Της Βιβής Κεφαλά
Λίγες εβδομάδες μετά τις αιματηρές επιθέσεις του «Ισλαμικού Χαλιφάτου» στο Παρίσι, το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ υιοθέτησε την απόφαση 2254 (18/12/2015), στην οποία αφού εκφράζει «την έντονη ανησυχία του για τη συνεχή κλιμάκωση της συριακής κρίσης και των συνεπακόλουθων τραγικών αποτελεσμάτων για τη χώρα, την έξαρση της ισλαμικής τρομοκρατίας, αλλά και των έντονων αποσταθεροποιητικών επιδράσεων της συριακής κρίσης», τονίζει ότι «θα πρέπει να διατηρηθεί ο ενιαίος χαρακτήρας, η ανεξαρτησία και η εδαφική ακεραιότητα του συριακού κράτους». Δηλώνει ότι η λύση του συριακού δράματος δεν μπορεί παρά να εξευρεθεί σε μία ανοιχτή πολιτική διαδικασία, στην οποία θα πρωταγωνιστεί ο συριακός λαός, χωρίς εθνικούς ή θρησκευτικούς αποκλεισμούς. Ενώ υπογραμμίζει τη σημασία των διασκέψεων για τη συριακή κρίση που έγιναν στη Μόσχα, το Κάιρο και, κυρίως, στο Ριάντ (9-11/12/2015). Διάσκεψη που συνέβαλε στην προετοιμασία των διαπραγματεύσεων για την πολιτική επίλυση της σύγκρουσης, υπό την αιγίδα του ΟΗΕ.
Το Συμβούλιο Ασφαλείας επαναβεβαιώνει τη δέσμευση του στις αρχές του Ανακοινωθέντος της Γενεύης (30/06/2012)*, ζητά από το γενικό γραμματέα του ΟΗΕ «να προσφέρει τις καλές του υπηρεσίες, ώστε οι ενδιαφερόμενες πλευρές να αρχίσουν τον πολιτικό διάλογο για την επίλυση της κρίσης τον Ιανουάριο του 2016, επί τη βάσει του Ανακοινωθέντος της Γενεύης αλλά και της Δήλωσης της Διεθνούς Ομάδας Στήριξης της Συρίας** (ΔΟΣΣ) της 14ης Νοεμβρίου 2015». Επιβεβαιώνει το ρόλο της ΔΟΣΣ, ως βασικού μηχανισμού στήριξης των προσπαθειών του ΟΗΕ για την πολιτική επίλυση της συριακής κρίσης, και στηρίζει την πολιτική διαδικασία που θα αναλάβουν οι εμπλεκόμενες πλευρές στην συριακή κρίση, ώστε να συγκροτηθεί σε έξι μήνες μία μεταβατική κυβέρνηση, χωρίς αποκλεισμούς. Αυτή θα πρέπει να ορίσει χρονοδιάγραμμα, με βάση το οποίο σε δεκαοκτώ μήνες θα διοργανωθούν ελεύθερες εκλογές και θα καταρτιστεί το νέο Σύνταγμα της χώρας. Ζητά, ακόμα, από τις εμπλεκόμενες συριακές πλευρές να προχωρήσουν σε κατάπαυση του πυρός, ώστε να προχωρήσουν οι πολιτικές διαδικασίες, και από την ΔΟΣΣ να στηρίξει τις προσπάθειες για την επίτευξη κατάπαυσης του πυρός.
Παράμετροι απαισιοδοξίας
Διαβάζοντας κανείς την απόφαση 2254 του Σ.Α. του ΟΗΕ, θα μπορούσε να πιστέψει ότι βρισκόμαστε (επιτέλους!) στην αρχή του τέλους της συριακής τραγωδίας, μιας και στην απόφαση επαναλαμβάνονται ορισμένα πολύ σημαντικά στοιχεία, όπως η ανάγκη πολιτικής λύσης της κρίσης και, μάλιστα, από τους ίδιους τους Σύριους, αλλά και η διατήρηση του συριακού κράτους στα σημερινά του σύνορα.
Ωστόσο, υπάρχουν πολλές άλλες παράμετροι, οι οποίες δεν αναφέρονται φυσικά στην απόφαση, και με βάση τις οποίες, η αισιοδοξία ότι το συριακό μπαίνει σε τροχιά επίλυσης μειώνεται δραματικά.
