Για τον Περικλή Κοροβέση
και τον Βασίλη Μάγγο
Το πάθος για τη λευτεριά / Είναι δυνατότερο απ’ όλα τα κελιά: το γνωστό σύνθημα του αντιεξουσιαστικού χώρου που δανείζει τον τίτλο σ’ αυτό το κείμενο μου θυμίζει μια μεγάλη ταινία του Ζιλ Ντασέν με τίτλο «Ωμή βία». Ο Ζιλ Ντασέν, σκηνοθέτης με αριστερή κουλτούρα και δράση που διώχθηκε αμείλικτα από τον αμερικάνικο μακαρθισμό, παρουσιάζει με μοναδικό τρόπο την εφιαλτική πραγματικότητα μιας φυλακής, όπου συνυπάρχει ένα εκρηκτικό μείγμα: από τη μια, ο άβουλος κι ανίσχυρος διευθυντής της φυλακής, ο απάνθρωπος φασίστας αξιωματικός που κατέχει την πραγματική εξουσία, ο πολιτικός προϊστάμενος που πιέζει ασφυκτικά τον διευθυντή και νομιμοποιεί τις πιο βάναυσες πρακτικές κι από την άλλη, το ασίγαστο πάθος των κρατουμένων για την ανάκτηση της ελευθερίας τους. Στη διάρκεια της ταινίας παρουσιάζονται με μεγάλη ευαισθησία και τρυφερότητα οι προσωπικές ιστορίες που οδήγησαν στη φυλακή τους κρατούμενους που σχεδιάζουν την εξέγερση και τη δραπέτευσή τους. Μια δραπέτευση καταδικασμένη, μιας κι όπως λέει ο γιατρός της φυλακής, προεκτείνοντας φιλοσοφικά το σενάριο της ταινίας, από τη φυλακή του συστήματος δεν ξεφεύγεις ποτέ. Ο ρόλος του γιατρού είναι ο καταλύτης που κατευθύνει το ιδεολογικό φορτίο της ταινίας, διευρύνει το κοινωνικό της περιεχόμενο και της δίνει έντονες πολιτικές διαστάσεις. Η φυλακή παρουσιάζεται ως το πιο βάρβαρο και αποτελεσματικό μέσο του συστήματος για τη χειραγώγηση, την καταστολή και την τελική ισοπέδωση των πολιτών που το αντιβαίνουν.
Διαχρονικά η Αριστερά, ως ανήσυχη συνείδηση της κοινωνίας που αντιστέκεται, γνωρίζει καλά τι σημαίνει φυλακή. Σε ταραγμένες μάλιστα εποχές όπου τα κοινωνικά και πολιτικά δικαιώματα καταστέλλονται βάναυσα, η Αριστερά είναι αυτή που συγκρούεται και προβάλλει αντίσταση στην εξουσία και φυσικά πληρώνει το τίμημα: συλλήψεις, φυλακίσεις, ψυχολογικά και σωματικά βασανιστήρια, εκτοπίσεις, εξορίες. Την έννοια του πολιτικού κρατούμενου την συναντούμε σ’ όλα τα πολιτικά συστήματα, με έμφαση στα δικτατορικά και απολυταρχικά καθεστώτα, αλλά και συχνά στις δυτικές δημοκρατίες. Επίσης στις σοβιετικές και λαϊκές δημοκρατίες, η έννοια του αντιφρονούντα ισοδυναμούσε με όλα τα χαρακτηριστικά του πολιτικού κρατούμενου. Στις σύγχρονες κοινοβουλευτικές δημοκρατίες, οι φυλακές υψίστης ασφαλείας και τα λεγόμενα λευκά κελιά κατασκευάστηκαν για τους πολιτικούς κρατούμενους, οι οποίοι αντιμετωπίζονται ως περισσότερο επικίνδυνοι από τους ποινικούς κρατούμενους λόγω της ιδεολογικής και πολιτικής αντιπαράθεσής του με το σύστημα. Σε εποχές, μάλιστα, όπως τα χρόνια μετά τον εμφύλιο και η δικτατορία των συνταγματαρχών, οι φυλακές και τα ξερονήσια γέμιζαν από αριστερούς πολιτικούς κρατούμενους με την κωμικοτραγική αιτιολογία της αναμόρφωσης. Τα πιο ζωντανά και μορφωμένα τμήματα της ελληνικής κοινωνίας καλούνταν να αναμορφωθούν από αναλφάβητους απογόνους μαυραγοριτών και ταγματασφαλιτών που, αντί να καταδικαστούν ως συνεργάτες των γερμανών κατακτητών, ανέλαβαν τη συνέχεια του ελληνικού κράτους.
