Φωτογραφία: Panumas Nikhomkhai / Pexels
Στην εποχή της βιομηχανικής επανάστασης, κατά την οποία το κεφάλαιο είχε επιχειρήσει μια βίαιη αναδιάρθρωση της εργασίας με δραματικές συνέπειες στην εργατική τάξη, οι λουδίτες αποτέλεσαν ένα δυναμικό, ταξικό και πρωτοπόρο εργατικό κίνημα που κατεστάλη με στρατιωτικές μεθόδους από τη κρατική εξουσία. Η δράση των λουδιτών υποτιμήθηκε και δυσφημίστηκε διαχρονικά, αποδυναμώθηκε πολιτικά και έμεινε στην ιστορία ως μια περιθωριακή και βίαιη τακτική μιας ομάδας αναχρονιστών τεχνοφοβικών που κατέστρεφαν τις μηχανές των εργοστασίων. Την ιστορική αποκατάσταση της ταξικής, επαναστατικής δράσης των λουδιτών, επιχειρεί με εργαλείο την μαρξιστική ανάλυση ο Γκάβιν Μιούλλερ στο βιβλίο του «Σπάζοντας πράγματα στη δουλειά», για το οποίο έγραψε μια πολύ ενδιαφέρουσα κριτική στην «Εποχή» ο Θανάσης Μήνας.
Περνώντας στην εποχή μας και στις διάφορες μορφές της τεχνολογικής επανάστασης, θα περιμέναμε από την Αριστερά να έχει τα κατάλληλα επιστημονικά και πολιτικά αντανακλαστικά, ώστε να βοηθήσει στην ανάπτυξη των κοινωνικών αντισωμάτων που απαιτούνται σε τόσο μεγάλες και πολύπλευρες αλλαγές. Αντίθετα, παρατηρούμε κυρίως τετριμμένες αναλύσεις για την καλή χρήση των προϊόντων της τεχνολογίας. Σα να μην βλέπει τις τεκτονικές αλλαγές που επιτελούνται σε ζητήματα εργασίας, εκπαίδευσης, κοινωνικής συνοχής και ατομικής αλλοτρίωσης, η Αριστερά παρουσιάζει διαχρονικά μια συμπεριφορά έκθαμβου ιθαγενή μπροστά στις γυάλινες τεχνολογικές χάντρες και μια φοβική νοοτροπία να αντιπαρατεθεί μήπως χαρακτηριστεί τεχνοφοβική και εχθρός της προόδου. Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ολοκληρωτική εισβολή στο κοινωνικό γίγνεσθαι της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΑΙ) για την οποία οι προγραμματικές θέσεις ψηφιακής πολιτικής των κομμάτων της Αριστεράς βρίθουν από επαρχιώτικο θαυμασμό και επιστημονική συμβατικότητα, που εν πολλοίς περιορίζεται στους τρόπους σωστής σύνταξης μιας ερώτησης στην μηχανή ΑΙ. Κατά τα άλλα, κατακλυζόμαστε καθημερινά από διαφημίσεις σεμιναρίων ΑΙ, η επιστημονική μόδα επιβάλει να γίνουμε ΑΙ Specialists και με τις δραματικές κοινωνικές επιπτώσεις που ήδη διαπιστώνονται δεν ασχολείται κανείς.
Στη μαρξιστική θεωρία, το ζήτημα της ατομικής και κοινωνικής αλλοτρίωσης παίζει κομβικό ρόλο. Στην ανάγκη επικαιροποίησης της μαρξιστικής θεωρίας δεν θα μπορούσε να μην συμπεριληφθεί και ο όρος τεχνολογική αλλοτρίωση. Τις επιπτώσεις της τεχνολογικής εισβολής τις ζούμε σωρευτικά τα τελευταία χρόνια με όρους τεχνολογικής εξάρτησης στην χρήση του υπολογιστή, του κινητού τηλεφώνου και των σόσιαλ μίντια. Ταυτόχρονα, συντελείται μια υποδόρια ατομική αλλοτρίωση που παγιώνει εθιστικές συμπεριφορές, αντιδραστικές συνήθειες και συνειδήσεις που όταν τις διαπιστώσεις πάνω σου είναι πια αργά.
