Άχρωμος και άοσμος ίσως, αλλά και αθώος; Ο Όλαφ Σολτς βρίσκεται τώρα στη δίνη ενός τεράστιου οικονομικού σκανδάλου, ακριβώς τη στιγμή που ετοιμαζόταν να ξεκινήσει την προεκλογική του εκστρατεία για το 2021. Η απάτη δισεκατομμυρίων με τους ισολογισμούς της εταιρίας Wirecard ρίχνει σκιές όχι μόνο στο ήδη γκρίζο τοπίο του αχαλίνωτου χρηματοπιστωτικού συστήματος, αλλά και στο ρόλο της πολιτικής ως ελεγκτή τέτοιων ωμών περιπτώσεων κερδοσκοπίας.
Του Δημήτρη Σμυρναίου
Πριν από δύο εβδομάδες σε αυτές τις σελίδες είχαμε αναφερθεί στον Όλαφ Σολτς, τον σημερινό υπουργό Οικονομικών, ως τον άνθρωπο που θα αναλάβει τον άχαρο ρόλο να ηγηθεί του SPD στην επόμενη εκλογική του ήττα το φθινόπωρο του 2021. Ο ίδιος βέβαια δηλώνει αισιόδοξος για το μέλλον και φροντίζει να συντηρεί ένα ηγετικό προφίλ, αν και στις εσωκομματικές εκλογές για την προεδρία του κόμματός του πριν από ένα χρόνο είχε ηττηθεί κατά κράτος. Μια γερμανική παροιμία λέει ότι, όπου πέφτει πολύ φως εκεί εμφανίζονται και πολλές σκιές. Και όπως αποδεικνύεται υπάρχουν αρκετά ζητήματα, που σκιάζουν την πολιτική σταδιοδρομία του άλλοτε δημάρχου του Αμβούργου.
Η αμαρτωλή Wirecard
Την περασμένη Τετάρτη, ο Σολτς αλλά και Χριστιανοδημοκράτης υπουργός Οικονομικών Πέτερ Αλτμάιερ αναγκάστηκαν να απαντήσουν επί ώρες σε ερωτήσεις βουλευτών στο πλαίσιο της ειδικής συνεδρίασης της επιτροπής Οικονομικών του Μπούντεσταγκ. Το θέμα ήταν ιδιαίτερα καυτό. Η απάτη και τελικά κατάρρευση της εταιρίας Wirecard. To σκάνδαλο κυριαρχεί στις σελίδες του οικονομικού Τύπου από τις 18 Ιουνίου, όταν και αποκαλύφθηκε ότι στα βιβλία της εταιρίας ήταν καταχωρισμένα 1,9 δισ. ευρώ τα οποία δεν υπήρχαν στην πραγματικότητα πουθενά. Μια ακόμα απάτη από τις πολλές της φούσκας του σύγχρονου χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού, αλλά και μια ακόμα απόδειξη αδυναμίας της πολιτικής να αντιμετωπίσει τους κερδοσκόπους. Μια απάτη δηλαδή με συνέπειες όχι μόνο για τους μετόχους που ξαφνικά είδαν την τιμή της μετοχής να πέφτει από τα 192 ευρώ στα 2 (ναι μόλις 2). Η εταιρία αναγκάστηκε να κηρύξει πτώχευση, ο Πρόεδρος της συνελήφθη ενώ ο εκτελεστικός της Διευθύνων Σύμβουλος πρόλαβε να εξαφανιστεί, όπως όλα δείχνουν κάπου στη Ρωσία.
Και μπορεί οι φούσκες να είναι πια κάτι συνηθισμένο στην εποχή του ψηφιακού χρήματος και των συναλλαγών ύψους τρισεκατομμυρίων. Αλλά η συγκεκριμένη αποδεικνύεται ότι θα έχει μάλλον και πολιτικές συνέπειες.
