Το 2023 αφήνει φεύγοντας ελάχιστα περιθώρια στον εφησυχασμό και την επανάπαυση. Το 2024 έρχεται με κομμένη την ανάσα. Θα είναι μια δύσκολη χρονιά, πυκνή σε πολιτικές και γεωπολιτικές εξελίξεις, ανακατατάξεις με καθοριστική επίδραση στις οικονομίες και τις κοινωνίες της υδρογείου.
Οι προεδρικές εκλογές στις ΗΠΑ την Τρίτη 5 Νοεμβρίου 2024, κορυφαίο ούτως ή άλλως πολιτικό γεγονός, θα αναδειχθούν σε ανατρεπτικό παράγοντα των πολιτικών, γεωπολιτικών και οικονομικών εξελίξεων παγκοσμίως αν εκλεγεί ξανά πρόεδρος ο Ντόναλντ Τραμπ.
Στην Ευρώπη, αντίστοιχα, κρισιμότερη από καταβολής του θεσμού προβλέπεται να αποδειχθεί η εκλογή νέου ευρωκοινοβουλίου στις 6 Ιουνίου 2024, καθώς σε πολλές ευρωπαϊκές χώρες η ακροδεξιά βρίσκεται σε τροχιά εντυπωσιακής ανόδου τέτοια που μπορεί να την αναδείξει δεύτερη δύναμη στην ευρωβουλή. Θα πρόκειται για το αποτέλεσμα του εκρηκτικού μείγματος ανασφάλειας και φτωχοποίησης των λαϊκών στρωμάτων, αφενός, και, αφετέρου, υποχώρησης των προοδευτικών ιδεών και έλλειψης ενός πειστικού (και πεισμένου…) αφηγήματος για μιαν άλλη κοινωνία, δίκαιη και αλληλέγγυα.
Στο πεδίο της γεωπολιτικής, οι εξελίξεις στο Ισραήλ και την Ουκρανία θα εξακολουθήσουν να κυριαρχούν το 2024, επικαθοριζόμενες από την γεωοικονομική αντιπαράθεση ΗΠΑ-Κίνας,
Στην Ουκρανία, το ενδεχόμενο η Δύση να αποχωρήσει από την αναμέτρηση ηττημένη είναι πλέον ορατό, καθώς ο πόλεμος φθοράς που επέλεξε με προφανή στόχο την εκ των έσω ανατροπή του προέδρου Πούτιν, μάλλον υπέρ της Ρωσίας επενεργεί. Ούτε οι κυρώσεις στη Ρωσία αποδίδουν, ούτε η διάθεση των κρατών του δυτικού μπλοκ να στηρίζουν το Κίεβο φαίνεται να αντέχει τη δοκιμασία του χρόνου και την πρόκληση της πλήρους διάρρηξης των σχέσεων με μια Ρωσία που, παρά πάσα προσδοκία, παραμένει υπολογίσιμη δύναμη παγκοσμίως.
Στον προθάλαμο της εισόδου στο 2024 οι κατάλογοι με τους νικητές και τους ηττημένους του 2023 βρίθουν υποψηφίων. Η Ρωσία διεκδικεί μια θέση ανάμεσα στους πρώτους, με τα προγνωστικά να την ευνοούν.
Οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα παραδεχθούν την αποτυχία. Δεν το έχουν κάνει σε καμιά από τις προηγούμενες διαψεύσεις τους. Από την άλλη, όσο η εκκρεμότητα παρατείνεται αυξάνονται οι πιθανότητες η ήττα να διευρυνθεί, με ό,τι αυτό θα σήμαινε για την προβολή της στρατιωτικής και γεωπολιτικής ισχύος της Αμερικής παγκοσμίως. Η ευθύνη μετακυλίεται στην κυβέρνηση Ζελένσκι. Η Ουκρανία θα κληθεί –ήδη καλείται— να παραιτηθεί από τη διεκδίκηση του 20% των εδαφών της που έχει καταλάβει η Ρωσία και να αφοσιωθεί στην ανασύνταξή της με τη χορηγία της Δύσης, χορηγία που πλέον δεν θα αναλώνεται στα πεδία των μαχών.
Η σύρραξη, αφετέρου, στην Παλαιστίνη και η γενοκτονία στη Γάζα συμπαρασύρουν, κατ’ αναλογία, στη διεθνή απαξίωση τους υποστηρικτές του Ισραήλ και κυρίως τις Ηνωμένες Πολιτείες, κι αυτό είναι μια πρόκληση που επίσης δεν μπορεί να παραμένει αναπάντητη επ’ αόριστο.
