Την δεκαετία του ’80, η επικοινωνία δεν ήταν τόσο εύκολη όσο σήμερα. Ούτε διαδίκτυο υπήρχε ούτε κινητά τηλέφωνα. Αν δεν είχες τηλέφωνο στο σπίτι σου έπρεπε να πας στο περίπτερο ή στο ψιλικατζίδικο που είχαν τηλέφωνο με μετρητή ή να πάρεις νούμερο και να περιμένεις κάποια ελεύθερη καμπίνα στα κεντρικά του ΟΤΕ. Πόσο μάλλον αν ήσουν φαντάρος, όπου η ανάγκη επικοινωνίας με αγαπημένα πρόσωπα ήταν επιτακτική κι οι επιλογές σου περιοριζόταν στο τηλέφωνο του Κ.Ψ.Μ. Εκτός αν ήσουν προνομιούχος φαντάρος κι υπηρετούσες σε Κέντρο Επικοινωνιών. Εκεί, μετά το μεσημέρι, όταν τέλειωνε το ωράριο εργασίας των μονίμων κι άδειαζαν οι τηλεφωνικές γραμμές, μπορούσες να χρησιμοποιήσεις το στρατιωτικό δίκτυο. Έτσι έκανα κι εγώ για να μιλήσω με την κοπέλα μου που ήταν φοιτήτρια στα Γιάννενα και με περίμενε, συγκεκριμένη ώρα, στο σπίτι του Παύλου που ήταν, τότε, από τους ελάχιστους που διέθεταν τηλέφωνο. Η διαδικασία, όμως, δεν ήταν τόσο απλή, άσε που η, συνήθως, αγχωμένη ερωτική συνομιλία γινόταν σε συνακρόαση με τους ενδιάμεσους τηλεφωνητές! Από το στρατόπεδο στην Καβάλα έπαιρνα το Γ’ Σώμα Στρατού στη Θεσσαλονίκη, εκεί ζητούσα την Στρατιά στη Λάρισα, μετά με συνέδεαν με την 8η Μεραρχία στα Γιάννενα όπου τελικά ζητούσα έναν τοπικό αριθμό τηλεφώνου. Αν όλα πήγαιναν καλά, απαντούσε η γλυκιά, ζεστή φωνή του Παύλου: «Τι κάνεις σύντροφε;»
Ο Παύλος δίδασκε τότε στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων κι ήταν ο μοναδικός στην παρέα που διέθετε αυτοκίνητο. Είχε τον γνωστό «σκαραβαίο» που πήγαινε παντού, από στους δύσκολους ορεινούς δρόμους μέχρι τις κοντινές ηπειρώτικες θάλασσες. Ήταν η κατσαριδούλα του η Τερέζα, με το όνομα εμπνευσμένο από την πετυχημένη διαφήμιση της εποχής. Θυμάμαι που πηγαίναμε στο χωριό του το Μονολίθι, πάνω από το γεφύρι της Πλάκας στα Τζουμέρκα, για «θεραπευτικό» τσίπουρο στο καφενείο του πατέρα του και στο Καραβοστάσι, κάτω από το χωριό της Πέρδικας, για μπάνιο και ελεύθερο κάμπινγκ,. Κι ο Παύλος ήταν πάντα δοτικός, κεφάτος, μ’ ένα χαμόγελο μόνιμα ζωγραφισμένο στο πρόσωπό του. Όποιο και να ήταν το θέμα της κουβέντας μας, έθετε πάντα ως επωδό την πρακτική επαλήθευση όλων όσων λέγαμε στις κουβέντες και τις θεωρίες μας. «Ή είμαστε αριστεροί ή δεν είμαστε», έλεγε, θεωρώντας την Αριστερά ως ένα βάθρο ευγένειας, διαρκούς ευαισθησίας κι αγωνιστικής διάθεσης.
Αρκετά χρόνια αργότερα βρισκόμασταν στη Θεσσαλονίκη και τα καλοκαίρια στη Χαλκιδική. Στις συμπληγάδες των αδυσώπητων σχέσεων που κυριαρχούσαν ανάμεσα στους πανεπιστημιακούς καθηγητές της Σχολής που δίδασκε, ο Παύλος ασφυκτιούσε. Μου τα έλεγε γεμάτος πίκρα κι απογοήτευση κι ήταν από τις ελάχιστες φορές που το μόνιμο χαμόγελό του πάγωνε στα χείλη του. Αυτό το αισθαντικό χαμόγελο που τον συνόδευε και στο κρεβάτι του νοσοκομείου, την τελευταία φορά που τον είδα…
Πέρασε ένας χρόνος που μας άφησε ο Παύλος Πανταζής. Στην κηδεία του, ξεπεράστηκαν όλες οι διαχωριστικές γραμμές εντός της Αριστεράς, ειδικά αυτές που προέκυψαν τα τελευταία χρόνια εντός του ΣΥΡΙΖΑ, κι η παρουσία του κόσμου, συντρόφων, συναδέλφων και φίλων, ήταν πάνδημη. Είναι φορές, κυρίως σε ταβέρνες, που νοιώθω ότι κάθεται πλάτη στο διπλανό τραπέζι ή ότι θα ανοίξει η πόρτα και θα δω πάλι το ανοιχτόκαρδο χαμόγελο να φωτίζει το πρόσωπό του. Άλλοτε πάλι, στις πρεμιέρες του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος, φορώντας το μακρύ του παλτό, τον περιμένω να σχολιάσουμε την παράσταση. Γιατί ο Παύλος πάντα θα μας λείπει…
Ο δικηγόρος του διαβόλου
