Γιώργος Μπουγελέκας: «Ίχνη χθεσινής μέρας», εκδόσεις Κέδρος, 2026
Μετά τον Εγγονό της Άννας και την Επιστροφή του Ματαρόα, δύο μυθιστορήματα – καρπούς ενδελεχούς ιστορικής έρευνας, ο Γιώργος Μπουγελέκας επιστρέφει στο διήγημα. Τα Ίχνη χθεσινής μέρας είναι μια συλλογή διηγημάτων γύρω από τα πράγματα που τον διαμόρφωσαν: τους χωματόδρομους, τις αλάνες και τους θερινούς κινηματογράφους της Νέας Φιλαδέλφειας, το ήθος της Αριστεράς ως θεμελιακή και αδιάλλακτη οικογενειακή αξία, έναν προεφηβικό έρωτα που όλοι θα επιθυμούσαμε, την ΑΕΚ, τη σύγκρουση της εφηβείας με τον ηλίθιο συντηρητισμό της χούντας, το τσιγάρο και το πανεπιστήμιο της μεταπολίτευσης ως μηχανισμούς ενηλικίωσης. Είναι λοιπόν μια συλλογή διηγημάτων με βιωματικό χαρακτήρα.
Αξίζει να πούμε ότι το βιωματικό είναι χαρακτηριστικό στοιχείο όλων των βιβλίων του Μπουγελέκα και αυτό σχετίζεται με το γεγονός ότι εκτός από συγγραφέας είναι και δάσκαλος. Και ως δάσκαλος βασίζεται σε μεγάλο βαθμό στην εμπειρία και τα βιώματά του για να μεταδώσει αυτό που έχει να πει. Η αλήθεια είναι ότι το καταφέρνει σε πολύ μεγάλο βαθμό. Οι ιστορίες του προκαλούν συγκίνηση, αλλά ωθούν τον αναγνώστη να ανακαλέσει μέσα του ανάλογες εμπειρίες, βιώματα και ιστορίες. Και όταν το βιβλίο καταφέρνει να ενεργοποιήσει τον συναισθηματικό κόσμο του αναγνώστη, αυτό είναι επιτυχία.
Στα Ίχνη χθεσινής μέρας, το βιωματικό στοιχείο δεν κινείται στο υπόβαθρο, όπως στην Άννα και στο Ματαρόα. Είναι άμεσο. Ο συγγραφέας παίρνει τον αναγνώστη αγκαζέ και τον μεταφέρει στις συγκινήσεις των παιδικών και νεανικών του χρόνων, όπως κάνουν οι φίλοι όταν πίνουν ένα κρασί. Και αυτό δεν θα μπορούσε να αποτυπωθεί καλύτερα απ’ ό,τι με το εξώφυλλο του βιβλίου που παραπέμπει ευθέως στον «Μικρό Ήρωα» –δηλαδή σε μια αθώα και παιδική απλοϊκότητα που παίρνει πολύ σοβαρά τον εαυτό της και την αποστολή της.
Αυτό αποτυπώνεται εξαιρετικά στο πρώτο διήγημα της συλλογής, το «Χωρίς κρεμμύδι»: το σουβλάκι, που είναι απαγορευμένο φαγητό για τον μικρό, επιτρέπεται ξαφνικά –έως και θεωρείται αυτονόητο– όταν ο πατέρας διαπιστώνει ότι ο σουβλατζής της γωνίας είναι ένας βασανισμένος σύντροφος που, μετά από χρόνια στις φυλακές, αγωνίζεται τώρα να σταθεί στα πόδια του. Και έτσι το παιδί μυείται στον κόσμο των μεγάλων. Μαθαίνει ότι στον κόσμο που μας περιβάλλει υπάρχουν διώξεις και απαγορεύσεις, αλλά και συντροφικοί δεσμοί που τις αντιπαλεύουν. Έτσι το σουβλάκι (χωρίς κρεμμύδι) γίνεται μάθημα. Και δεν γίνεται μάθημα μέσα από την απαγόρευση, αλλά μέσα σε συνθήκες όπου η απαγόρευση αίρεται λόγω υψηλότερων ηθικών προτεραιοτήτων.
