Στον ιδεολογικό πυρήνα του σύγχρονου καπιταλισμού, του νεοφιλελευθερισμού, θα συναντήσουμε την αρχή της αυτορρύθμισης των οικονομικών ανισορροπιών, με αποδοχή του ρόλου των «εξυγιαντικών» κρίσεων. Και το συμπλήρωμά της, την αποφυγή οποιασδήποτε παρέμβασης, που θα νόθευε τον ανταγωνισμό, ο οποίος εξασφαλίζει τη διατήρηση της υγείας του συστήματος.
Αυτές οι παραδοχές κυριαρχούν στον χώρο της οικονομίας. Μια κυρίαρχη, όμως, στον τομέα αυτό ιδεολογία, για να ηγεμονεύσει καθολικά, έχει ανάγκη να μεταφέρει τις παραδοχές της και να διεκδικήσει την επικράτησή τους σε κάθε τομέα. Από την έναρξη της βιομηχανικής εποχής, αλλά ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες, αυτό συμβαίνει στο πεδίο των σχέσεων των ανθρωπίνων κοινωνιών με το φυσικό περιβάλλον. Τα τεράστια προβλήματα στο πεδίο αυτό αντιμετωπίζονται ως κρίσεις, τις οποίες το οικοσύστημα θα ξεπεράσει ξαναβρίσκοντας την ισορροπία του. Γι’ αυτό, ίσως, δεν θα έπρεπε και η Αριστερά να μιλάει για κρίσεις σ’ αυτό το πεδίο, αλλά για καταστροφές ή ανατροπές –συχνά μη αντιστρεπτές.
Μια θεμελιακή αντίθεση Δεξιάς και Αριστεράς
Σε ιδεολογικό επίπεδο παρακολουθούμε την αντίσταση του νεοφιλελευθερισμού, προκειμένου να μην υποχωρήσει και αποδεχτεί την ανάγκη της έλλογης συλλογικής, σε πλανητική κλίμακα παρέμβασης για τη ρύθμιση μιας θεμελιακής αντίθεσης, όχι με τη λογική των κρίσεων που επαναφέρουν δήθεν σχεδόν αυτόματα μια νέα ισορροπία, αλλά στη βάση ενός σχεδιασμού για την πρόληψη και την αποτροπή τους.
Οι νεοφιλελεύθεροι δεν αντιστέκονται απλά επειδή δεν θέλουν να χάσουν τη βολή των εύκολων δρομολογημένων υπερκερδών από την κυριαρχία των ορυκτών καυσίμων. Θα μπορούσαν κάλλιστα να αλλάξουν προσανατολισμό στις επενδύσεις τους, να προσαρμοστούν. Ο καπιταλισμός έχει επιδείξει θαυμαστή ευελιξία στο παρελθόν. Πιο πολύ διστάζουν γιατί διαισθάνονται πως η εμπλοκή σε μια διαφορετική διαδικασία, του έλλογου σε πλανητικό επίπεδο σχεδιασμού για την ανακοπή του κλιματικού κατήφορου, ανοίγει την πόρτα της υπονόμευσης του συμβόλου της πίστεως του νεοφιλελεύθερου καπιταλισμού: της αυτορρύθμισης μέσω «εξυγιαντικών κρίσεων». Και εισάγει τα καινά δαιμόνια του σχεδιασμού στο πλαίσιο μιας παγκοσμιοποίησης στον αντίποδα των νεοφιλελεύθερων δοξασιών.
Αυτό που διακυβεύεται πραγματικά, είναι πολύ σημαντικότερο από τα σίγουρα υπερκέρδη τους. Αυτοί το αντιλαμβάνονται, η Αριστερά έχει σημαντικά καθυστερήσει να το διανοηθεί. Στο πεδίο αυτό έχουν συμπυκνωθεί αντιθέσεις που μπορούν να αναδείξουν τις μεγάλες διαφορές, τα διαφορετικά σχέδια, τις διαφορετικές προτάσεις για την καθημερινή ζωή και για το μέλλον των παιδιών μας μεταξύ Αριστεράς και Δεξιάς. Και να ορίσουν με πολύ συγκεκριμένο και απτό τρόπο τι είναι ριζοσπαστικό και αξιοβίωτο και τι συντηρητικό και τελματωμένο στη μοιρολατρία των μηδενικών προσδοκιών.