Η πρώτη παράμετρος αφορά στις δυσκολίες εύρεσης κοινού τόπου ανάμεσα στην κοσμική αντιπολίτευση και το συριακό καθεστώς, με αιχμή του δόρατος την τύχη του Μπασάρ αλ Άσαντ. Γεγονός, όμως, που αποτελεί μόνο την κορυφή του πολιτικού παγόβουνου.
Αυτό σημαίνει ότι για να οδηγηθούμε σε ουσιαστικές πολιτικές διαπραγματεύσεις στη Συρία, χρειάζονται μεν οι διεθνείς πρωτοβουλίες και η παρέμβαση του ΟΗΕ, αλλά δεν αρκούν. Προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ αποτελεί το να πειστούν οι συριακές πολιτικές δυνάμεις ότι είναι προς το συμφέρον τους μία συναινετική λύση, που θα εστιάζει στην πολιτική νεωτερικότητα, δηλαδή στις δημοκρατικές αρχές και αξίες.
Η δεύτερη αφορά στο ζήτημα των Κούρδων της Συρίας, οι οποίοι δεν εκλήθησαν καν στη διάσκεψη του Ριάντ. Πράγμα που σημαίνει ότι οι τουρκικές πιέσεις απέδωσαν, αλλά και ότι δημιουργείται ένα ακόμα εμπόδιο στην, αν μη τι άλλο, κατάπαυση του πυρός και δημιουργίας «μεταβατικής κυβέρνησης χωρίς αποκλεισμούς».
Αυτό μας οδηγεί στην τρίτη παράμετρο, δηλαδή στο κατά πόσον είναι διατεθειμένες οι ένοπλες ομάδες της κοσμικής αντιπολίτευσης να σταματήσουν τις μάχες και να προσέλθουν στις διαπραγματεύσεις, πριν ελέγξουν τα εδάφη που διεκδικούν.
Η παράμετρος αυτή, οδηγεί, αναπόφευκτα, στο ζήτημα των ασυμβίβαστων, καθότι αντιθετικών, επιδιώξεων των κρατών που συμμετέχουν στην ΔΟΣΣ. Τα οποία, όμως, αποτελούν το βασικό μοχλό επίλυσης της συριακής κρίσης, εφόσον είναι τα ίδια κράτη που στηρίζουν, εξοπλίζουν, χρηματοδοτούν και εκπαιδεύουν το συριακό καθεστώς, τις ένοπλες ομάδες της κοσμικής αντιπολίτευσης, αλλά και τζιχαντιστικές ομάδες, όπως π.χ. η Αλ Νούσρα ή ακόμα και το Ισλαμικό Χαλιφάτο.
Τα κράτη αυτά, δρουν «δια αντιπροσώπου» στη σπαρασσόμενη Συρία, προσβλέποντας σε μία πλεονεκτική θέση στη μετά Άσαντ εποχή . Επομένως, πολύ λίγο θα λάβουν υπ΄ όψιν τους τις πρόνοιες των αποφάσεων του Σ.Α. του ΟΗΕ, στην υιοθέτηση των οποίων ενδεχομένως μετείχαν, όπως συμβαίνει με τη Ρωσία και τις ΗΠΑ, εάν δεν καταφέρουν να επιτύχουν τους στόχους τους.
Ο ρόλος της Τουρκίας
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο, παραμένουν ενεργές οι αντιπαλότητες ανάμεσα σε Ουάσιγκτον και Μόσχα, Ιράν και Σαουδική Αραβία, Ισραήλ και Χεζμπολλά κ.ο.κ. Το πλέον κραυγαλέο παράδειγμα, όμως, είναι αυτό της Τουρκίας, που φαίνεται αποφασισμένη να επιτύχει τους στόχους της πάση θυσία.
Πράγματι, η Άγκυρα προσπάθησε να παρασύρει τους νατοϊκούς της συμμάχους ακόμα και σε ένοπλη σύγκρουση με τη Ρωσία, καταρρίπτοντας στις 24 Νοεμβρίου ρωσικό μαχητικό αεροσκάφος, με την πρόφαση ότι παραβίασε τον τουρκικό εναέριο χώρο. Επίσης, είναι γνωστό ότι η Τουρκία ενισχύει, με το αζημίωτο, τις τρομοκρατικές ομάδες που δρουν στη Συρία, κυρίως το Ισλαμικό Χαλιφάτο, προκειμένου να επιτύχει τους στόχους της. Να συντρίψει, δηλαδή, το Κουρδικό ΡΚΚ – και να αποτρέψει το ενδεχόμενο δημιουργίας κουρδικού κρατιδίου στην Συρία, ανάλογο με αυτό που δημιουργήθηκε στο Βόρειο Ιράκ μετά την εισβολή του 1991. Και, βεβαίως, να καθιερωθεί ως προστάτης της μικρής μειονότητας των Τουρκομάνων, που ζουν στη Συρία και το Ιράκ.