Όλοι γνωρίζουμε την ιστορία του συντρόφου Περικλή Κοροβέση που έφυγε πρόσφατα από κοντά μας. Όταν τον ρώταγες πώς αντιμετώπισε και πώς άντεξε την φυλακή και τα βασανιστήρια, απαντούσε με την ανεπιτήδευτη σεμνότητα που πρέπει να διακρίνει κάθε Αριστερό; «Εγώ δεν ήμουν κανένας μεγάλος και τρανός επαναστάτης ούτε παλικάρι όπως τόσοι Αριστεροί που έφαγαν τα νιάτα τους στις εξορίες. Μια μικρή τροτσκιστική οργάνωση είχαμε, την ΕΛΕΚ, και νομίζαμε ότι μόνοι μας θα ρίχναμε τη χούντα. Άντεξα τη φυλακή και τα βασανιστήρια γιατί δεν ήθελα να καρφώσω τους συντρόφους μου. Έτσι απλά, ούτε ιδεολογικές προεκτάσεις ούτε ηρωισμοί». Η αξία της αλληλεγγύης που προκύπτει από αυτά που λέει ο Περικλής, τονίζεται στην ταινία του Ντασέν από τη συγκλονιστική στάση ενός κρατουμένου, ενός από τους χαρακτηριστικούς δεύτερους ρόλους της ταινίας.
Όταν μια κοινωνία προσπαθεί να φυλακίσει τη συνείδησή της, όταν ένα πολιτικό σύστημα επιχειρεί να εξοντώσει αυτούς που θεωρεί πολιτικούς του αντιπάλους, οδηγούμαστε τελικά σε μια ολοκληρωτική έκπτωση των ανθρώπινων αξιών. Στην εποχή μας, βέβαια, το σύστημα διαθέτει μοντέρνους παντοδύναμους μηχανισμούς ιδεολογικής καταστολής οι οποίοι συνοδεύουν την «ωμή βία» για την επικράτησή του. Σήμερα επικρατούν η μικροαστική νιρβάνα του αστικού καθεστώτος, η βαθιά και πολύμορφη αλλοτρίωση που έρχεται ως ισοπεδωτικό αποτέλεσμα του κοινωνικού και πολιτικού βολέματος, η επικοινωνιακή παντοδυναμία της εξουσίας που χρησιμοποιεί τα ΜΜΕ και το διαδίκτυο ως μέσα ψευδούς, ανούσιας και επιφανειακής πληροφόρησης, που δηλητηριάζουν το μυαλό κι απονευρώνουν κάθε δυνατότητα γνώσης κι αμφισβήτησης. Η «ωμή βία» της φυλακής, της εξορίας και των βασανιστηρίων που χρησιμοποιούσε το μετεμφυλιακό κράτος κι η χουντική δικτατορία, συμπληρώνονται τώρα από τη διαβρωτική, αθέατη βία της αλλοτρίωσης, της αδιαφορίας και της αδράνειας. Κι αυτό που πάντα θαύμαζα στον φίλο μου Περικλή Κοροβέση ήταν το εξής: παρότι ποτέ δεν ξεμπέρδεψε με την «ωμή βία» της φυλακής και των βασανιστηρίων, εν τούτοις κατάφερε να μείνει ανέπαφος από την άυλη, μοντέρνα βία της σύγχρονης εξουσίας. Ο τρόπος που σκεφτόταν, η τόλμη του γραπτού λόγου του, η πολιτική του διορατικότητα και ανεξαρτησία, η αλλεργία του απέναντι στην κομματική γραφειοκρατία, η συνεχής αναζήτηση νεανικών πυρήνων ακτιβιστικής δράσης και συνολικά ο τρόπος ζωής του, δημιούργησαν τα κατάλληλα αντισώματα που έκαναν τον Περικλή να αναμετράται παλικαρίσια και επιτυχώς με κάθε μορφή βίας του συστήματος.
Ένα νέο παλικάρι, ο 26χρονος Βασίλης Μάγγος, έπεσε θύμα της «ωμής βίας» του καθεστώτος Μητσοτάκη σε κινητοποίηση στο Βόλο. Λίγες μέρες μετά τον άγριο ξυλοδαρμό του και τα βασανιστήρια που υπέστη κατόπιν στο αστυνομικό τμήμα, ο Βασίλης απεβίωσε αφήνοντας αναπάντητα ερωτήματα που όλοι προσπαθούν να τα κουκουλώσουν. Γι’ άλλη μια φορά γίνεται επίκαιρο το σύνθημα «Μπάτσοι – Γουρούνια – Δολοφόνοι». Λίγα και ουσιαστικά λόγια του πατέρα του Βασίλη περιγράφουν τη δυσοίωνη πραγματικότητα που ζούμε: «Γεγονός είναι ότι στη χώρα μας δεν λειτουργούν οι δημοκρατικοί θεσμοί. Γεγονός είναι ότι η κοινωνία μας δεν είναι δίκαιη. Γεγονός είναι ότι ο γιός μας, Βασίλειος Μάγγος, με τους αγώνες του προσπαθούσε να την κάνει καλύτερη!»
Ο δικηγόρος του διαβόλου
