Ο θρίαμβος του Μάκρι και τα όρια του κιρχνερισμού
του Μαρτίν Ομπρεγκόν
Πρώτη φορά στην πολιτική ιστορία της χώρας, η δεξιά φτάνει στην κυβέρνηση, μέσω της λαϊκής ψήφου. Το κάνει, επιπλέον, με έναν «επιτυχημένο» επιχειρηματία, η οικογένεια του οποίου πλούτισε την εποχή της δικτατορίας. Ο Μάκρι είναι ο αργεντινός Μπερλουσκόνι και ο θρίαμβος του είναι μια τεραστία υποχώρηση για το λαό μας.
Για να κατανοήσουμε αυτό το πρωτοφανές γεγονός, οφείλουμε να αποφύγουμε τις καθησυχαστικές και απλοϊκές εξηγήσεις. Τι είναι οι 300.000 λευκές ψήφοι, μπροστά στα 13 εκατ. ψήφων που πήρε ο Μακρι; Το 70% των κατοίκων της Κόρδοβας, που τον ψήφισαν, είναι φασίστες, μπράβοι και ολιγάρχες; Μόνο το 30% των κατοίκων της Κόρδοβας ανήκουν στις λαϊκές τάξεις; Τόσο πετυχημένο είναι το μοντέλο της εμπορικής εκμετάλλευσης της σόγιας από τους κυβερνήτες που τον υποστήριξαν; Είναι προφανές πως τα πιο καθυστερημένα στρώματα της κοινωνίας και οι ανώτερες και μεσαίες τάξεις (ευρέως ευνοημένες από το αγροτικό μοντέλο) ψήφισαν τον Μάκρι και αυτή η ψήφος έχει ένα δεξιό ιδεολογικό περιεχόμενο. Παρ’ όλα αυτά, αυτή η πιο ιδεολογική ψήφος, στοιχείο της «φιλελεύθερης δεξιάς», δεν αρκεί για να εξηγήσουμε γιατί παραπάνω από τη μισή χώρα τον επέλεξε.
Στην Περιφέρεια του Μπουένος Άιρες, ο Μάκρι πήρε 45%. Πρόκειται για έναν εμβληματικό χώρο, καρδιά των λαϊκών τάξεων και προμαχώνας, για δεκαετίες, της δικής του πολιτικής ταυτότητας, του περονισμού. Η δεξιά πήρε εδώ 3 εκατ. ψήφους, σχεδόν το 25% του συνόλου των ψήφων της. Επίσης, ξεπέρασε το 40% στις βουλευτικές εκλογές σε περιοχές με μεγάλη αγωνιστική ιστορία, όπως είναι η Μάταντσα. Το συμπέρασμα είναι προφανές, ενοχλητικό και άβολο: μεγάλα κομμάτια των λαϊκών τάξεων ψήφισαν υπέρ της δεξιάς και εναντίον του κυβερνητικού υποψήφιου. Ποιοι ήταν οι παράγοντες που οδήγησαν σε μια τέτοια εξέλιξη; τολμώ να παραθέσω πέντε, μόνο σαν μια υπόθεση και προσπαθώντας να σκεφτώ φωναχτά.
Απόσπαση κοινωνικής συναίνεσης
Ο πρώτος παράγοντας έχει να κάνει με τη πολιτική στρατηγική που σχεδίασε ο Κιρχνερισμός σε σχέση με τις λαϊκές οργανώσεις (κυρίως τις πιο αγωνιστικές). Αυτή στηρίχτηκε σε ότι θα μπορούσαμε να ονομάσουμε «ενσωμάτωση με αντάλλαγμα την αδράνεια». Αυτή η πολιτική κατέληξε, μέσα σε λίγα χρόνια, σε μια προφανή καθίζηση της λαϊκής κινητοποίησης. Η κυβέρνηση έκανε τα αδύνατα δυνατά για να απομακρύνει την σύγκρουση από τους δρόμους, φοβισμένη από την «απαίτηση για κανονικότητα» των άνω και μεσαίων στρωμάτων. Οι λαϊκές οργανώσεις, σπρωγμένες από την κυβέρνηση, δεν είχαν πια ενεργή συμμετοχή στην πάλη στους δρόμους. Η πολιτική αντίληψη του Κιρχνερισμού, βασίζεται στη μη στήριξη της λαϊκής κινητοποίησης, την οποία μάλιστα έτεινε να ενσωματώνει, δημιουργώντας ιεραρχίες εντός της προς όφελός του ή – αν δεν τα κατάφερνε – να την καταστέλλει. Μια στρατηγική «πολιτικοποίησης» που στερείται της ενεργής λαϊκής κίνησης δεν μπορεί να είναι παρά επιφανειακή και –αργά ή γρήγορα- καταλήγει στην άνοδο της δεξιάς.
Ο ενθουσιασμός της μεσαίας τάξης
Ο δεύτερος παράγοντας, που είναι δομικός, υπερβαίνει τον κιρχνερισμό. Έχει να κάνει με τις μεταμορφώσεις του περονισμού. Αυτός ήταν για πολύ καιρό η πολιτική ταυτότητα των λαϊκών τάξεων, σε σημείο που για πολλούς επαναστάτες αγωνιστές των χρονών του ΄60 και ΄70 ο περονισμός ήταν η βασική δυναμική, όταν σκέφτονταν μια σοσιαλιστική προοπτική. Σήμερα, αυτή η ριζοσπαστική περονίστικη ταυτότητα των λαϊκών τάξεων είναι απολύτως σβησμένη. Ο κιρχνερισμός δημιούργησε περισσότερο ενθουσιασμό ανάμεσα σε κόσμο που προέρχεται από την πανεπιστημιακή και προοδευτική μεσαία τάξη, παρά στους κατοίκους των φτωχών συνοικιών της περιφέρειας της πρωτεύουσας. Αυτό το περίεργο φαινόμενο έχει να κάνει αρκετά με τον τύπο της «πολιτικοποίησης» που προωθείται από τα πάνω.
