Γίνεται πολύς λόγος εσχάτως, εντός και εκτός του ΣΥΡΙΖΑ, για την υπόθεση Novartis, για το αν μπορεί να χαρακτηριστεί σκάνδαλο ή όχι και για το αν έπρεπε το κόμμα να επενδύσει στην υπόθεση προσδοκώντας άμεσα ή έμμεσα κομματικά οφέλη. Την ίδια ώρα, και αυτό προέρχεται κυρίως εκτός κόμματος, τίθενται στο δημόσιο διάλογο ερωτήματα όπως το γιατί δεν ενήργησε η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ για να διεκδικηθεί ποσό αποζημίωσης από την αμερικανική πολυεθνική όπως έπραξε, με επιτυχημένο είναι η αλήθεια, τρόπο, το αμερικανικό δημόσιο. Πολλά τα σκέλη του ζητήματος, πολλές προσεγγίσεις, μία όμως η πραγματικότητα που θα επιχειρήσουμε να προσεγγίσουμε στις παρακάτω γραμμές.
Ως προς το πολιτικό του πράγματος, υπάρχουν ελάχιστα που δεν έχουν ειπωθεί. Ακόμα και η συζήτηση στην Κεντρική Επιτροπή Ανασυγκρότησης του ΣΥΡΙΖΑ το περασμένο Σάββατο γύρω από αυτό το θέμα περιστράφηκε, δικαίως θα έλεγε κανείς, αφού ήταν και πολύ πρόσφατη η δημοσιοποίηση του ηχητικού Παππά-Μιωνή. Επιχειρήθηκε μία φυγή προς τα εμπρός χωρίς να αγνοείται όμως το δύσκολο παρόν και οι ευθύνες όσων έκαναν λάθος εκτιμήσεις και κινήσεις εκθέτοντας συντρόφους και φίλους του κόμματος.
Είναι, άλλωστε, χαρακτηριστική η ομιλία του Ανδρέα Ξανθού, όπως και άλλων στελεχών, στην ΚΕΑ. Ο πρώην υπουργός Υγείας της κυβέρνησης ΣΥΡΙΖΑ, ο οποίος πιστώνεται τη σαφή βελτίωση της κατάστασης του ΕΣΥ παρά τις ασφυκτικές μνημονιακές υποχρεώσεις, υπογράμμισε τρία χαρακτηριστικά σημεία: Πρώτον ότι «ο σκοπός δεν αγιάζει τα μέσα», τουλάχιστον για την Αριστερά, δεύτερον ότι το «κλίμα δεν μας επιτρέπει να κάνουμε την πολιτική μας αντεπίθεση» και τρίτον ότι «πρέπει να αποτιμήσουμε αν η ατζέντα σκανδάλων μας ωφέλησε». Το τελευταίο σημείο είναι πολύ σημαντικό. Η ανάδειξη του σκανδάλου ήταν πέρα κάθε αμφιβολίας επιβεβλημένη, δεν μπορεί όμως κανείς να ισχυριστεί το ίδιο και για τις πολιτικές προσδοκίες που καλλιεργήθηκαν για τη σκανδαλώδη αυτή υπόθεση. Οι διαχωριστικές γραμμές, που έτσι και αλλιώς ήταν δυσδιάκριτες, προφανώς δεν δούλεψαν. Στο πνεύμα του Ξανθού πάντως κινήθηκαν και άλλες ομιλίες στη διαδικασία του προηγούμενου Σαββάτου. Το πολιτικό βέβαια δεν κλείνει εδώ αλλά εν συνεχεία έχει να κάνει με προσωπικές εκτιμήσεις, απόψεις και αναλύσεις.
Η νομική πραγματικότητα που αγνοείται
Στο νομικό κομμάτι, οι αντικειμενικές αλήθειες, που αγνοούνται ακόμα και στο εσωτερικό του κόμματος, δείχνουν να είναι περισσότερες. Η είδηση ότι το αμερικανικό δημόσιο διεκδίκησε και εν τέλει εξασφάλισε πολύ μεγάλη αποζημίωση από την Novartis (κυρίως για τις δραστηριότητες της Novartis ΕΛΛΑΣ κατά την περίοδο 2012-2015) καταδεικνύει ότι υπήρξε σκάνδαλο και μάλιστα σοβαρότατο το οποίο δεν θα είχε αποκαλυφθεί αν δεν μιλούσαν (και δεν ρίσκαραν με προσωπικό κόστος) οι προστατευόμενοι μάρτυρες, αυτοί που εντός Ελλάδα χαρακτηρίστηκαν, χωρίς ντροπή, κουκουλοφόροι.
