«Οι Ηνωμένες Πολιτείες και τα Ηνωμένα Έθνη οφείλουν πολλά στον στρατάρχη Ζούκοφ».
— Ντουάιτ Αϊζενχάουερ
Στις 18 Ιουνίου 1974 πέθανε στη Μόσχα ο Γκεόργκι Κονσταντίνοβιτς Ζούκοφ, ο σημαντικότερος ίσως στρατιωτικός ηγέτης της Σοβιετικής Ένωσης κατά τον Μεγάλο Πατριωτικό Πόλεμο και μία από τις εμβληματικότερες μορφές της παγκόσμιας στρατιωτικής ιστορίας. Ο άνθρωπος που από φτωχός μαθητευόμενος βυρσοδέψης κατέληξε να ηγείται του Κόκκινου Στρατού μέχρι το Βερολίνο, συνδέοντας το όνομά του με τις σημαντικότερες μάχες του Β΄ Παγκοσμίου Πολέμου.
Γεννημένος το 1896 σε φτωχή αγροτική οικογένεια κοντά στην Καλούγκα, ο Ζούκοφ βρέθηκε από μικρή ηλικία στη Μόσχα, όπου εργάστηκε ως μαθητευόμενος σε εργαστήριο γουναρικών και επεξεργασίας δέρματος. Η πορεία του δεν προμήνυε σε τίποτα τον μελλοντικό «στρατάρχη της νίκης». Κατά τον Α΄ Παγκόσμιο Πόλεμο υπηρέτησε στο ιππικό του τσαρικού στρατού, φτάνοντας μέχρι τον βαθμό του υπαξιωματικού και παρασημοφορούμενος για ανδρεία, παραμένοντας ωστόσο ένας σχετικά άγνωστος λοχίας μέσα στη δίνη της κατάρρευσης της Ρωσικής Αυτοκρατορίας.
Η Οκτωβριανή Επανάσταση και ο ρωσικός εμφύλιος πόλεμος άλλαξαν οριστικά τη ζωή του. Εντάχθηκε στον Κόκκινο Στρατό και αναδείχθηκε σταδιακά μέσα από τις τάξεις του νέου σοβιετικού στρατεύματος. Η πειθαρχία, η οργανωτική του ικανότητα και κυρίως η αντίληψή του για τον σύγχρονο πόλεμο τον έκαναν να ξεχωρίσει. Ο Ζούκοφ ανήκε στη γενιά των αξιωματικών που αντιλαμβάνονταν ότι ο μελλοντικός πόλεμος θα κρινόταν από τη συνδυασμένη χρήση τεθωρακισμένων, αεροπορίας και πυροβολικού σε μεγάλη κλίμακα.
Στα τέλη της δεκαετίας του 1930, καθώς οι σταλινικές εκκαθαρίσεις σάρωναν τη στρατιωτική ηγεσία της ΕΣΣΔ, ο Κόκκινος Στρατός αποδεκατίστηκε. Από τους πέντε σοβιετικούς στρατάρχες εκτελέστηκαν οι τρεις, ενώ δεκάδες χιλιάδες αξιωματικοί συνελήφθησαν, αποπέμφθηκαν ή εκτελέστηκαν. Η Σοβιετική Ένωση έχασε τότε μεγάλο μέρος του πιο έμπειρου επιτελικού δυναμικού της, γεγονός που επηρέασε σοβαρά την ετοιμότητα του στρατού λίγο πριν από την έναρξη του πολέμου.
Μέσα σε αυτή την περίοδο αναδείχθηκε ο Ζούκοφ. Το 1939 ανέλαβε τη διοίκηση των σοβιετικών δυνάμεων απέναντι στις ιαπωνικές προκλήσεις στα σύνορα Μογγολίας και Μαντζουρίας. Στη μάχη του Χαλκίν Γκολ εφάρμοσε σε πρωτοφανή κλίμακα συνδυασμένες επιχειρήσεις αρμάτων μάχης, αεροπορίας και πυροβολικού, κατορθώνοντας να περικυκλώσει και να συντρίψει τις ιαπωνικές δυνάμεις. Η νίκη αυτή όχι μόνο απέτρεψε μελλοντική ιαπωνική επίθεση στη Σιβηρία, αλλά και καθιέρωσε τον Ζούκοφ ως έναν από τους ικανότερους στρατιωτικούς διοικητές της Σοβιετικής Ένωσης, κερδίζοντας παράλληλα την εμπιστοσύνη του Στάλιν.
Όταν η ναζιστική Γερμανία εξαπέλυσε την Επιχείρηση Μπαρμπαρόσα τον Ιούνιο του 1941, η Σοβιετική Ένωση βρέθηκε στα πρόθυρα της κατάρρευσης. Οι πρώτοι μήνες της γερμανικής εισβολής υπήρξαν καταστροφικοί. Ο Ζούκοφ, ωστόσο, αναδείχθηκε γρήγορα σε κεντρική μορφή της σοβιετικής άμυνας.Συνέβαλε αποφασιστικά στη σταθεροποίηση του μετώπου έξω από το Λένινγκραντ, αποτρέποντας την πλήρη κατάληψη της δεύτερης μεγαλύτερης πόλης της Σοβιετικής Ένωσης. Λίγους μήνες αργότερα, όταν οι γερμανικές στρατιές έφτασαν προ των πυλών της Μόσχας, ανέλαβε την οργάνωση της άμυνας της σοβιετικής πρωτεύουσας. Τον χειμώνα του 1941-42 καθοδήγησε τη μεγάλη σοβιετική αντεπίθεση που απώθησε για πρώτη φορά τη Βέρμαχτ από τα περίχωρα της πόλης, διαλύοντας τον μύθο του αήττητου γερμανικού στρατού.
