Σήμερα Κυριακή, 30 Ιουλίου, ολοκληρώνεται μια πολύμηνη ταραχώδης περίοδος για την εμβληματική χώρα της Λατινικής Αμερικής, καθώς είναι προγραμματισμένη η εκλογική διαδικασία για το σχηματισμό συντακτικής εθνοσυνέλευσης που θα συγγράψει εκ νέου το Σύνταγμα της χώρας. Η επιλογή αυτή του προέδρου Νικολάς Μαδούρο ήρθε σαν απάντηση στη διαρκή και συνεχώς κλιμακούμενη πίεση που του ασκεί η αντιπολίτευση της χώρας, ειδικά μετά τη νίκη που κατέγραψε στις βουλευτικές εκλογές του Δεκεμβρίου του 2015, όταν και κέρδισε την πλειοψηφία στη βουλή τη χώρας.
Μετά από συνεχείς συγκρούσεις θεσμικού και κινηματικού χαρακτήρα και με αφορμή την επιλογή του Ανωτάτου Δικαστηρίου να υφαρπάξει τις αρμοδιότητες του κοινοβουλίου, θεωρώντας το έκπτωτο (βλ. παλιότερα σχετικά ρεπορτάζ της εφημερίδας), η λύση της συνταγματικής αναθεώρησης προκρίθηκε από τον Μαδούρο ως τακτική επιλογή αποφυγής της συνεχιζόμενης αμφισβήτησης προς το πρόσωπό του, αλλά και ως μια επιλογή συντεταγμένης και εφ’ όλης της ύλης πολιτικής αντιπαράθεσης με τo συνασπισμό της Δημοκρατικής Ενότητας.
Η συνταγματική αναθεώρηση πραγματοποιείται με μια διαδικασία που διαφέρει από τα δυτικά πρότυπα, μέσω μιας συντακτικής εθνοσυνέλευσης η οποία θα καταλήξει στο τελικό κείμενο του νέου Συντάγματος, που θα τεθεί εκ νέου στη κρίση του λαού της Βενεζουέλας. Η συντακτική συνέλευση θα αποτελείται από 540 αντιπροσώπους, εν των οποίων οι 364 θα εκλεγούν από τις εκλογικές περιφέρειες με τουλάχιστον έναν αντιπρόσωπο σε κάθε Δήμο, οι 8 από τις ιθαγενικές κοινότητες και οι υπόλοιπες 168 από τομεακές εκλογές στους τομείς των εργαζομένων, των αγροτών, των ΑμεΑ, των φοιτητών, των συνταξιούχων, των επιχειρήσεων και των κοινοτικών συμβουλίων.
Η αντιπολίτευση επιμένει
Η αντιπολίτευση της χώρας από την πρώτη στιγμή ήταν αντίθετη στη διεξαγωγή των εκλογών αυτών ,θεωρώντας ότι έτσι ο Μαδούρο προσπαθεί να παρακάμψει το νομοθετικό σώμα, στο οποίο αποτελεί τη μειοψηφία. Στόχος της, μέχρι τελευταία στιγμή, παραμένει η ακύρωση των εκλογών αυτών –χωρίς να υπάρχει συναίνεση για μποϊκοτάρισμα ή όχι της διαδικασίας—, και για το λόγο αυτό οι δυνάμεις που την αποτελούν έχουν θέσει σε λειτουργία το σχέδιο «ώρα μηδέν», με σκοπό την πρόκληση αναταραχών, που θα οδηγήσουν στην επέμβαση του στρατού. Στα πλαίσια αυτού του σχεδίου πραγματοποιήθηκε 48ωρη γενική απεργία την περασμένη Πέμπτη και Παρασκευή, ημέρα που γράφονται και αυτές οι γραμμές. Την δεύτερη μέρα, δε, προγραμματίστηκε μεγάλη συγκέντρωση διαμαρτυρίας με τίτλο «Κατάληψη του Καράκας», ενώ διαδηλώσεις ανακοινώθηκαν για όλες τιςμέρες μέχρι και σήμερα. Ο ηγέτης της αντιπολίτευσης, Λεοπόλδο Λόπεζ, που πρόσφατα βγήκε από τη φυλακή για να εκτίσει το υπόλοιπο της ποινής του σε κατ’ οίκον περιορισμό λόγω προβλημάτων υγείας, κάλεσε τον στρατό της Βενεζουέλας να αποσύρει την υποστήριξή του στον πρόεδρο Μαδούρο και να μην συναινέσει στη «συνταγματική απάτη», όπως χαρακτήρισε την προσπάθεια της συνταγματικής εθνοσυνέλευσης. Εξάλλου, στα πλαίσια της εφαρμογής των αποτελεσμάτων του άτυπου δημοψηφίσματος που πραγματοποιήθηκε την προηγούμενη εβδομάδα, η αντιπολίτευση προχώρησε στην αντικατάσταση 33 εν ενεργεία δικαστών του Ανωτάτου Δικαστηρίου, των οποίων η θητεία δεν είχε λήξει, ύστερα από σχετικό αίτημα που υπερψηφίστηκε στη βουλή.