Το καμάρι των Γερμανών
Η Wirecard ιδρύθηκε το 1999 ως εταιρεία start-up και κατάφερε μέσα σε μερικά χρόνια να εισέλθει στις κορυφαίες του γερμανικού χρηματιστηρίου, που καθορίζουν και τον γνωστό δείκτη Dax. Tην αποκαλούσαν ένα υπόδειγμα καινοτομίας και έμπρακτη επιβεβαίωση της θεωρίας των «απεριορίστων ευκαιριών» του ψηφιακού χρηματοπιστωτικού καπιταλισμού. Από το ηλεκτρονικό εμπόριο και τις διαδικτυακές εφαρμογές πληρωμών στην αρχή για κάποιες «αμφιβόλου ηθικής» ιστοσελίδες, η Wirecard επέκτεινε τη δράση της και σε άλλους τομείς, απέκτησε τη δική της τράπεζα, άπλωσε τις δραστηριότητές της και στο εξωτερικό. Πολλοί πολιτικοί τη χρησιμοποιούσαν ως παράδειγμα της δυναμικής της γερμανικής οικονομίας, ως απόδειξη της ικανότητάς της να απλωθεί σε χώρους πέραν των παραδοσιακών της βαριάς βιομηχανίας. Ειδικά οι πολιτικοί από τη Βαυαρία, όπου βρισκόταν και η έδρα της αναφέρονταν συχνά σε αυτήν ως απόδειξη της βαυαρικής ευρηματικότητας για τη δυναμική είσοδό της στον τομέα των τεχνολογιών αιχμής. Ακούγεται μάλιστα ότι και η ίδια η καγκελάριος Μέρκελ είχε μιλήσει θερμά για την Wirecard σε ταξίδια της στην Κίνα, αφού ή είσοδος στην τεράστια σινική αγορά αποτελούσε ύψιστη στρατηγική προτεραιότητα.
Όλα έμοιαζαν παραμυθένια λοιπόν μέχρι τη στιγμή που κάποιοι έψαξαν να βρουν τα 1,9 δισ. και διαπίστωσαν ότι αυτά είχαν γίνει καπνός ή αν προτιμάτε αέρας κοπανιστός.
Τι ήξεραν οι υπουργοί;
Τώρα είναι λογικό όλοι να αναρωτιούνται πώς μπόρεσε να γίνει αυτό, γιατί δεν λειτούργησαν οι υπάρχοντες ελεγκτικοί μηχανισμοί και αν τελικά υπάρχουν και πολιτικές ευθύνες για το φιάσκο. Το ερώτημα δεν είναι δημαγωγικό από τη στιγμή που από το 2015 είχαν υπάρξει κάποια δημοσιεύματα στον οικονομικό Τύπο για πιθανές παρατυπίες ή και απάτες στις δραστηριότητες της Wirecard στο εξωτερικό.
Πολύ νωρίτερα, το 2008 ένας ανώνυμος αναλυτής είχε δημοσιεύσει μελέτη για την πορεία της μετοχής της, εκτιμώντας ότι είναι ιδιαίτερα φουσκωμένη, με τη μέθοδο εμφάνισης «εικονικών κερδών», ώστε να μπορέσουν να αντλήσουν «δωρεάν χρήμα» με τις συνεχείς αυξήσεις κεφαλαίων. Μέχρι το 2018 το αργότερο, είχαν πληθύνει τα δημοσιεύματα στον διεθνή οικονομικό Τύπο, με πρώτους και καλύτερους τους Financial Times, που αμφισβητούσαν την αξιοπιστία των επισήμων στοιχείων, που δημοσίευε η κατά καιρούς η εταιρεία.
Αλλά όταν οι μετοχές καλπάζουν και όλοι είναι ενθουσιασμένοι, οι πολιτικοί προτιμούν να μην ανακατεύονται και να προκαλούν δυσθυμία «άνευ λόγου».
