Φωτογραφία: Eurokinissi
Τι είχες Γιάννη, τι είχα πάντα.
Μόλις μπει ο Οκτώβριος και πιάσουν τα πρωτοβρόχια, το λεκανοπέδιο Ιωαννίνων το σκεπάζει η ομίχλη της Παμβώτιδας. Αν έρχεσαι πρωί τον δρόμο από Καλπάκι ή το Ζαγόρι ή βγεις πρωί ψηλά στους Λιγκιάδες και στα Μάρμαρα, αντικρίζεις ένα πανέμορφο σεντόνι ομίχλης που τυλίγει την πόλη, τη λίμνη και σχεδόν όλο το λεκανοπέδιο, μέχρι να βγει ο ήλιος. Αυτό συμβαίνει όταν έχει ήλιο, γιατί όταν συννεφιάζει και βρέχει –που είναι ο κανόνας από τα μέσα Οκτώβρη και μέχρι τον Μάιο– αν δεν πάει 12 να μεσημεριάσει, ουρανό δεν βλέπεις ακόμα και με ήλιο.
Μέχρις εδώ καλά. Τι γίνεται, όμως, όταν ανάψουν τα τζάκια, οι ξυλόσομπες και οι αρρύθμιστοι καυστήρες; Τότε αρχίζει η δοκιμασία της αιθαλομίχλης, της έντονης μυρουδιάς του καμένου ξύλου του μονοξειδίου της ατελούς καύσης και όλων των αιωρούμενων ρύπων που κατακλύζουν και αιχμαλωτίζουν την πόλη, η οποία κατέχει την πρωτοπορία της μολυσμένης ατμόσφαιρας, άνευ συναγωνισμού.
Ζήτημα δημόσιας υγείας
Το πρόβλημα δεν είναι σημερινό. Η αιθαλομίχλη στα Γιάννενα είναι ένα διαχρονικό και σοβαρό πρόβλημα δημόσιας υγείας, όπως έχει επανειλημμένως καταγραφεί και ειπωθεί. Κάθε χειμώνα υποβαθμίζεται η ποιότητα ζωής των κατοίκων του λεκανοπεδίου. Απασχόλησε και απασχολεί τον δήμο Ιωαννιτών, την ιατρική κοινότητα, το πανεπιστήμιο, το ΤΕΕ, περιβαλλοντικές οργανώσεις και συλλογικότητες (όπως τα «Κοινά Ιωαννίνων», κ.ά.). Ωστόσο, ενώ έχει αναδειχθεί με επαναλαμβανόμενη αρθρογραφία, έγιναν ημερίδες για το θέμα, στάλθηκαν επιστολές αρμοδίως, συζητήθηκε στο περιφερειακό συμβούλιο και κατατέθηκαν επίκαιρες ερωτήσεις στη Βουλή, δεν έχει υπάρξει ένα χειροπιαστό σχέδιο αντιμετώπισης του φαινομένου, ένα πρόγραμμα και ένας οδικός χάρτης εφαρμογής μέτρων που θα περιορίσουν τις επιπτώσεις που σήμερα υφίσταται η κοινωνία στο λεκανοπέδιο.
Σε πρόσφατη ερώτηση του κυβερνητικού βουλευτή Γιώργου Αμυρά, ο υφυπουργός Περιβάλλοντος και Ενέργειας Νίκος Τσάφος περιορίστηκε σε αοριστολογίες και ουσιαστικά σε μη απαντήσεις. Στην απάντηση του υφυπουργού απάντησε με ανακοίνωση ο δήμος Ιωαννιτών όπου εκφράζει την απογοήτευση του για την αδυναμία του υπουργείου να παρουσιάσει ένα σχέδιο αντιμετώπισης της κατάστασης και λύσης του προβλήματος, υπενθυμίζοντας σειρά προτάσεων που έχει καταθέσει δημόσια και απέστειλε στον υπουργό Περιβάλλοντος και Ενέργειας (επιστολή οκτώ σημείων – άμεσων μέτρων), μετά και την πρόσφατη εκδήλωση που συνδιοργάνωσε με το πανεπιστήμιο για το θέμα στις 13/10. Αυτά συμβαίνουν ενόσω ο δήμος Ιωαννιτών συμμετέχει στην ευρωπαϊκή αποστολή για τις «100 κλιματικά ουδέτερες πόλεις» και χωρίς να έχει προχωρήσει το φιλόδοξο σχέδιο της ενεργειακής κοινότητας που έχει ιδρύσει από το 2022, επειδή η κυβερνητική πολιτική δίνει προτεραιότητα και «ενεργειακό χώρο» στις ιδιωτικές εταιρείες ενέργειας.