Κυρώσεις και CIA
Ταυτόχρονα με την κλιμάκωση της πίεσης στο εσωτερικό της χώρας, εντείνεται και η προσπάθεια της διεθνούς κοινότητας να ακυρώσει τις εκλογές της Κυριακής. Οι ΗΠΑ, μετά τις δηλώσεις του προέδρου Τραμπ την προηγούμενη εβδομάδα περί σκληρών και άμεσων οικονομικών μέτρων —πολιτική απόφαση με την οποία δεν υπάρχει συναίνεση εντός και εκτός Βενεζουέλας, καθώς θεωρείται ότι θα ενισχύσει το στρατόπεδο Μαδούρο—, προχώρησαν στην επιβολή κυρώσεων σε 13 ανώτατους αξιωματούχους της κυβέρνησης, οι οποίες περιλαμβάνουν πάγωμα των περιουσιακών τους στοιχείων και απαγόρευση εμπορικών συναλλαγών με Αμερικανούς. Ο υπουργός Οικονομικών των ΗΠΑ, εξάλλου, απείλησε όσους εκλεγούν στη συντακτική συνέλευση με κυρώσεις για συμμετοχή «στην υποβάθμιση των δημοκρατικών διαδικασιών και των θεσμών της Βενεζουέλας». Παράλληλα, τις τελευταίες μέρες ο επικεφαλής της CIA, Μάικ Πομπέο, φέρεται να δήλωσε σε φόρουμ ασφαλείας στο Άσπεν ότι θεωρεί πιθανή μια πολιτική μετάβαση στην χώρα της Λατινικής Αμερικής, γεγονός που δεν αφήνει αδιάφορες τις ΗΠΑ, λόγω των οικονομικών δυνατοτήτων της χώρας αυτής. Επεσήμανε, δε, ότι αν και προσεκτικά, λόγω του παρελθόντος, η CIA εργάζεται προς αυτή την κατεύθυνση, και γι’ αυτό τις προηγούμενες μέρες παρευρέθηκε τόσο στην Κολομβία όσο και στο Μεξικό, για να δώσει στις κυβερνήσεις των χωρών αυτών να καταλάβουν τι μπορούν οι ΗΠΑ να κάνουν για το καλύτερο δυνατό αποτέλεσμα και για τις δύο πλευρές. Τέλος, άκαρπη, για μια ακόμη φορά, ήταν η προσπάθεια του Οργανισμού Αμερικανικών Κρατών να υπερψηφίσει πρόταση μομφής κατά της Βενεζουέλας, που θα άνοιγε το δρόμο για ενδεχόμενη επέμβαση στη χώρα.
«Σχέδιο Δημοκρατία»
Από την άλλη πλευρά, ο Μαδούρο προχώρησε σε απαγόρευση των διαδηλώσεων μέχρι την 1η Αυγούστου προς αποφυγή ενδεχόμενη «επίδρασης» στη διεξαγωγής της κυριακάτικης εκλογικής διαδιακσίας για την ανάδειξη συντακτικής συνέλευσης. Απάντησε, δε, στο επικοινωνιακό κρεσέντο της αντιπολίτευσης με μια άλλη κωδική ονομασία: «Σχέδιο Δημοκρατία».Το σχέδιο αυτό πέρα από την απαγόρευση των διαδηλώσεων περιλαμβάνει τη δημιουργία ζωνών ασφαλείας 500 μέτρων γύρω από τα εκλογικά τμήματα, όπως επίσης και την έξοδο του στρατού στο δρόμο για τη διαφύλαξη της τάξης.
