Φωτο: Eurokinissi
Την προηγούμενη Παρασκευή ξετυλίχθηκε ακόμη ένα επεισόδιο της γνωστής σειράς αστυνομικής ατιμωρησίας σε δικαστήριο της Βέροιας. Ήταν η γνωστή υπόθεση Κώστα Φραγκούλη, ίσως η χαρακτηριστικότερη από τις τρεις πιο πρόσφατες υποθέσεις δολοφονιών Ρομά από αστυνομικά πυρά στο πλαίσιο καταδίωξης που ακολούθησε άρνηση ελέγχου. Δεκαεξάχρονος Ρομά έφυγε από πρατήριο στη Δυτική Θεσσαλονίκη, χωρίς να πληρώσει τα 20 ευρώ αντίτιμο βενζίνης, για να ξεκινήσει μια καταδίωξη από δύο ομάδες ΔΙΑΣ με μηχανές, όπου για να ακινητοποιήσουν το όχημα, ένας αστυνομικός πυροβόλησε δύο φορές, τη μία με θανατηφόρο αποτέλεσμα.
Οι άλλες δύο υποθέσεις είναι η γνωστή υπόθεση Νίκου Σαμπάνη ένα χρόνο πριν, το Δεκέμβριο του 2021, όπου μετά καταδίωξη, κατέληξε να βάλλονται 36 σφαίρες κατά οχήματος που είχε ήδη ακινητοποιηθεί, όπως και η υπόθεση Χρήστου Μιχαλόπουλου ένα περίπου χρόνο μετά, το Νοέμβριο του 2022, όπου και πάλι, σε απόπειρα να βγάλει τον οδηγό ακινητοποιημένου οχήματος που δεν σταμάτησε σε έλεγχο, αστυνομικός πυροβόλησε σχεδόν εξ επαφής με αποτέλεσμα ακόμη ένα θάνατο.
Η ποινή που επέβαλλε το δικαστήριο της Βέροιας στον αστυνομικό της περίπτωσης Φραγκούλη ήταν μια χάδι: τριετής φυλάκιση με αναστολή. Η αρχικά κακουργηματική κατηγορία της ανθρωποκτονίας με ενδεχόμενο δόλο μετατράπηκε σε ανθρωποκτονία καθ΄υπέρβαση της νόμιμης άμυνας που θεώρησε ότι τελούσε ο αστυνομικός. Πέραν αυτού η κρίσιμη επιπλέον διαφορά ήταν ότι το Δικαστήριο δέχθηκε ότι ο αστυνομικός ενήργησε εξ αμελείας, δηλαδή είτε δεν πρόβλεψε το αξιόποινο αποτέλεσμα της πράξης του, είτε το πρόβλεψε ως δυνατό, πίστεψε όμως ότι δεν θα επερχόταν. Έτσι η κατηγορία μετατράπηκε σε πλημμεληματική.
Το πρώτο πρόβλημα: Η αποδοχή της νόμιμης άμυνας. Κάποιος θα θεωρούσε ότι ο αστυνομικός τελεί πάντοτε σε άμυνα, καθώς είναι καθήκον του να προστατεύει το νόμο και την τάξη, οπότε οποιαδήποτε χρήση όπλου εκ μέρους του για την απόκρουση παράνομης πράξης και την αποκατάσταση του δικαίου είναι καταρχήν μέσα στο πλαίσιο της νόμιμης άμυνας. Μια τέτοια αποδοχή όμως θα οδηγούσε σε καταστάσεις Φαρ Ουέστ. Ήδη με το άρθρο 3 του ν. 3169/2003 έχουν τεθεί τα όρια χρήσης όπλων από αστυνομικό. Ως προς τους πυροβολισμούς ακινητοποίησης, εν πολλοίς η χρήση όπλου από αστυνομικό επιτρέπεται κατά ένοπλης επίθεσης, αποτροπής κακουργήματος που τελείται επ΄αυτοφώρω με χρήση βίας, ή απειλής χρήσης όπλου.
