η «καρφίτσα» της επιθετικότητας κατά του Ιράν αυξάνει μέρα με τη μέρα την πιθανότητα μιας νέας «στασιμοπληθωριστικής» έξαρσης, μιας καταστροφικής επιστροφής της ανεργίας και του πληθωρισμού.
Με τον ένα η άλλο τρόπο, ο λογαριασμός για τον καπιταλιστικό πόλεμο θα βαρύνει και πάλι την εργασία.
Υπάρχουν εκείνοι που πεθαίνουν κάτω από τις βόμβες και εκείνοι που, πίσω από μια οθόνη υπολογιστή, προσπαθούν να επωφεληθούν από αυτούς τους θανάτους. Έτσι είναι η μορφή του πολέμου την εποχή του χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού.
Φωτογραφία: Pixabay / Pexels
Σημειώσεις:
1. https://www.energyflux.net/
3. https://bigdata.bbvaresearch.com/en/geopolitics/geopolitics-economics/