Από κάποια στιγμή και μετά βεβαίως δεν μπορούσαν να κάνουν άλλο τα στραβά μάτια. Οι αρμόδιες ελεγκτικές αρχές του γερμανικού κράτους άρχισαν να παρακολουθούν την εταιρία και ένας υπάλληλος ανέλαβε να κάνει έλεγχο έστω και με ταχύτητες χελώνας. Αλλά επειδή καμιά φούσκα δεν μπορεί να μεγαλώνει αέναα, ήρθε η μαύρη μέρα του Ιουνίου που όλα αποκαλύφθηκαν. Τώρα ο Όλαφ Σολτς δηλώνει ότι έλεγξε, όπως έπρεπε. Και ότι φυσικά ο ίδιος δεν είχε ιδέα για τις απάτες. Οι πρώτες του απαντήσεις δεν ήταν και τόσο πειστικές. Παραδέχτηκε, πάντως, ότι το πλαίσιο ελέγχου για εισηγμένες εταιρίες θα πρέπει να αναπροσαρμοστεί για να αποφεύγονται τέτοια φαινόμενα στο μέλλον. Σχετικές προτάσεις που είχαν γίνει στο παρελθόν είχαν πάντως θαφτεί με ευθύνη και των σοσιαλδημοκρατών.
Το ερώτημα είναι τώρα αν τα κόμματα της αντιπολίτευσης θα καταλήξουν σε μια κοινή γραμμή για να μπορέσουν να επιβάλουν την σύσταση ειδικής εξεταστικής επιτροπής. Πράσινοι, Φιλελεύθεροι και Αριστερά φαίνεται να συγκλίνουν προς αυτή την κατεύθυνση, το πρόβλημά τους είναι ωστόσο ότι δεν θέλουν να συνταχθούν με την ακροδεξιά ΑfD. Πάντως στην προκαταρκτική διαδικασία εμφανίστηκαν να έχουν πολλά ερωτήματα και βουλευτές της συμπολίτευσης. Για κάποιους Χριστιανοδημοκράτες είναι μια καλή ευκαιρία να «κοντύνουν» κι άλλο τον μετρίου πολιτικού αναστήματος Σολτς. Αλλά και για την αριστερή πτέρυγα της σοσιαλδημοκρατίας το σκάνδαλο θα ήταν μια καλή ευκαιρία να ξεμπερδεύουν οριστικά μαζί του.
Ο Σολτς φαίνεται λοιπόν ότι θα σηκώσει το κύριο βάρος των πολιτικών επιπτώσεων της υπόθεσης. Προς το παρόν, η Ανγκέλα Μέρκελ έχει μείνει στο απυρόβλητο, αν και κάποιοι πολιτικοί συντάκτες έχουν θέσει δειλά το ερώτημα για το κατά πόσο είναι πιθανό να μην είχαν πάρει «ούτε μυρωδιά» για το σκάνδαλο στην καγκελαρία.
Βαθιά ύφεση και ανεργία
Στο μεταξύ, οι ειδήσεις που έχουν να κάνουν με την οικονομία κάθε άλλο παρά ευχάριστες είναι. Η ύφεση του δευτέρου τριμήνου του 202ο με ποσοστό μείον 10,1% έσπασε όλα τα αρνητικά ρεκόρ από το 1970 όπως και ο δείκτης της ανεργίας. Ακόμα και οι πιο αισιόδοξοι οικονομικοί συντάκτες προειδοποιούν ότι τα σημερινά ισχνά σημάδια ανάκαμψης δεν θα πρέπει να οδηγούν σε υπερφίαλες εκτιμήσεις. Και οι επόμενοι μήνες θα είναι ζόρικοι. Για τον Όλαφ Σολτς οι δυσκολίες δεν θα αφορούν μόνο την καθημερινότητά του ως υπουργού. Αλλά και το ρόλο του ως ενός σοσιαλδημοκράτη πολιτικού, συμβιβασμένου με ένα κερδοσκοπικό σύστημα, που στην αγωνία του να παρουσιάσει «καλά νούμερα» δεν διστάζει να θυσιάσει οτιδήποτε, θέσεις εργασίας, φυσικούς πόρους, βασικά δικαιώματα. Αλλά συχνά στο θυσιαστήριο οδηγείται και η αλήθεια, όταν δεν είναι τόσο βολική.