Όπως προκύπτει, τα κράτη της περιοχής, αλλά και εξωτερικές δυνάμεις, όπως οι ΗΠΑ, η Ρωσία και ευρωπαϊκά κράτη, πρωτίστως η Γαλλία, χρησιμοποιούν τη συριακή κρίση ως μοχλό για την αναδιαμόρφωση της περιοχής με τρόπο που να εξυπηρετεί τα συμφέροντα τους, αδιαφορώντας για τις συνέπειες που θα έχει η πολιτική τους.
Βεβαίως αυτό δεν είναι κάτι καινούργιο, όπως δεν είναι νέα και η αδυναμία των διεθνών θεσμών να παρέμβουν ουσιαστικά σε διεθνείς και περιφερειακές κρίσεις, εφόσον τα μέλη τους, άλλα ψηφίζουν εντός των οργάνων των Διεθνών Οργανισμών και άλλα κάνουν εκτός αυτών.
Συναινετική λύση
Αυτό σημαίνει ότι για να οδηγηθούμε σε ουσιαστικές πολιτικές διαπραγματεύσεις στη Συρία, χρειάζονται μεν οι διεθνείς πρωτοβουλίες και η παρέμβαση του ΟΗΕ, αλλά δεν αρκούν. Προϋπόθεση εκ των ων ουκ άνευ αποτελεί το να πειστούν οι συριακές πολιτικές δυνάμεις ότι είναι προς το συμφέρον τους μία συναινετική λύση, που θα εστιάζει στην πολιτική νεωτερικότητα, δηλαδή στις δημοκρατικές αρχές και αξίες.
Διαφορετικά, οι συριακές πλευρές που εμπλέκονται στην κρίση μέρη θα συνεχίσουν να αποτελούν έρμαιο στα χέρια των «προστάτιδων» δυνάμεων, η χώρα θα συνεχίσει να καταστρέφεται, ο πληθυσμός να υποφέρει τα πάνδεινα, το Ισλαμικό Χαλιφάτο να ενδυναμώνεται, οι απειλές κατά της περιφερειακής και διεθνούς ασφάλειας να πολλαπλασιάζονται.
Ίσως όμως, ακριβώς αυτό το τελευταίο σημείο, να είναι εκείνο που μπορεί να γεννήσει αισιοδοξία, δηλαδή να αντιληφθούν οι εξωπεριφερειακές δυνάμεις ότι η συνεχιζόμενη συριακή κρίση απειλεί και τις ίδιες, όπως έδειξαν οι επιθέσεις της 13ης Νοεμβρίου στο Παρίσι, και να ασκήσουν τις απαραίτητες πιέσεις στους περιφερειακούς δρώντες και στους τοπικούς τους συμμάχους, ώστε η απόφαση 2254 – η 13η απόφαση του Σ.Α. του ΟΗΕ για τη Συρία – να αρχίσει να έχει αποτελέσματα.
*Βασικό σημείο του Ανακοινωθέντος αποτελεί η δέσμευση των συμμετεχόντων κρατών και Οργανισμών ότι θα συμβάλουν ενεργά στην παύση των εχθροπραξιών.
** Στην ΔΟΣΣ συμμετέχουν: εκπρόσωπος του ΟΗΕ, τα πέντε μόνιμα μέλη του Σ.Α. του ΟΗΕ (ΗΠΑ, Ομοσπονδία της Ρωσίας, Κίνα, Γαλλία, Ηνωμένο Βασίλειο) η Γερμανία, η Ιταλία, εκπρόσωπος της ΕΕ, ο Αραβικός Σύνδεσμος, καθώς και Αίγυπτός, Ιορδανία, Λίβανος, Τουρκία, Ιράκ, Ιράν, Σαουδική Αραβία, Κατάρ, Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα, Ομάν.