Ψήφισμα για άμεση δράση
Πριν 10 ημέρες, η περιφερειακή παράταξη «Κοινό των Ηπειρωτών», αξιωματική αντιπολίτευση στην περιφέρεια Ηπείρου, απηύθυνε ψήφισμα στην κυβέρνηση, στην περιφέρεια Ηπείρου και στον δήμο Ιωαννιτών που υπογράφουν 1.800 πολίτες, με το οποίο ζητούν άμεση δράση για την αντιμετώπιση της αιθαλομίχλης στο λεκανοπέδιο Ιωαννίνων. Το υπόμνημα συνοδεύεται από στοιχεία για την ατμοσφαιρική ρύπανση, τα οποία αποδεικνύουν ότι το φαινόμενο είναι διαρκές, μετρημένο και επικίνδυνο για τη δημόσια υγεία και καταγράφει τρία βασικά αιτήματα προς την κυβέρνηση για τον χειμώνα: α) γενναία επιδότηση της ηλεκτρικής ενέργειας και της τιμής του πετρελαίου θέρμανσης, β) δωρεάν ρεύμα για τους ευάλωτους οικονομικά συμπολίτες και γ) σοβαρή καμπάνια ενημέρωσης και ουσιαστικά μέτρα για τον περιορισμό της καύσης ξύλου και της χρήσης τζακιών.
Κοινό συμπέρασμα αποτελεί ότι η αιθαλομίχλη είναι διαρκής απειλή για τη δημόσια υγεία και συνδέεται άμεσα με την ενεργειακή φτώχεια. Το βασικό πρόβλημα εντοπίζεται στην καύση βιομάζας, απ’ όπου εκλύονται και φτάνουν σε επικίνδυνα επίπεδα τα πλέον επιβλαβή αιωρούμενα σωματίδια PM2.5 και PM10. Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλεί το γεγονός ότι στις μετρήσεις της πόλης εντοπίζονται αυξημένα επίπεδα καρκινογόνων ουσιών, όπως το βενζοπυρένιο (σχεδόν δυόμισι φορές πάνω από το όριο της ΕΕ) και ανιχνεύονται άλλα επικίνδυνα συστατικά, όπως οι πολυαρωματικοί υδρογονάνθρακες που θέτουν σοβαρά ζητήματα δημόσιας υγείας. Επιβαρυντικά και σωρευτικά των παραπάνω λειτουργούν οι διάσπαρτες ρυπαίνουσες βιομηχανίες που χωροθετήθηκαν στο παρελθόν εντός του λεκανοπεδίου και οι οποίες λειτουργούν ανεξέλεγκτα, παρά τους αντίθετους ισχυρισμούς των υπηρεσιών που έχουν την ευθύνη ελέγχου των πηγών ρύπανσης (διεύθυνση Περιβάλλοντος και Κλιμάκια Περιβάλλοντος).
Επιτακτική ανάγκη η λήψη άμεσων μέτρων
Τα Γιάννενα δεν έχουν άλλα περιθώρια. Η επιστημονική κοινότητα μας τα έχει πει όλα. Όχι άλλες μετρήσεις, χρειάζονται μέτρα. Η τοπική αυτοδιοίκηση φαίνεται να έχει πεπερασμένα όρια παρέμβασης και το πρόβλημα είναι πρωτίστως πολιτικό. Το πλαίσιο κανονιστικών διατάξεων που διέπουν τις πολιτικές ενέργειας δεν πιάνουν το πρόβλημα των Ιωαννίνων. Τα προγράμματα «Εξοικονομώ» σε όλες τις εκδοχές τους δεν απέδωσαν τα αναμενόμενα. Οι «φθηνές» αντλίες θερμότητας που έταξε η κυβέρνηση δεν είναι για την τσέπη των φτωχών και μεσαίων νοικοκυριών. Η περιφερειακή ενότητα (ο νομός) Ιωαννίνων πριμοδοτείται λιγότερο από άλλες περιοχές που δεν αντιμετωπίζουν την ίδια συνθήκη. Το πρόγραμμα «Αλλάζω σύστημα θέρμανσης», εκτός από το γεγονός ότι δεν καλύπτει ολόκληρο το (υψηλό) κόστος αγοράς και εγκατάστασης αντλίας θερμότητας, θα λήξει τον Απρίλιο του 2026.
Υποστηρίζω ότι ευθύνη της πολιτείας είναι να σκύψει στο πρόβλημα, να ακούσει και να συνεργαστεί με την τοπική αυτοδιοίκηση, να χρηματοδοτήσει ένα κοστολογημένο και ρεαλιστικό πρόγραμμα ανάσχεσης της ατμοσφαιρικής ρύπανσης στο λεκανοπέδιο Ιωαννίνων, ώστε να περιοριστεί το φαινόμενο της αιθαλομίχλης. Χρειαζόμαστε ένα «Ενεργειακό ισοδύναμο» για τα Γιάννενα, όπως το «Μεταφορικό ισοδύναμο» που εμπνεύστηκε και νομοθέτησε ο Σαντορινιός για τα νησιά. Μόνο που αυτό θέλει πολιτική τόλμη και τεκμηρίωση. Αλλιώς το πρόβλημα θα διαιωνίζεται με κόστος και επιπτώσεις στην υγεία των κατοίκων, αλλά και των επισκεπτών τους χειμερινούς κυρίως μήνες.