Από την ιδεολογική αντίθεση στην πολιτική δράση
Θα αναρωτηθείτε, ίσως, τι μας έπιασε πρωτοχρονιάτικα. Φταίει που στο προηγούμενο φύλλο της «Ε», στις σελίδες των «Ιδεών» φιλοξενήσαμε ένα κείμενο, το οποίο δεν υπονοούσε απλά αυτά τα γενικόλογα και αφηρημένα που προηγήθηκαν. Έδειχνε με πολύ συγκεκριμένο τρόπο ότι η Αριστερά, ιδίως αυτή που αυτοπροσδιορίζεται ως ριζοσπαστική και νέα, έχει τα εφόδια για να ασκήσει πολιτική σ’ αυτό το προνομιακό πεδίο.
Να επεξεργαστεί πρόγραμμα, να θέσει πολιτικούς στόχους, να εμπνεύσει και να στηρίξει κινήματα, να διαθέσει δυνάμεις στο πεδίο, να ξεχωρίσει, να γίνει διακριτή, να αποκτήσει πρόσημο ανατρεπτικό του υπάρχοντος, να δώσει προοπτική στον πολιτικό λόγο της, όραμα στους ανθρώπους της. Να γίνει άλλη μια φορά δύναμη αλλαγών που εμπνέουν τις λαϊκές τάξεις, τη νέα γενιά, τα δυναμικά τμήματα του πληθυσμού, των ανθρώπων της δουλειάς. Να καταστεί φορέας ελπίδας, ενός σχεδίου απόδρασης από μια κανονικότητα που καθηλώνει στην παρακμή το παραγωγικό δυναμικό της χώρας, ενός σχεδίου που οδηγεί σε μια παραγωγική ανασυγκρότηση οργανικά δεμένη με την έρευνα για νέες επιστημονικές και τεχνολογικές δυνατότητες, υπαρκτές γιατί προσδιορίζονται από τις ίδιες τις ανάγκες μας και τις ανάγκες των γειτονικών λαών για μια διαρκή βελτίωση της ποιότητας ζωής σε αρμονική σχέση με το φυσικό περιβάλλον, καθώς η προστασία και βελτίωσή του αποτελούν όρους ύπαρξης των κοινωνιών μας.
Το έδαφος είναι πρόσφορο
Μπορεί τα αποτελέσματα της συνόδου για την κλιματική αλλαγή COP 28 να μην ήταν ενθαρρυντικά, βοήθησαν, όμως, να συνειδητοποιηθεί ευρύτερα ότι χωρίς περιορισμό και τελικά κατάργηση των ορυκτών καυσίμων δεν υπάρχει σωτηρία. Χωρίς επιτάχυνση της εγκατάστασης ΑΠΕ και της εξέλιξης των σχετικών τεχνολογιών, χωρίς κοινωνική δικαιοσύνη και έλλογο σχεδιασμό πέρα και πάνω από τα χρηματιστήρια και το κερδοσκοπικό εμπόριο της ενέργειας και των ρύπων, λύση δεν διαφαίνεται. Αν είναι αλήθεια, μάλιστα, ότι στο πλαίσιο της Ευρώπης έχουν σημειωθεί ήδη βήματα ταχύτερα από ό,τι στις άλλες βιομηχανικές παγκόσμιες δυνάμεις, τότε το έδαφος στη δική μας χώρα για ουσιαστικές αλλαγές φαίνεται να είναι περισσότερο πρόσφορο. Τόσο εξαιτίας της ευρύτερης παραδοχής και συνειδητοποίησης των κινδύνων, όσο και εξαιτίας της ένδειξης ότι υπάρχει μια απόσταση από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο, άρα και ευνοϊκότεροι όροι για την κάλυψή της από την πλευρά της Ελλάδας.
Μια από τις πρώτες πολιτικές πράξεις δήλωσης προθέσεων και προσανατολισμού εκ μέρους της ριζοσπαστικής Αριστεράς και Οικολογίας, ενόψει μάλιστα των ευρωεκλογών, θα όφειλε άμεσα να είναι η διοργάνωση μιας συνάντησης δημόσιου διαλόγου και πολιτικής δέσμευσης, προκειμένου να συντεθεί ένα τέτοιο πολιτικό σχέδιο. Για να τοποθετηθεί στο κέντρο του ενδιαφέροντός τους και να διαποτίζει τον προγραμματικό λόγο τους, φέρνοντας σε μια εκ των πραγμάτων κοινή κοίτη το κόκκινο και το πράσινο.