Πως καταλήγουν τα δικαστήρια να δέχονται τότε νόμιμη άμυνα στις περιπτώσεις σαν του Φραγκούλη; Μόνιμη επωδός η απόπειρα εμβολισμών αστυνομικών οχημάτων ή η απόπειρα αφοπλισμού, όπως ο ισχυρισμός στην περίπτωση Μιχαλόπουλου. Απειλείται η ζωή των ίδιων των αστυνομικών ή άλλων πολιτών και γι αυτό κάνουν χρήση όπλου. Θυμόμαστε βέβαια ότι στην περίπτωση Σαμπάνη, το κέντρο επιχειρήσεων της Ελληνικής Αστυνομίας, είχε ζητήσει την παύση της καταδίωξης και οι αστυνομικοί έκαναν ότι δεν άκουσαν. Στη δε περίπτωση Φραγκούλη, δύο μηχανές καταδίωκαν ένα αυτοκίνητο που δεν πλήρωσε τη βενζίνη του, για να πυροβολήσει ο αστυνομικός δύο φορές εν κινήσει πάνω στη μηχανή του. Κανονικό Φαρ Ουέστ.
Τα επόμενα ζητήματα: Δεν προέβλεψε ότι μπορεί να σκοτωθεί κάποιος; Αν είχε πυροβολήσει στον αέρα (όπως ισχυρίστηκε αρχικά) ή στα λάστιχα (όπως ισχυρίστηκε μετά) και υπήρχε εξοστρακισμός, θα μπορούσε να γίνει πιστευτός. Όμως και οι δύο σφαίρες κατευθύνονταν προς τη θέση του οδηγού, με τη μία να πετυχαίνει το στόχο της. Δεν αποδέχθηκε ότι μπορούσε να σκοτώσει; Ήταν μια απερισκεψία και μόνο; Δυστυχώς η απερισκεψία στη συγκεκριμένη περίπτωση είναι στη συνέχιση μιας καταδίωξης που γίνεται επικίνδυνη και όχι στη χρήση όπλου. Από τη στιγμή που βγάζεις το πιστόλι γνωρίζεις ότι μπορεί να σκοτώσεις και αν βάλλεις κατά στόχου δέχεσαι ότι μπορεί και να σκοτώσεις. Δεν υπάρχει άλλη εκδοχή.
Πέρα όμως από τα νομικά, υπάρχουν και τα πραγματικά δεδομένα. Συνεχή και όχι μεμονωμένα περιστατικά αυθαίρετης (απερίσκεπτης όπως ισχυρίζονται οι ίδιοι) χρήσης όπλων από αστυνομικούς. Με θανάτους. Και από την άλλη, το πιο επικίνδυνο. Μια δικαιοσύνη που δεν τιμωρεί, δεν θέτει όρια, δεν προστατεύει τα θύματα. Μια διαρκής κατάσταση ατιμωρησίας.
Μια αστυνομία και μια δικαιοσύνη που κάνει διακρίσεις. Όπως έχουν καταγράψει σειρά ερευνών και μελετών, τόσο παλαιότερα της Διεθνούς Αμνηστίας, όσο και η πλέον πρόσφατη (Σεπτέμβριος 2024) μελέτη της Ελληνικής Ένωσης για τα Δικαιώματα του Ανθρώπου με τίτλο “Αστυνομία, βία και δικαιώματα: Μια επισκόπηση της αστυνομικής αυθαιρεσίας στην Ελλάδα” οι κατηγορίες των θυμάτων είναι οι ίδιες: μετανάστες, Ρομά, ΛΟΑΤΚΙ, άστεγοι, τοξικοεξαρτημένοι αλλά και ανάπηρα άτομα. Οι πλέον ευάλωτοι, τα συνήθη θύματα της αστυνομικής αυθαιρεσίας.