Με κυρίαρχη πλέον και εξόχως επιδραστική την ΑΙ, στα χέρια μερικών ολιγαρχών, εγκαθιδρύεται ένας πανίσχυρος τεχνολογικός ολοκληρωτισμός. Σήμερα, ο ψηφιακός χώρος και τα εργαλεία που μας δίνουν πρόσβαση σε αυτόν κυριαρχούνται από μια χούφτα ιδιωτικούς κολοσσούς, Google, Amazon, Facebook, Apple και Microsoft (GAFAM), που επιβάλλουν τους δικούς τους κανόνες και δεσμεύονται από τις ΗΠΑ να παραδίδουν τα δεδομένα τους στις υπηρεσίες πληροφοριών των ΗΠΑ, εάν τους ζητηθεί.
Το κυρίαρχο ψηφιακό μοντέλο ανάπτυξης δεν είναι μόνο άυλο. Αποτελείται από υποδομές και εξοπλισμό που έχουν άμεσο κι επιβαρυντικό αντίκτυπο στο περιβάλλον: Μόνο στην Αττική, εγκαταστάθηκαν κέντρα δεδομένων ήδη σε Παιανία, Κορωπί, Μεταμόρφωση, Άγιο Στέφανο, Άνω Λιόσια, Μαρούσι από τις εταιρείες Microsoft, Google, Digital Realty, Sparkle, Amazon, Lancom και η περιοχή φτάνει ήδη στα όρια κορεσμού, αφού τα κέντρα αυτά απαιτούν πολύ χώρο, πολύ ρεύμα και πολύ νερό. Διεθνείς αναλυτές εκτιμούν ότι σε ορίζοντα πενταετίας θα επενδυθούν στην Ελλάδα περί τα 1,2 δισ. ευρώ για την ανάπτυξη κέντρων δεδομένων, με τις επενδύσεις στο συγκεκριμένο τομέα να αυξάνονται με ετήσιο ρυθμό 8,8% έως και το 2028. Ο μαζικός ψηφιακός μετασχηματισμός των κοινωνιών έχει σημαντικό αντίκτυπο στις αυξανόμενες εκπομπές αερίων του θερμοκηπίου. Μπορούμε να μιλάμε πλέον για την ορθολογική χρήση της ψηφιακής τεχνολογίας ή για την καταπολέμηση της ψηφιακής υπερκατανάλωσης και της ψηφιακής ρύπανσης;
Παρακάτω, παραθέτω μερικές σκέψεις που θα μπορούσαν να γίνουν αντικείμενο συζήτησης για τη στάση μιας ακομπλεξάριστης Αριστεράς απέναντι στην τεχνολογία:
- Αυστηρά ορισμένο διεθνές πλαίσιο που θα εγγυάται τον δημόσιο και δημοκρατικό έλεγχο του διαδικτύου.
- Αμφισβήτηση του μοντέλου της άκριτης και «ουδέτερης» επιστημονικής προόδου και της, άνευ όρων και ορίων, ανάπτυξης.
- Αμφισβήτηση της ουδετερότητας του μέσου. Το μέσο είναι πλέον αυτοτελές, κυρίαρχο, επικαθορίζει και υποκαθιστά το μήνυμα.
- Στην ανεδαφική και παραπλανητική στάση της καλής χρήσης των τεχνολογικών μέσων, απαντάμε με τον έλεγχο, την μείωση έως και κατάργηση της χρήσης τοξικών και εθιστικών τεχνολογικών μέσων.
- Δημόσιος έλεγχος του «ψηφιακού εξοπλισμού» των υπηρεσιών επιβολής του νόμου, ιδιαίτερα στον τομέα των πληροφοριών. Απαγόρευση της αναγνώρισης προσώπου σε δημόσιους χώρους.
- Απαγόρευση της χρήσης τεχνολογικών εργαλείων για τον έλεγχο προσωπικών και βιολογικών δεδομένων, για την πρόβλεψη συμπεριφορών ή ενεργειών πολιτών με στόχο την προληπτική καταστολή.
Πάνος Δημητρούδης
Υ.Γ.: Το παρόν κείμενο δανείστηκε στοιχεία από το κείμενο συμβολής του Χάρη Παπαδόπουλου στις θέσεις του Δικτύου Ψηφιακής Πολιτικής για το προγραμματικό συνέδριο της Νέας Αριστεράς που θα διεξαχθεί(;) στα τέλη Οκτώβρη.
