Σε μια χώρα όπου οι turbo-folk συναυλίες πραγματοποιούνται σε πολυτελείς χώρους με όλες τις κατάλληλες συνθήκες –ένα διαβρωτικό σύστημα αξιών, το οποίο περιλαμβάνει τόσο αισθητικά όσο και ηθικά κριτήρια του πρώην γιουγκοσλαβικού συστήματος αυτοδιοίκησης που σχεδόν εξανεμίστηκε εντελώς– νέοι από μια μικρή πόλη συγκεντρώθηκαν για να απολαύσουν τη μουσική μιας μπάντας hip-hop. Φαίνεται ότι σχεδόν όλοι οι μεταξύ 16 και 25 ετών από το Κοτσάνι και τη γύρω περιοχή ήταν παρόντες σε εκείνη τη συναυλία. Ο χώρος ήταν μια πρώην αποθήκη, ούτε δανειοδοτημένο κλαμπ, ούτε ντίσκο, ούτε κάτι τέτοιο που θα επέτρεπε τη διοργάνωση συναυλιών. Η οργή του κοινού στρέφεται εναντίον των θεσμικών οργάνων, που υποτίθεται ότι είναι διεφθαρμένα σε τέτοιο βαθμό ώστε θα μπορούσαν να επιτρέψουν να συμβεί ένα τέτοιο γεγονός, που συμπεριελάμβανε πυροτεχνήματα. Δεν θα συμφωνήσω με την εκτίμηση ότι επιτρέπονται πάρα πολλά χωρίς παράβλεψη, ότι μιλάμε για «απατεώνες», ιδρύματα και βιομηχανίες. Θα έπρεπε να μιλάμε για διαφθορά, αλλά όχι αυτού του είδους, αλλά για ένα εντελώς διαφορετικό και διεστραμμένο είδος διαφθοράς όπου στην πραγματικότητα κυβερνά ο υπερέλεγχος αντί για το laissez-faire.
Θα έλεγα ότι η επίμαχη διαφθορά συνίσταται σε κάτι εντελώς διαφορετικό: η διοίκηση τείνει στην πραγματικότητα να αρνείται την άδεια ακόμη και όταν πληρούνται όλα τα κριτήρια, εκτός αν μιλάμε για ολιγαρχικό τύπο κεφαλαίου. Στην τελευταία περίπτωση, η διοίκηση είναι συνένοχη και επιβραβεύεται από τις πολιτικές ελίτ που έχουν πιέσει για την άδεια. Είναι το επιχείρημα του «κράτους δικαίου» σε ένα υπερβολικά λεπτομερές νομικό σύστημα όπου συνήθως θα αρνηθεί κανείς να χορηγήσει άδεια, ακόμη και όταν όλα είναι εντάξει. Στους μικρούς καθημερινούς ανθρώπους και την πολύ μικρή τους επιχείρηση, την πιο διαδεδομένη βιομηχανία στη χώρα, κανονικά δεν χορηγείται άδεια ή πρέπει να περάσουν από την κόλαση για να την αποκτήσουν. Αυτή η κόλαση συνήθως περιλαμβάνει μια ανταμοιβή στον τοπικό μηχανικό σε κάποιο δημοτικό γραφείο, και αυτό το άτομο δεν είναι απαραίτητα πολιτικά διορισμένο –ο νόμος για τη δημόσια διοίκηση απαλλάσσει τον υπάλληλο από κάθε ευθύνη, επειδή η τελική απόφαση υπογράφεται πάντα από τον υπουργό. Μοιάζει πολύ με εκείνη τη ρωσική ταινία «The Leviathan» του 2014.
Όλα είναι τόσο συγκεντρωτικά που ακόμη και μια άδεια για ένα «σύλλογο» όπως το «Pulse» πρέπει να υπογραφεί από έναν υπουργό. Αφορά όλους τους τομείς: το έγγραφο αναγνώρισης πτυχίου κάθε ατόμου υπογράφεται από τον υπουργό Παιδείας και όχι από τον επικεφαλής του γραφείου. Σε ένα τέτοιο σύστημα, ο υπάλληλος απαλλάσσεται της ευθύνης, αλλά έχει την εξουσία να κάνει την αξιολόγηση και εγκρίνει την απόφαση που στο τέλος θα υπογραφεί από τον υπουργό.
Αυτό είναι πηγή διαφθοράς στο επίπεδο της πολιτικής κουλτούρας: ο βαθμός συγκεντρωτισμού μιλά για ομαλοποίηση ενός αυταρχικού μοντέλου διακυβέρνησης, η διοίκηση είναι μία ακαταλόγιστη κάστα της οποίας η εξουσία και η ασυλία από την ευθύνη είναι αποτέλεσμα του αντανακλαστικού της μετα-οθωμανικής κουλτούρας μας, μιας υπερρύθμισης για να εκβιάσει τον μικρό άνθρωπο και τη συνολική φιλοσοφία της «δημοκρατικής διακυβέρνησης». Το μοντέλο της «ανελεύθερης δημοκρατίας» του Βίκτορ Όρμπαν.
Είναι σημαντικό να σημειωθεί ότι το Σοσιαλδημοκρατικό Κόμμα Βόρειας Μακεδονίας δεν μπόρεσε να ξεριζώσει το μοντέλο της εγγενούς διαφθοράς που καταλήγει σε προδοσία αξιών, τις οποίες υπέγραψε η χώρα κατά την υποβολή της αίτησης ένταξης στην ΕΕ. Οι «αφιλελεύθεροι δημοκράτες» του VMRO-DPMNE τελειοποιούν το μοντέλο αντί να επιδιώκουν να το διαλύσουν. Μετά τη φρικτή τραγωδία, οι άνθρωποι συσπειρώνονται και είναι θυμωμένοι με όλες τις πολιτικές ελίτ: αυτή η οργή πρέπει να βρει ακριβή στόχο, τον στόχο και τον ορίζοντα αλλαγής και να μετατραπεί σε μια εξέγερση που πιθανώς θα εκθεμελίωνε τα πράγματα και θα ωθούσε προς την κατεύθυνση μιας αλλαγής που θα μπορούσε να καλοδεχτεί ο λαός.
