Ο Βασίλης Τσιμπούκης γεννήθηκε και σπούδασε στην Αθήνα. Από το 1992 μέχρι το 2002 ήταν υπεύθυνος της σειράς αγγλοσαξονικής και αμερικανικής λογοτεχνίας για τις εκδόσεις Οδυσσέας. Το πρώτο του βιβλίο στις εκδόσεις Loggia έχει τίτλο Συγκάτοικος: 32 κομμάτια. Πρόσφατα κυκλοφόρησε το δεύτερο βιβλίο του με τίτλο Μέσα χρώμα. Η συνέντευξη παραχωρήθηκε στην Αγγελική Σπηλιοπούλου.
Στο πρώτο βιβλίο σας, με τίτλο Συγκάτοικος (Loggia, 2022), πρωταγωνιστής σας ήταν ο συνθέτης Νίκος Σκαλκώτας και στο Μέσα χρώμα (Loggia, 2025) είναι ο ζωγράφος Μάνος Μαρκαντωνάκης. Φαίνεται ότι η τέχνη γενικά έχει σημαντική θέση στη ζωή σας. Ισχύει αυτό;
Πέρα από την αυτονόητα θετική απάντηση, και τα δύο βιβλία επικεντρώνονται σε δυο καλλιτέχνες, έναν μουσικό και έναν ζωγράφο. Διαφορετικά μέσα και μορφές τέχνης που επιβεβαιώνουν την ανάγκη βιωμένης έκφρασης εσωτερικών αναγκών, παρατήρησης και ενατένισης του κόσμου μέσα από συγκεκριμένες στάσεις ζωής. Οι ιδέες, οι σκέψεις, τα συναισθήματα, η ανθρώπινη περιπέτεια βρίσκει το καταθετήριό της σ’ αυτό τον τόσο ευρύ και μοναδικό κόσμο της δημιουργίας.
Έχετε βιώσει ποτέ το περίφημο «σύνδρομο Σταντάλ» για κάποιο έργο τέχνης;
Δεν έχω φτάσει να αρρωστήσω μπροστά σ΄ ένα έργο τέχνης. Να το θαυμάσω και να απορροφηθώ, ναι. Να ξεχάσω ποιος είμαι, δύσκολο. Να συντελέσει στο τρόπο που σκέφτομαι, ναι. Δεν αποκλείω όμως να με περιμένει αυτή η μοναδική και ακραία μορφή ολικής διαταραχής όπως και πολλά άλλα αναπάντεχα που απαρτίζουν τη ζωή μας και ευτυχώς!
Και στις δύο περιπτώσεις επιλέξατε καλλιτέχνες που δεν ήταν στην πρώτη γραμμή της δημοσιότητας. Ήταν ένας από τους λόγους η επιθυμία σας να μιλήσετε, εξ αφορμής του καλλιτέχνη, για την τέχνη ευρύτερα;
Ο Νίκος Σκαλκώτας με σπουδές και πρώτα καλλιτεχνικά βήματα στο κέντρο της ευρωπαϊκής πρωτοπορίας, το προπολεμικό Βερολίνο, επέστρεψε στην Αθήνα παλεύοντας να εισαγάγει τη νέα σύγχρονη κλασική μουσική μέσα από συνθέσεις που συνάντησαν την αδιαφορία και την αρνητική κριτική όσο αυτός ζούσε. Αναγνωρίστηκε μετά τον θάνατο του και θεωρείται ένας από τους σημαντικούς συνθέτες του 20ού αιώνα. Ο Μάνος Μαρκαντωνάκης σπουδάζει Καλές Τέχνες στο Λονδίνο της δεκαετίας του ’70 και επιστρέφει ξεκινώντας την εικαστική του παρουσία σε γκαλερί της Αθήνας στις επόμενες δύο δεκαετίες. Το χαρακτηριστικό στη τέχνη του ήταν μια διαρκής αναζήτηση στα εκφραστικά του μέσα. Προσωπικά διλήμματα, δυσκολίες στον προσωπικό του περίγυρο και η συνεχής αγωνία για την επόμενη έκθεση, γίνονται σταδιακά οι σταθμοί μιας πορείας στην αφάνεια και αποσιώπηση του έργου του. Και στους δύο αυτούς καλλιτέχνες με ενδιάφερε να αποτυπώσω τις αντοχές, την ορμή της δημιουργίας, τους θριάμβους αλλά και την εγκατάλειψη, το ξαφνικό κενό της παραίτησης.
Για έναν άνθρωπο που εκφράζεται μέσω της τέχνης θεωρείται ότι είναι μονόδρομος αυτή η πορεία ζωής, άσχετα της «επιτυχίας»;
Η επιλογή των δυο καλλιτεχνών στον Συγκάτοικο και το Μέσα χρώμα απαντούν στο ερώτημα σας.