Η ερώτηση όμως του αν θα μπορούσε το ελληνικό δημόσιο και μάλιστα κατά τη διάρκεια της θητείας της προηγούμενης κυβέρνησης να κάνει το ίδιο δεν έχει την αυτονόητη απάντηση στην οποία πολλοί καταλήγουν. Νομικές πήγες με γνώση του θέματος, που μίλησαν στην «Εποχή», ανέφεραν χαρακτηριστικά ότι εφόσον δεν υπάρχει κάποια καταδίκη για την Novartis στο ποινικό επίπεδο, πολύ δύσκολα θα απέφερε χειροπιαστά αποτελέσματα μία προσφυγή του δημοσίου στα αστικά δικαστήρια. Το πιο πιθανό θα ήταν η εταιρεία να εξασφαλίζει συνεχείς αναβολές μέχρι την εκδίκαση (και την απόφαση) για το ποινικό μέρος αν φυσικά η υπόθεση προχωρούσε σ’ αυτό το σημείο.
Είναι πάντως αλήθεια ότι η ελληνική δικαιοσύνη δεν έχει ακόμα τελειώσει με το ποινικό κομμάτι. Η απόφαση του συμβιβασμού Novartis με το αμερικανικό δημόσιο κάνει σαφώς λόγο για προσπάθεια επηρεασμού κυβερνητικών αξιωματούχων, χωρίς όμως να διευκρινίζεται επακριβώς η ιδιότητα των αξιωματούχων αυτών. Θυμίζουμε σ’ αυτό το σημείο κάτι που πολλοί τις τελευταίες ημέρες έχουν ξεχάσει: Στον πρώην υπουργό Υγείας και βουλευτή του ΚΙΝΑΛ Ανδρέα Λοβέρδο έχει ασκηθεί δίωξη (ενώ έχει αρθεί η βουλευτική του ασυλία) και η υπόθεσή του βρίσκεται στο στάδιο της ανάκρισης. Με σεβασμό στο τεκμήριο της αθωότητας οφείλουν άπαντες να περιμένουν την εξέλιξη σ’ αυτήν την πτυχή της υπόθεσης πριν βγάλουν τα οριστικά τους συμπεράσματα.
Επίσης, το ζήτημα μίας πιθανής προσφυγής κατά της εταιρίας δεν εξαρτιόταν μόνο από την πολιτική βούληση της ελληνικής κυβέρνησης αλλά και από ανεξάρτητους θεσμούς όπως το νομικό συμβούλιο του κράτους που θα έπρεπε να δώσει τη δική του έγκριση για την εξέλιξη της διαδικασίας. Πρέπει να τονιστεί εδώ κάτι που έχει τη δική του ξεχωριστή σημασία. Οι μεγάλες διαφορές του αμερικανικού συστήματος δικαιοσύνης σε σχέση με το ελληνικό χαρίζουν στο αμερικανικό δημόσιο πολύ μεγαλύτερες δυνατότητες σε τέτοιου είδους υποθέσεις. Η εξέλιξη με το συμβιβασμό στις ΗΠΑ αφορά το εκεί ποινικό κομμάτι της υπόθεσης, πρόκειται δηλαδή, σύμφωνα με τα ισχύοντα στις ΗΠΑ, για μία ποινική διαδικασία. Η διαφορά δικαιικής κουλτούρας μεταξύ του αγγλοσαξονικού συστήματος (το οποίο έχουν ασπαστεί οι ΗΠΑ) και του ευρωπαϊκού (το οποίο έχει ασπαστεί η Ελλάδα με κύριες αναφορές στο αντίστοιχο γερμανικό) είναι σαφής και καταγράφεται. Συμπερασματικά, όσοι αναρωτιούνται γιατί η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ δεν διεκδίκησε χρήματα από την Novartis φαίνεται να αδιαφορούν για σοβαρές πτυχές των πραγμάτων.