Αυτό είναι κάτι παραπάνω από μια εμπειρία άξια να τη διηγηθεί κανείς. Είναι πολιτιστικό κεφάλαιο που μεταδίδεται από τη μια γενιά στην άλλη. Και ο Μπουγελέκας έχει διαμορφωθεί ακριβώς από το πολιτιστικό κεφάλαιο που κατάφερε να δημιουργήσει η Αριστερά του ’50 και του ’60, μέσα σε συνθήκες σκληρής πολιτικής καταπίεσης. Η Αριστερά της εποχής εκείνης δεν ήταν απλώς πολιτική στάση. Ήταν μια μεγάλη οικογένεια και ταυτόχρονα σχολείο, που μάθαινε τα παιδιά να ξεχωρίζουν το καλό από το κακό, το δίκαιο από το άδικο και το προοδευτικό από το συντηρητικό, να σέβονται τους ανθρώπους με κριτήριο το ήθος τους ανεξάρτητα από την κοινωνική τους θέση, να καταλαβαίνουν την αξία που έχουν για έναν καλύτερο κόσμο ο Κουν, ο Αναγνωστάκης, το Γούντστοκ ή μια συναυλία του Θεοδωράκη στον Λυκαβηττό.
Αυτό το πολιτιστικό κεφάλαιο είναι το έδαφος πάνω στο οποίο γράφει ο Μπουγελέκας –κυρίως γιατί είναι στοιχείο της συγκρότησής του. Υπάρχει παντού στα κείμενά του, ακόμα και εκεί που το θέμα δεν είναι η πολιτική, αλλά τα προεφηβικά φιλιά στο θερινό σινεμά, η εγγενής και φυσική καλοσύνη ενός γείτονα, η παιδική ανάμνηση από την γιαγιά, η απόγνωση απέναντι στον αυταρχισμό ενός χουντικού γυμναστή, η φοιτητική χειραφέτηση. Και αυτό το πολιτιστικό κεφάλαιο παραμένει ενεργό, και ζωντανό, κάνοντας τους ανθρώπους να μην εγκαταλείπουν τις αρχές και τις αξίες τους, όσο κι αν o χρόνος κυλάει και όσο κι αν αλλάζουν οι εποχές: η ιστορία με το σουβλάκι και η ιστορία με τον παράνομο στον αγώνα της ΑΕΚ είναι, στον πυρήνα τους, η ίδια ιστορία, μία δεκαετία μετά.
Οι ιστορίες του Μπουγελέκα είναι ιστορίες για το πώς η πολιτικοποίηση υπηρετεί το όραμα για έναν κόσμο πιο δίκαιο και –εξίσου σημαντικό– πιο όμορφο. Και η πολιτικοποίηση αυτή είναι φυσική και αβίαστη. Γιατί παντού στην ατμόσφαιρα υπάρχει πάντα η Αριστερά, όχι ως σύστημα κοινωνικών, φιλοσοφικών και οικονομικών αντιλήψεων, αλλά πρώτα και κύρια ως ήθος, ανθρωπιά και καλοσύνη.
info: Τη Δευτέρα 2 Νοεμβρίου, θα πραγματοποιηθεί από τις εκδόσεις Κέδρος και το βιβλιοπωλείο Λεμόνι η παρουσίαση του βιβλίου Ίχνη χθεσινής μέρας, στην αίθουσα της ΟΤΟΕ (Βησσαρίωνος 9, 4ος όροφος). Για το βιβλίο θα μιλήσουν οι δημοσιογράφοι Άγγελος Τσέκερης και Παναγιώτης Μένεγος. Αποσπάσματα θα αποδώσει ο ηθοποιός Έκτωρ Καλούδης.
