Κάτι λιγότερο από εκατό ημέρες πριν από τη διεξαγωγή των κρίσιμων βουλευτικών εκλογών στη Βόρεια Μακεδονία (12 Απριλίου), ο μεγάλος κερδισμένος –προσώρας- φαίνεται ότι είναι η αποχή και η αδιαφορία του περισσότερου κόσμου για τη διαδικασία, αλλά και το διακύβευμά της.
Έλλειψη εμπιστοσύνης
Ολοένα και λιγότεροι πολίτες εμπιστεύονται τα δύο μεγάλα κόμματα, το σοσιαλδημοκρατικό του Ζόραν Ζάεφ το οποίο υπέγραψε τη Συμφωνία των Πρεσπών, και το εθνικιστικό ακροδεξιό VMRO του Χρίστιαν Μιτσκόφσκι το οποίο, υπό τη ρωσική επιρροή, πολεμά τη Συμφωνία, την οποία ουκ ολίγες φορές έχει χαρακτηρίσει προδοτική. Στις δημοσκοπήσεις οι εθνικιστές προηγούνται, αλλά αυτό δεν έχει ιδιαίτερη σημασία για δύο βασικούς λόγους. Πρώτον γιατί οι δημοσκοπήσεις στη Βόρεια Μακεδονία δεν αποτελούν τον ορισμό της αξιοπιστίας και δεύτερον διότι ακόμη και η πρώτη θέση στις εκλογές δεν εξασφαλίζει το σχηματισμό κυβέρνησης.
Στις τελευταίες βουλευτικές εκλογές συνέβη ακριβώς το αντίθετο. To VMRΟ πρώτευσε με 51 έδρες, οι Σοσιαλδημοκράτες εξασφάλισαν μόλις 49, αλλά κυβέρνηση τελικά έκανε ο Ζάεφ με σύμμαχο το μεγαλύτερο αλβανικό κόμμα, το οποίο έβαλε πλάτη και στη Συμφωνία των Πρεσπών.
Ενταξιακή πορεία και διαφθορά
Τι έκανε η κυβέρνηση Ζάεφ τα τελευταία τέσσερα χρόνια; Το παν, έτσι ώστε να ανοίξει ο ευρωπαϊκός δρόμος για τη χώρα (πριν τον κλείσει, προσωρινά ή όχι, ο Μακρόν) αλλά και το παν για να δικαιώσει όσους στη γειτονική χώρα πιστεύουν ότι οι πελατειακές σχέσεις, ο νεποτισμός, το ρουσφέτι και η διασπάθιση του κρατικού χρήματος αποτελούν γνωρίσματα που χαρακτηρίζουν οριζόντια το σύνολο του πολιτικού συστήματος, ανεξάρτητα από την ιδεολογική τοποθέτηση.
Από τα εγκλήματα, αισθητικής και οικονομικής φύσης, της περιόδου Γκρουέφσκι (ο οποίος εξακολουθεί να ζει αυτοεξόριστος εκτός χώρας για να μην πάει φυλακή) η Βόρεια Μακεδονία πέρασε στα σκάνδαλα του Ζάεφ που έχουν να κάνουν περισσότερο με προσλήψεις ημετέρων στο στενό δημόσιο, διευκολύνσεις φίλων επιχειρηματιών και κρούσματα διαφθοράς στην κρατική μηχανή. Σκάνδαλα που άγγιξαν και το στενό πολιτικό περιβάλλον του πρώην πρωθυπουργού, ο οποίος είδε την αντιπρόεδρο της Βουλής (και δεξί του χέρι) Φρόσινα Ρεμένσκι να κατηγορείται επισήμως για διαφθορά. Η υπόθεση στην οποία εμπλέκεται η Ρεμένσκι θα μπορούσε να χαρακτηριστεί και ως… κλασική. Κατηγορείται ότι χρησιμοποίησε τη θέση της και την όποια πολιτική της επιρροή για να βοηθήσει φίλο της επιχειρηματία να εξαπατήσει δύο άλλους βορειομακεδόνες επιχειρηματίες να καταβάλλουν χρήματα για μία δήθεν φιλανθρωπία. Τα χρήματα δόθηκαν, η φιλανθρωπία δεν έγινε ποτέ…
Το να κατηγορεί βέβαια το VMRO για διαφθορά τον Ζάεφ δημιουργεί θυμηδία. Όμως οι πολίτες, ιδιαίτερα οι νέοι, διαβλέπουν ότι δεν υπάρχει σωτηρία στον τόπο τους, έστω και αν τα τελευταία χρόνια αυξήθηκε ο μέσος μισθός και η μέση σύνταξη (που πάντως παραμένουν σε επίπεδα πολύ χαμηλότερα του ευρωπαϊκού μέσου όρου) και γι’ αυτό δεν σταματούν να μεταναστεύουν μαζικά, ιδιαίτερα οι περισσότερο μορφωμένοι και καταρτισμένοι.
Ο ξένος παράγοντας
Τους απογοητεύει όμως και κάτι άλλο. Ο ρόλος των μεγάλων ξένων δυνάμεων και ιδιαίτερα των ΗΠΑ που διαφεντεύουν τη χώρα. Είναι κοινό μυστικό ότι η συμβολή των ΗΠΑ στο να σχηματίσει κυβέρνηση ο Ζάεφ (σε συνεργασία με το αλβανικό κόμμα) ήταν κάτι παραπάνω από κομβική. Όπως κομβική ήταν και η αμερικανική παρέμβαση στο να περάσει από το κοινοβούλιο η Συμφωνία των Πρεσπών (παρά τη λυσσώδη προσπάθεια της Ρωσίας για το αντίθετο).
