H ταινία του Γιώργου Τσεμπερόπουλου «Υπάρχω», μετά από 4 εβδομάδες προβολών, έχει φτάσει τις 500 χιλιάδες εισιτήρια και αναμφίβολα αποτελεί το γεγονός της τρέχουσας κινηματογραφικής περιόδου.
Μέχρι έναν βαθμό η επιτυχία ήταν αναμενόμενη, προσωπικά όμως δεν πίστευα ότι θα πάρει μορφή χιονοστιβάδας ξεπερνώντας κάθε προσδοκία. Εκείνο ωστόσο που, μάλλον, δεν ήταν αναμενόμενο ήταν η συζήτηση που ξέσπασε γύρω από την ταινία με σημείο αναφοράς τον Στέλιο Καζαντζίδη, τη ζωή του οποίου πραγματεύεται. Ξαφνικά τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης πήραν φωτιά, ακολούθησε αρθρογραφία σε εφημερίδες, περιοδικά και ιστοσελίδες και φαίνεται σαν να ζούμε έναν ακόμη… «εθνικό διχασμό».
Από τη μια οι «καζαντζιδικοί» κι από την άλλη οι «αντικαζαντζιδικοί», που έχουν βγάλει από τις φαρέτρες τους όλα τα ένθεν κακείθεν επιχειρήματα, σε μια προσπάθεια να πείσουν αλλήλους για το δίκιο του αγώνα τους! Και μέσα σε αυτόν τον ορυμαγδό ελάχιστοι μιλούν για την ουσία που είναι η ταινία του Τσεμπερόπουλου!
Προσωπικά αρνήθηκα να μπω σε αυτήν την αντιπαράθεση και μέχρι τώρα απέφυγα επιμελώς να πάρω θέση υπέρ ή κατά. Πιστεύω ότι ο Καζαντζίδης είναι ένας μεγάλος ερμηνευτής με μοναδική φωνή. Δεν ανήκω στους οπαδούς του, αλλά ούτε στους πολέμιούς του, επειδή δεν αντιλαμβάνομαι γιατί πρέπει να πάρω θέση σε κάτι τέτοιο. Όμως αγαπώ τα τραγούδια που έχει πει, έχω κλάψει κι έχω διασκεδάσει μ’ αυτά, έχω χορέψει, έχω πιει και έχω ξενυχτίσει ακούγοντάς τα. Αντικειμενικά μιλώντας, ο Στέλιος Καζαντζίδης είναι ο κορυφαίος ερμηνευτής του λαϊκού τραγουδιού. Αν και προσωπικά με ξενίζει η τελειότητα της φωνής του, επειδή προτιμώ φωνές λιγάκι πιο «τσακισμένες», πιο «ραγισμένες», δεν μπορώ να αμφισβητήσω τη μοναδικότητά του. Όμως, όπως και να το κάνουμε, ο Στέλιος Καζαντζίδης αγαπήθηκε από τους απλούς ανθρώπους της εργατικής τάξης, τους πρόσφυγες, τους μετανάστες που έπιναν νερό στο όνομά του. Και αυτό ήταν μια μεγάλη προσφορά του ανθρώπου που με τη φωνή του εξέφρασε τους καημούς ενός ολόκληρου λαού.
Νομίζω ότι η αντιπαράθεση αυτή, μεταξύ «καζαντζιδικών» και «αντικαζαντζιδικών» είναι άνευ ουσίας και άνευ αντικειμένου. Για μένα το ζήτημα είναι εάν μας αρέσει ή όχι το λαϊκό τραγούδι.
Όμως εκτός από την ποιότητα της φωνής του μεγάλου μας ερμηνευτή η αντιπαράθεση μετατίθεται και σε άλλο πεδίο. Στην ποιότητα του Καζαντζίδη ως ανθρώπου! Εδώ του προσάπτονται διάφορα όπως ότι ήταν μαμάκιας, μισογύνης, εγωιστής και μύρια όσα που όμως είναι… άλλου παπά ευαγγέλια. Εδώ κινδυνεύουμε να μπερδέψουμε… τη Λούτσα με τη βούρτσα και να χάσουμε το νόημα της συζήτησης. Και είναι σύνηθες για την καθ’ ημάς Αριστερά, να διυλίζει τον κώνωπα και να χάνει την κάμηλο, αναζητώντας -ματαίως- την ταύτιση μεταξύ του καλλιτέχνη και του έργου του. Κάτι που νομίζω ότι έχει απαντηθεί επαρκώς.