Η μάχη για την τιμή των φαρμάκων
Η κυβέρνηση ΣΥΡΙΖΑ επίσης προσπάθησε να δώσει λύσεις στα τεράστια προβλήματα στο χώρο του φαρμάκου κατά τη διάρκεια της θητείας της και αυτό δεν πρέπει να υποτιμηθεί. Πολύ χαρακτηριστικό παράδειγμα: Με σειρά αποφάσεων του υπουργείου Υγείας, η διαδικασία τιμολόγησης των φαρμάκων πέρασε στον ΕΟΦ και μόνο στον ΕΟΦ αφού καταργήθηκε η σχετική επιτροπή τιμολόγησης που ελεγχόταν από την εκάστοτε πολιτική ηγεσία του υπουργείου. Και ο ΕΟΦ πλέον είχε την υποχρέωση να αναζητά στην ευρωπαϊκή βάση δεδομένων τις δύο χαμηλότερες τιμές χωρών της Ευρωζώνης και όχι τις τρεις όπως ίσχυε παλαιότερα.
Άρχισε, επιπρόσθετα, μία σοβαρή δουλειά έτσι ώστε να δημιουργηθεί επιτροπή για την αξιολόγηση τεχνολογιών υγείας και, το κυριότερο, για πρώτη φορά ενσωματώθηκαν συγκεκριμένα θεραπευτικά πρωτόκολλα για τις κυριότερες ασθένειες τα οποία οι γιατροί όφειλαν να ακολουθούν. Η εφαρμογή των θεραπευτικών πρωτοκόλλων καταπολεμούν στην πράξη φαινόμενα όπως η συναλλαγή γιατρών-φαρμακευτικών εταιρειών και την υπερσυνταγογράφηση αφού οι ιατρικές επιλογές θεραπείας, σύμφωνα με το πρωτόκολλο, ορίζονται ρητά.
Κοντολογίς, υπήρξε μία αξιοσημείωτη προσπάθεια θεσμικής θωράκισης του συστήματος με κύριο στόχο την ωφέλεια των ασθενών, την καταπολέμηση της διαφθοράς και τον έλεγχο στην τιμή του φαρμάκου. Επιχειρήθηκε, δηλαδή, και ως κάποιο σημείο επιτεύχθηκε, εξορθολογισμός μίας κατάστασης που επέτρεπε τα προηγούμενα χρόνια στην (κάθε) Novartis να αλωνίζει, να επηρεάζει τις κυβερνητικές αποφάσεις και να κατευθύνει τις εξελίξεις εκεί που οι μέτοχοι και τα συμφέροντά της επιθυμούσαν.
Από όλα τα παραπάνω προκύπτει μάλλον ξεκάθαρα ότι η υπόθεση Novartis είχε πράγματι το χαρακτήρα μίας πολύ σοβαρής υπόθεσης, που έπρεπε να διερευνηθεί για όλες τις πιθανές πτυχές της. Αυτό έγινε, μόνο που το πολιτικό κομμάτι απέσπασε, λόγω προφανώς και της βαρύτητας των ονομάτων που ενεπλάκησαν, τη μερίδα του λέοντος από το ενδιαφέρον του κοινού και των ΜΜΕ σ’ ένα μιντιακό τοπίο μάλιστα κάθε άλλο παρά φιλικό για το ΣΥΡΙΖΑ. Ωστόσο, σκάνδαλο υπήρξε και πλέον υπάρχει και η αποδεικτική βούλα της αμερικανικής δικαιοσύνης γι’ αυτό. Ως προς την ελληνική δικαιοσύνη η υπόθεση παραμένει ανοιχτή και η κατάληξή της επαφίεται στο αίσθημα καθήκοντος των δικαστών που τη χειρίζονται, αλλά και στην πολιτική βούληση να επιτραπεί να φτάσει η έρευνα μέχρι το τέλος. Για το τελευταίο η κυβέρνηση, να το διατυπώσουμε κομψά, δεν έχει πείσει για τις προθέσεις της.
Νίκος Γιαννόπουλος