Ακόμα και το VMRO, που προς το παρόν βρίσκεται υπό τη ρωσική επιρροή (και ίσως και χρηματοδότηση), μπορεί, υπό όρους, να εξασφαλίσει αμερικανική στήριξη. Αν πρωτεύσει στις εκλογές και δηλώσει ότι θα σεβαστεί (και θα εφαρμόσει) τη Συμφωνία των Πρεσπών, οι Αμερικανοί δεν θα έχουν πρόβλημα να τους ανάψουν το πράσινο φως.
Προς το παρόν, βέβαια, οι εθνικιστές του VMRO υιοθετούν γραμμή… Σαμαρά. «Προδοτική η Συμφωνία, προδότης ο Ζάεφ, ιστορικά έχουμε κάθε δικαίωμα να χρησιμοποιούμε μόνο εμείς τον όρο Μακεδονία». Φληναφήματα, δηλαδή, για να ταϊστεί το πόπολο πριν τις εκλογές. Οι περισσότεροι αναλυτές πάντως υποστηρίζουν ότι το VMRO, που προηγείται δημοσκοπικά, θα κάνει μία ωραιότατη πιρουέτα, εφόσον κερδίσει τις εκλογές, για να σχηματίσει κυβέρνηση. Το με ποιους, όμως, παραμένει ένα σημαντικό ερώτημα.
Η επόμενη μέρα έχει μεγάλη αβεβαιότητα
Όπως και να έχει, η νέα κυβέρνηση που θα προκύψει από τις εκλογές της 12ης Απρίλη θα έχει ακανθώδη ζητήματα για να χειριστεί, με κυριότερο την ουσιαστική επανέναρξη των συνομιλιών για την ευρωπαϊκή προοπτική, στην οποία άναψε κόκκινο ο Εμανουέλ Μακρόν για όχι και τόσο σημαντικούς λόγους.
Οι Σοσιαλιστές επιμένουν, και ίσως έχουν δίκιο, ότι διαθέτουν τουλάχιστον την έξωθεν καλή μαρτυρία της δύσης σε σχέση με τους εθνικιστές του VMRO. Αυτό όμως δεν πείθει τους πολίτες που είδαν το Σύνταγμα της χώρας τους να αλλάζει σε μία νύχτα (βασική υποχρέωση από τη Συμφωνία των Πρεσπών), ακριβώς για να ανοίξει διάπλατα ο ευρωπαϊκός δρόμος, αλλά τελικά τους Ευρωπαίους να τους τραβούν το χαλί κάτω από τα πόδια.
Η πρόσφατη επίσκεψη του αρμόδιου ευρωπαίου επιτρόπου Όλιβερ Βαρχέι στα Σκόπια άφησε ανοιχτό ένα παράθυρο αισιοδοξίας ότι ακόμα και πριν από τη Σύνοδο Κορυφής του Ζάγκρεμπ θα είναι δυνατόν να βρεθεί λύση και οι γαλλικές αντιρρήσεις να καμφθούν, έτσι ώστε τόσο στη Βόρεια Μακεδονία όσο και στην Αλβανία να δοθεί η δυνατότητα για έναρξη ενταξιακών διαπραγματεύσεων. Ο Βαρχέι δήλωσε ότι με την επίσκεψή του αυτή στη Βόρεια Μακεδονία, η οποία ήταν και η πρώτη του σε χώρες της περιοχής, ήθελε να στείλει το μήνυμα ότι η χώρα αξίζει να ξεκινήσει τις ενταξιακές διαπραγματεύσεις, καθώς όπως σημείωσε έπραξε αρκετά προκειμένου να ενισχύσει την ευρωπαϊκή της προοπτική.
«Η Βόρεια Μακεδονία έχει κάνει ήδη πολλά για την ένταξή της, ενώ της αποδίδονται και τα εύσημα για την ιστορική Συμφωνία των Πρεσπών» σε μία προσπάθεια να χτυπήσει φιλικά την πλάτη των συνομιλητών του.
Από την πλευρά του, πάντως, ο Μακρόν δεν έχει ανοίξει εκ νέου τα χαρτιά του για το ζήτημα και μάλλον θεωρείται δύσκολο να το κάνει τους επόμενους μήνες. Σε περίπτωση επικράτησης του αρνητικού σεναρίου, το μπαλάκι θα περάσει στη γερμανική προεδρία από τον προσεχή Ιούλιο.
Συμπερασματικά: Ο Ζάεφ εκκινεί, όπως και να έχει, από τη θέση του απόλυτου αουτσάιντερ . Το αν, εν τέλει, κατορθώσει να κόψει πρώτος το νήμα ή τουλάχιστον να βρει τη χρυσή τομή, έτσι ώστε σχηματίσει κυβέρνηση, εξαρτάται από πολλούς παράγοντες, τους οποίους δεν είναι σε θέση να ελέγξει στο σύνολό τους. Ποντάρει πολλά στους Αμερικανούς, αλλά ίσως και αυτό να μην φτάνει. Από τη δική του σκοπιά, το VMRO δεν έχει κάτι καινούργιο να παρουσιάσει στους πολίτες και επιχειρεί να πείσει κάνοντας μία φθηνή προσπάθεια επίκλησης στο συναίσθημα χρησιμοποιώντας πάντα το πολύτιμο, σε αυτές τις περιπτώσεις, στοιχείο της εθνικιστικής υπερβολής.
Νίκος Γιαννόπουλος