Στην ομιλία του κατά τη διάρκεια της κεντρικής εκδήλωσης των υποστηρικτών του ανακοίνωσε ότι προτείνει στους αντιπάλους του ειρηνευτικές συνομιλίες πριν τις εκλογές: «θέλω ειρήνη, επανένωση και εθνικό διάλογο», επεσήμανε. Επανέλαβε τις καταγγελίες των ιμπεριαλιστικών δυνάμεων που εποφθαλμιούν τον εθνικό πλούτο της χώρας όπως και των ομολόγων του της Κολομβίας και του Μεξικού για την επέμβαση στα εσωτερικά της χώρας, τονίζοντας ότι οι εκλογές της Κυριακής είναι μια ψήφος ενάντια στον ιμπεριαλισμό και τον Τραμπ.
Όποιο κι αν είναι το αποτέλεσμα των εκλογών η Βενεζουέλα θα εισέλθει σε μια καινούρια περίοδο μετά την Κυριακή, με πολλά χαρακτηριστικά αστάθειας. Η προσπάθεια του Μαδούρο να δώσει χώρο στον πολιτικό διάλογο απέτυχε, καθώς οι συγκρούσεις, με ευθύνη και του δικού του στρατοπέδου, συνεχίστηκαν μέχρι τελευταίας στιγμής. Τα προβλήματα της χώρας λίγο απασχόλησαν την προεκλογική περίοδο και αν το έκαναν θα αναδείκνυαν τις υπαρκτές αιτίες της άρσης εμπιστοσύνης των πολιτών στην πολιτική του προέδρου.
Η διάχυτη διαφθορά αίρει την εμπιστοσύνη στο πολιτικό προσωπικό, δημιουργώντας ένα πολιτικό χάσμα. Εξάλλου, η συνεχόμενη σύγκρουση μεταξύ των εξουσιών (πρόεδρος-κοινοβούλιο, εκτελεστική-δικαστική εξουσία) ενισχύει το συγκεντρωτισμό της εκτελεστικής εξουσίας, που τον τελευταίο χρόνο κυβερνά με διατάγματα, και την αποδυνάμωση ή και παράκαμψη δημοκρατικών διαδικασιών.
Η επέμβαση του ξένου παράγοντα δεν πρέπει να παραμελείται, αλλά σε καμιά περίπτωση δεν πρέπει να θεωρείται μονοδιάστατη. Πέρα από τις παρεμβάσεις των ΗΠΑ σε οικονομικό και πολιτικό επίπεδο, η κυβέρνηση του Μαδούρο έχει ανοίξει την πόρτα μέσω εξωτερικών επενδύσεων τόσο στη Ρωσία όσο και στην Κίνα, με αποτέλεσμα να αυξάνεται ακόμα περισσότερο η απώλεια κυριαρχίας, αλλά και να ενισχύεται περαιτέρω το μοντέλο της πετρελαϊκής οικονομίας και του εξορυκτισμού —κοινό σε κυβέρνηση και αντιπολίτευση— που, όμως, καθιστά ευάλωτη τη χώρα απουσία εναλλακτικού οικονομικού σχεδίου. Η επιμονή στο εξαντλημένο τούτο οικονομικό μοντέλο αμφισβητεί τα κεκτημένα της προηγούμενης εικοσαετίας, εισάγοντας μεγαλύτερους βαθμούς οικονομικής ελευθερίας και ευελιξίας, και εντείνοντας τη διάρρηξη του κοινωνικού ιστού, γεγονός που στρέφει τους φτωχοποιημένους πολίτες σε οργανωμένες μορφές μαύρης αγοράς, αλλά και συμμορίες με δεδομένες τις περιορισμένες πιθανότητες κοινωνικής ανέλιξης.
Πέτρος Κοντές