Ο τρίτος παράγοντας συνδέεται με το μοντέλο οικονομικής πολιτικής. Ο κιρχνερισμός παγίωσε μια παραγωγική ανάπτυξη στηριγμένη στην εκμετάλλευση των πρώτων υλών και των αγροτικών προϊόντων. Παράλληλα ευνόησε την επανενεργοποίηση της εσωτερικής αγοράς και μια αξιοσημείωτη αύξηση της καταναλωτικής δυνατότητας των μεσαίων και ανώτερων τάξεων. Η κυβέρνηση προώθησε την κατανάλωση συγκεκριμένων αγαθών και αυτό οδηγεί από τη μια στην αναπαραγωγή αξιών και συμπεριφορών τυπικά καπιταλιστικών και από την άλλη δημιουργεί απογοήτευση σε εκείνους που δεν μπορούν να έχουν πρόσβαση σε αυτά. Είναι σε αυτές τις λαϊκές τάξεις όπου φαίνεται πιο καθαρά το ρήγμα ανάμεσα σε μια ρητορική ένταξης και σε μια πραγματικότητα αποκλεισμού.
Περιορισμένες πολιτικές ένταξης
Ο τέταρτος, αφορά τα όρια της πολίτικης κοινωνικής ένταξης που εφάρμοσε ο κιρχνερισμός. Στις λαϊκές περιοχές, πέρα από ένα σύνολο σωστών προγραμμάτων που πρέπει να προστατευτούν, η καθημερινή ζωή των κατοίκων δεν άλλαξε ριζικά τα τελευταία 12 χρόνια. Στις συνοικίες των φτωχών και των μικροαστών η ζωή συνεχίζει να είναι δύσκολη, με κακές συγκοινωνίες, χαμηλούς μισθούς, μεγάλες ελλείψεις στις υγειονομικές υπηρεσίες, στη δημόσια εκπαίδευση και στην δημόσια ασφάλεια. Η ψήφος στη δεξιά εν μέρει εκφράζει και τις ανεκπλήρωτες απαιτήσεις των λαϊκών τάξεων.
Τέλος, ο πέμπτος λόγος προέρχεται από τη μορφή που πήρε η πολιτική κατασκευή του κιρχνερισμού. Επέλεξε να στηριχτεί στις αγκυλωμένες δομές εξουσίας του παλαιοκομματικού περονισμού και κατέληξε να αφομοιωθεί από αυτές. Για παράδειγμα, αντί να υποστηρίξει και να υποστηριχτεί από τον ιθαγενή λαό Κομ που αγωνίζεται για νόμιμες διεκδικήσεις στην πατρογονική γη του, αποφάσισε να στηρίξει τον ισόβιο τοπικό περονιστή κυβερνήτη για να τις δοθούν οι 200 χιλ. ψήφοι του. Η υποψηφιότητα του Σιόλι, που στηρίχθηκε από την πλειονότητα των τοπικών κυβερνητών του περονισμού και έγινε αποδεκτή με απογοήτευση από τα μέλη-αγωνιστές του κιρχνερισμού, εκφράζει τα όρια αυτής της πολιτικής τακτικής. Απέτυχε η πολιτική της κυβέρνησης να σταματήσει τη δεξιά με ένα δεξιό υποψήφιο από τις γραμμές του περονισμού.
Με ταξική συνείδηση
Ανοίγει μια καινούργια φάση στην πολιτική της χώρας. Η μάχη εναντία στη δεξιά πρέπει να δοθεί με ταξική συνείδηση και να φανεί η ικανότητά μας να κερδίσουμε τις λαϊκές τάξεις. Η αριστερά είναι ένα σκιερό χωράφι και εξαρτάται από εμάς για να γίνει ένας οπωρώνας. Αυτό που έχουμε μάθει ως λαός είναι να αντιστεκόμαστε.
Απόδοση στα ελληνικά: Νίκος Μανωλάς
ΣτΜ: το κείμενο δημοσιεύτηκε στο marcha.org.ar, το όποιο εκφράζει τις απόψεις μιας από τις τρεις ομάδες που προήρθαν από τη διάσπαση του Frente Popular Darrio Santillan. Το FPDS ήταν η μεγαλύτερη οργάνωση του αυτονόμου χώρου που διατηρήθηκε από το Κίνημα των Ανέργων Εργαζόμενων, το όποιο έπαιξε καθοριστικό ρόλο στα γεγονότα του 2001-2003. Η διάσπαση έγινε το 2013 με βασικό διακύβευμα την τακτική της εκλογικής παρέμβασης της οργάνωση, χωρίς δυστυχώς να λείπουν και οι προσωπικές διαφορές οι οποίες ενδύθηκαν ενα πολιτικό μανδύα. Η ομάδα της marcha, μετά τη διάσπαση εισήλθε στο FIT, που είναι ένα πολιτικό μέτωπο οργανώσεων της άκρας αριστεράς. Το FIT στις προεδρικές εκλογές πήρε ένα πολύ μεγάλο, για την πολιτική της Αργεντινής, ποσοστό: 3,5%. Πρώτη φορά η άκρα αριστερά παίρνει τέτοιο ποσοστό. Στο δεύτερο γύρο το FIT κάλεσε για λεύκη ψήφο.