Από εκεί και πέρα, το όνομά του συνδέθηκε με όλες σχεδόν τις καθοριστικές καμπές του πολέμου. Συμμετείχε στον σχεδιασμό της σοβιετικής αντεπίθεσης στο Στάλινγκραντ, διαδραμάτισε κομβικό ρόλο στη διάσπαση της πολιορκίας του Λένινγκραντ, συμμετείχε στη μάχη του Κουρσκ και σχεδίασε την Επιχείρηση Μπαγκρατιόν το 1944, την τεράστια σοβιετική επίθεση που κατέστρεψε την Ομάδα Στρατιών Κέντρο της Βέρμαχτ και οδήγησε τον Κόκκινο Στρατό έξω από τα σοβιετικά σύνορα και προς την καρδιά της Ευρώπης.
Την άνοιξη του 1945 τα στρατεύματα του Ζούκοφ έφτασαν στο Βερολίνο. Οι μονάδες του ήταν από τις πρώτες που εισήλθαν στο Ράιχσταγκ, συμβολίζοντας την οριστική συντριβή του ναζισμού. Για εκατομμύρια Σοβιετικούς πολίτες, ο Ζούκοφ είχε πλέον μετατραπεί στον κατεξοχήν στρατάρχη της νίκης.
Στις 24 Ιουνίου 1945, κατά τη μεγαλειώδη Παρέλαση της Νίκης στην Κόκκινη Πλατεία, ο Ζούκοφ έμεινε στην ιστορία καλπάζοντας πάνω στο λευκό του άλογο επιθεωρώντας τα νικηφόρα στρατεύματα του κόκκινου στρατού . Ο ίδιος ο Στάλιν, καχύποπτος απέναντι στη διαρκώς αυξανόμενη δημοτικότητα του στρατάρχη και παράλληλα κακός ιππέας, επέλεξε να μην ηγηθεί προσωπικά της παρέλασης.
Η τεράστια αίγλη του Ζούκοφ άρχισε σύντομα να προκαλεί τη δυσπιστία του σοβιετικού ηγέτη. Ο Στάλιν δεν ανεχόταν προσωπικότητες με ανεξάρτητο κύρος απέναντι στο κόμμα και το κράτος. Έτσι, ο Ζούκοφ απομακρύνθηκε από το κέντρο εξουσίας, έχασε τη θέση του ως ανώτατος διοικητής και μετατέθηκε στη δευτερεύουσα στρατιωτική διοίκηση των Ουραλίων.
Μετά τον θάνατο του Στάλιν το 1953, ο Ζούκοφ επανήλθε δυναμικά στο προσκήνιο. Στήριξε τον Νικίτα Χρουστσόφ στην πολιτική σύγκρουση με τη σταλινική πτέρυγα και ανέλαβε το υπουργείο Άμυνας της Σοβιετικής Ένωσης. Συνδέθηκε ενεργά με την αποσταλινοποίηση και συνέβαλε στην αποκατάσταση χιλιάδων ανθρώπων που είχαν διωχθεί άδικα κατά την περίοδο των εκκαθαρίσεων.
Ανάμεσα στις σημαντικότερες παρεμβάσεις του υπήρξε η πολιτική και ηθική αποκατάσταση εκατοντάδων χιλιάδων σοβιετικών στρατιωτών που είχαν αιχμαλωτιστεί από τους Γερμανούς κατά τη διάρκεια του πολέμου και στη συνέχεια αντιμετωπίστηκαν από το σταλινικό καθεστώς ως ύποπτοι ή προδότες. Παράλληλα, υποστήριξε την αποκατάσταση αξιωματικών που είχαν κατηγορηθεί ψευδώς και εκτελεστεί στις εκκαθαρίσεις της δεκαετίας του 1930.Τα τελευταία χρόνια της ζωής του τα πέρασε σχετικά απομονωμένος, συγγράφοντας τα απομνημονεύματά του, ένα από τα σημαντικότερα έργα μαρτυρίας για τον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο από σοβιετική σκοπιά.
Ο Γκεόργκι Ζούκοφ πέθανε στις 18 Ιουνίου 1974 στο διαμέρισμά του στη Μόσχα. Μέχρι σήμερα παραμένει σύμβολο της σοβιετικής νίκης απέναντι στον ναζισμό, της στρατιωτικής ιδιοφυΐας αλλά και της ικανότητα ενός λαού να αντέξει, να ανασυνταχθεί και να επικρατήσει στις πιο σκοτεινές στιγμές του 20ού αιώνα.