Πολύ περισσότερο που ο κίνδυνος ανάφλεξης στην ευρύτερη περιοχή παραμένει υπαρκτός. Τα χτυπήματα των Χούτι της Υεμένης σε εμπορικά πλοία που διαπλέουν την Ερυθρά Θάλασσα είναι μια έμμεση υπόμνηση αυτού του κινδύνου, που απειλεί να ανατροφοδοτήσει τον πληθωρισμό στην Ευρώπη. Υποδαυλίζεται μια νέα, μετά την πανδημία, αναστάτωση στις αλυσίδες εφοδιασμού, που απειλεί να λάβει πολύ μεγαλύτερες διαστάσεις μέσα στο 2024. Τα περισσότερα από τα πελώρια πλωτά μέσα που μέχρι πρότινος μετέφεραν το 12% του εμπορίου στη Μεσόγειο μέσω της Διώρυγας του Σουέζ, έχουν αλλάξει πορεία. Κάνουν αναγκαστικά τον περίπλου της Αφρικής περνώντας από το Ακρωτήριο τη Καλής Ελπίδας και τα Στενά του Γιβραλτάρ, μια παράκαμψη που παρατείνει μέχρι και ένα μήνα το χρόνο του ταξιδιού, με αρνητικές τις επιπτώσεις στο εμπόριο, και με το κόστος να μετακυλίεται τελικά στον ευρωπαίο καταναλωτή.
Συμπτώματα μιας ευρύτερης κρίσης που σταδιακά διαλύει το παλιό σύστημα και που το 2024 αναμένεται να ενταθεί.
Ένα πλέγμα σχέσεων, ένας ολόκληρος «κόσμος», παραχωρεί υπόδηλα, αμετάκλητα, τη θέση του σε έναν υπό διαμόρφωση νέο «κόσμο», στον οποίο η Δύση χάνει την «ήπια ισχύ» που διέθετε, αυτό που το δεύτερο μισό του 20ού αιώνα αποτελούσε τη σημαντικότερη ελκτική δύναμή της έναντι του υπόλοιπου κόσμου: Την (αυτο)προβολή της ως πρότυπο εξέλιξης και πρόκληση μίμησης.
Οι πόλεμοι στη Γάζα και την Ουκρανία δεν είναι παρά συμπτώματα μιας αλλαγής που προβλέπεται να διαπεράσει ολόκληρο το 2024. Ο κόσμος του χθες συμπαρασύρεται από τη σταδιακή κατάρρευση της αμερικανικής κυριαρχίας και την αντικατάστασή της από ένα «πολυπολικό κόσμο», όπου ο «Παγκόσμιος Νότος», στον οποίο η Κίνα έχει θέση διακριτή, διεκδικεί την επιρροή που του αναλογεί. Η Κίνα, σύμφωνα με εκτιμήσεις του βρετανικού Κέντρου Οικονομικών και Επιχειρηματικών Ερευνών (CEBR), «θα είναι η μεγαλύτερη οικονομία στον κόσμο το 2037», διατηρώντας ισχυρή μια τάση ανάπτυξης με ρυθμό περίπου 5% ετησίως, ρυθμό ανάπτυξης «αρκετό για να συμβεί μια ιστορική υπέρβαση σε λίγο περισσότερο από μια δεκαετία».
Η απάντηση στην πρόκληση των καιρών δεν μπορεί να είναι άλλη από τη ρεαλιστική αποδοχή της νέας τάξης πραγμάτων διεθνώς, μέσα από συμφωνίες που θα επιτρέψουν τη διαμόρφωση νέων διεθνών συσχετισμών στη θέση της δυτικής κυριαρχίας σε όλα τα διεθνή όργανα, από τον ΟΗΕ και το ΔΝΤ μέχρι την Παγκόσμια Τράπεζα και το παγκόσμιο χρηματοοικονομικό σύστημα.
Βασική προϋπόθεση για να δρομολογηθεί αυτή η δύσκολη, μακρόσυρτη εξέλιξη είναι η ανασύνθεση των προοδευτικών δυνάμεων με αυτό ως γνώμονα. Η αναζωπύρωση των κινημάτων διεκδίκησης και η ριζική ανασύσταση των φορέων πολιτικής έκφρασής τους. Για την Ελλάδα, οι ευρωεκλογές τον Ιούνιο του 2024 είναι, από την άποψη αυτή, «το κεντρικό πολιτικό ορόσημο», το ορατό σημείο σύγκλισης των δυνητικών συνιστωσών μιας νέας κινηματικής, οικολογικής, ριζοσπαστικής αριστεράς.
Το 2024 ίσως τελικά αποδειχθεί λιγότερο δυσοίωνο. Ίσως αποδειχθεί η αρχή.
Ίσως είναι θέμα «αισιοδοξίας της βούλησης».