Τι πιστεύετε ότι συνιστά επιτυχία στην τέχνη;
Ό,τι αντίθετο μπορώ να σκεφτώ: το τυχαίο με το επιδιωκόμενο, το υψηλό με το χθαμαλό, το ακραίο με το κοινότοπο, το αποκαλυπτικό με το υπαινικτικό, το κραυγαλέο με το σιωπηλό.
Στο Μέσα χρώμα ενεργό ρόλο έχει και η αδερφή του Μαρκαντωνάκη. Τι σας οδήγησε σε αυτή την επιλογή;
Η Λένα Μαρκαντωνάκη, η αδελφή του ζωγράφου, δεν απομακρύνθηκε ποτέ από κοντά του. Άνθρωπος μιας άλλης ψυχοσύνθεσης και ευαισθησίας, πολύπαθη με έναν διαφορετικό τρόπο από τον καλλιτέχνη, εμφανίζεται στο Μέσα χρώμα σαν μια φωνή σε αντίστιξη με εκείνη του αδελφού της. Φωτίζει συμπληρωματικά την κοινή πορεία προς το τέλος, την αφάνεια αλλά και παρηγοριά της μνήμης, τη νοσταλγία της αθωότητας, την αγάπη σ΄ αυτούς που δεν γίνεται να μην αγαπάμε. Είναι ένα πρόσωπο που ακριβώς επειδή δεν είχε την αγωνία της δημιουργίας, είχε αναπτύξει την ικανότητα να παρατηρεί τον δημιουργό αθέατα, αδιάλειπτα, βασανιστικά. Στο Μέσα χρώμα τής έδωσα τον χώρο να το κάνει με την ησυχία της.
Μέσα στο βιβλίο αναφέρετε τον «αθέατο κόσμο της ζωγραφικής», τον «σιωπηλό κόσμο της μουσικής», μιλώντας για την πολλαπλότητα και το βάθος στην πρόσληψη ενός έργου. Θα ζητήσω μια αντίστοιχη έκφραση για τη λογοτεχνία και θα ρωτήσω αν σκέφτεστε σε επόμενο βιβλίο σας να πρωταγωνιστεί ένας συγγραφέας.
Σαν ιδέα με έχει απασχολήσει να έχω ένα συγγραφέα σαν ήρωα ίσως και του επόμενου βιβλίου. Οι εγγενείς δυσκολίες του εγχειρήματος με προκαλούν και άλλοτε με αποθαρρύνουν. Ο κόσμος της λογοτεχνίας όσο τον ανακαλύπτουμε τόσο πιο ερμητικός γίνεται.
Σε ένα άλλο σημείο του βιβλίου ο Μαρκαντωνάκης λέει: «Ο ζωγράφος και ο κριτικός. Η αλήθεια του ενός η αγωνία της ερμηνείας του άλλου». Θυμίζει λίγο το κυνηγητό της γάτας με το ποντίκι. Ποια η δική σας άποψη για τη σχέση αυτή;
Ο καθένας πρέπει να κάνει καλά τη δουλειά του και αυτό πέρα από την απλή διατύπωση παραμένει ένα ιδιαίτερο εγχείρημα για εκείνον που δοκιμάζεται στη γραφή και εκείνον που διαβάζει σε βάθος, κρίνει και δημοσιοποιεί υπεύθυνα την αξιολόγησή του.
Έχετε εργαστεί στο Μορφωτικό Τμήμα της Πρεσβείας των ΗΠΑ, επί μια δεκαετία ήσασταν υπεύθυνος στη σειράς αγγλόφωνης λογοτεχνίας των εκδόσεων Οδυσσέας, έχετε κάνει μεταφράσεις και τώρα ασχολείστε με τη συγγραφή. Μοιραστείτε μαζί μας μια από τις σημαντικές στιγμές της πορείας σας.
Χωρίς δισταγμό, διαλέγω τα σεμινάρια Αμερικανικής Λογοτεχνίας που οργανώσαμε μαζί με τον Θεόδωρο Γρηγοριάδη και τον Βαγγέλη Προβιά. Ήταν μια πραγματικά ευτυχής συγκυρία με δύο συνεργάτες που μοιραστήκαν τις γνώσεις τους με εφευρετικότητα και απίστευτη ενέργεια. Ήταν μια σειρά διαλέξεων, συζητήσεων, θεματικών αφιερωμάτων, ένα ζωντανό φόρουμ που ξεκίνησε λίγο πριν από τον COVID και συνέχισε διαδικτυακά για ενάμιση χρόνο. Μεταφραστές, κριτικοί, συγγραφείς και αναγνώστες εξερευνήσαμε, μάθαμε, θυμηθήκαμε και ξαναδιαβάσαμε σημαντικά αλλά και άγνωστα ή ξεχασμένα κείμενα μιας αστείρευτης λογοτεχνίας.