Τελικά, έχω γράψει πάνω από 400 λέξεις και δεν έχω πει τίποτα για την ίδια την ταινία. Γιατί και εδώ έχουμε οπαδούς και πολέμιους της ταινίας, μπερδεύοντας ακόμη περισσότερο τα πράγματα!
Πρώτον, έχουμε εκείνους που τους άρεσε η ταινία επειδή τους αρέσει ο Καζαντζίδης. Δεύτερον, έχουμε εκείνους που δεν τους άρεσε η ταινία επειδή δεν τους αρέσει ο Καζαντζίδης. Τρίτον, έχουμε εκείνους που δεν τους άρεσε η ταινία επειδή δεν δείχνει τα κακές πλευρές του Καζαντζίδη. Τέταρτον, έχουμε εκείνους που τους άρεσε η ταινία επειδή δείχνει κυρίως τις καλές πλευρές του Καζαντζίδη. Πέμπτον, έχουμε εκείνους που δεν τους άρεσε η ταινία επειδή δεν είναι πιστή στα γεγονότα της ζωής του Καζαντζίδη. Κ.λπ., κ.λπ…
Και η ταινία; Που βρίσκεται η ταινία; Επειδή εν τέλει το μοναδικό θέμα συζήτησης που θα είχε κάποιο νόημα, θα ήταν να κριθεί η ταινία με κινηματογραφικά κριτήρια και μόνον.
Σε κριτικό μου σημείωμα έγραψα: «Η πολυαναμενόμενη βιογραφική ταινία του Γιώργου Τσεμπερόπουλου «Υπάρχω» που συνθέτει το ψηφιδωτό της ζωής του αξεπέραστου Στέλιου Καζαντζίδη είναι μια ταινία χορταστική, με δυνατές ερμηνείες και, βέβαια, με πολλά τραγούδια. Ο Τσεμπερόπουλος επιχειρεί να ξεδιπλώσει τον άνθρωπο πίσω από τον μύθο και να διεισδύσει στην προσωπικότητά του. Μια προσωπικότητα έντονη και πληθωρική, ενός ανθρώπου που από τη φτώχια γνώρισε την επιτυχία και τη μεγάλη αγάπη του κοινού, που ήταν πεισματάρης και εγωιστής, απότομος και τρυφερός. Ο Γιώργος Τσεμπερόπουλος αφηγείται με τέμπο, η σκηνοθεσία του είναι ισορροπημένη, ακολουθεί τις εξάρσεις του ήρωά του και μέσα από μια σειρά κορυφώσεις και εντάσεις χτίζει σιγά-σιγά ένα ολοκληρωμένο, κινηματογραφικό πορτρέτο του Στέλιου Καζαντζίδη […] Ο Τσεμπερόπουλος δεν αφήνει κανένα περιθώριο, σκηνοθετεί με σιγουριά και προσφέρει μια ταινία “γεμάτη”, από εκείνες που κερδίζουν το κοινό. Δεν πρόκειται για αγιογραφία αλλά για μια ψύχραιμη προσέγγιση της προσωπικότητας του Καζαντζίδη και της εποχής που έζησε». (διαβάστε ολόκληρο το κείμενο στο kersanidis.wordpress.com/2024/12/23/%cf%85%cf%80%ce%b1%cf%81%cf%87%cf%89/#more-14676)
Αυτό που χρειάζεται είναι περισσότερη ψυχραιμία και αυτοσυγκράτηση. Το «Υπάρχω» είναι ταινία, άρα σενάριο -βασισμένο μάλιστα στο βιβλίο του Γιώργου Λιάνη- άρα και μυθοπλασία. Αυτό είναι, τίποτε περισσότερο και ως τέτοιο ας το απολαύσουμε.
Τίτλοι τέλους, λοιπόν, και δεν υπάρχει λόγος να δηλώνουμε πληκτρολογώντας ότι «υπάρχουμε» με κάθε ευκαιρία!
